Op zaterdag 7 en zondag 8 november openen tientallen molens in Gelderland hun deuren voor publiek. Bezoekers kunnen kennismaken met historische technieken en het werk van molenaars en molengidsen. De jaarlijkse Gelderse Molendagen vestigen daarmee de aandacht op een vorm van erfgoed die niet alleen historische waarde heeft, maar ook onderhoud, deskundigheid en financiële ondersteuning vraagt.
De provincie Gelderland heeft 22 oktober de Molendagen aangekondigd. In 2026 staat de bijzondere rol van watermolens centraal. Volgens de provincie stonden er vroeger meer dan 215 watermolens verspreid over Gelderland. Daarvan zijn er nog 26 met een werkend waterrad. Tien vervullen nog hun oorspronkelijke molenfunctie. De cijfers betreffen watermolens en zeggen niets over het totale aantal windmolens in de provincie.
Gelderse molens en watermolens: techniek met een economische geschiedenis
Molens waren eeuwenlang onderdeel van de regionale economie. Ze werden gebruikt voor het malen van graan, het persen van olie, het maken van papier en het zagen van hout. Watermolens maakten daarbij gebruik van stromend water als energiebron. Hun geschiedenis is verbonden met de ontwikkeling van lokale bedrijvigheid en het gebruik van beken en waterlopen.
De provincie noemt de Witte Watermolen in Arnhem, papiermolen De Middelste Molen in Loenen en watermolen Quadenoord in Renkum als voorbeelden van locaties waar bezoekers het molenerfgoed kunnen ontdekken. De molens verschillen in geschiedenis en functie, waardoor ook de manier waarop ze worden beheerd en onderhouden per locatie kan verschillen.
De Gelderse Erfgoed Alliantie heeft daarnaast onderzoek gedaan naar de betekenis van historische watermolenlandschappen. In de gepubliceerde opgaveschets over Gelderse watermolenlandschappen staan de samenhang tussen water, bodem, natuur, economie en menselijke activiteiten centraal. Daarmee reikt het onderwerp verder dan het behoud van afzonderlijke gebouwen: ook de historische relatie tussen molens en hun omgeving is van belang.
Subsidie voor molenonderhoud: maximaal 2.000 euro per jaar
Het behoud van een historische molen vraagt om regelmatig onderhoud en technische kennis. De provincie Gelderland heeft hiervoor een subsidieregeling voor historische molens, stoomgemalen en stoomhoutzagerijen. Volgens de provinciale regeling kan per object maximaal 2.000 euro per jaar worden aangevraagd. Het totale subsidieplafond voor de regeling bedraagt 300.000 euro.
De regeling stelt voorwaarden aan de subsidie. Het object moet kunnen draaien en er moet regelmatig worden gecontroleerd of het goed wordt onderhouden. De bijdrage is daarmee gericht op het in stand houden en laten functioneren van het erfgoed.
De provincie meldt dat in 2026 ongeveer honderd Gelderse molens gebruikmaakten van de regeling voor molens en stoomgemalen. Dit aantal geeft inzicht in het bereik van de subsidieregeling, maar maakt niet duidelijk welk bedrag uiteindelijk is toegekend, hoeveel eigen middelen moleneigenaren inzetten of hoe groot de totale onderhoudsbehoefte in Gelderland is.
Ook kan uit de maximale bijdrage niet worden afgeleid dat alle onderhoudskosten hiermee worden gedekt. De werkelijke kosten zijn afhankelijk van de staat van een molen en de werkzaamheden die nodig zijn. De actuele voorwaarden staan in de provinciale informatie over subsidie voor molens, stoomgemalen en stoomhoutzagerijen.
Molenaars en vrijwilligers houden kennis beschikbaar
Bij veel molens zijn vrijwilligers betrokken bij het beheer, het onderhoud en de ontvangst van bezoekers. Tijdens de Molendagen vertellen zij over de techniek en de geschiedenis van de gebouwen. Voor het zelfstandig bedienen van een molen is specifieke kennis nodig, onder meer over de werking van de molen, weersomstandigheden en veilig werken.
Het landelijke Gilde van Molenaars verzorgt een opleiding voor mensen die wind- en watermolens willen laten draaien en eventueel ermee willen malen. De organisatie heeft ruim 3.000 leden, van wie ongeveer de helft gediplomeerd molenaar is en een kwart molenaar in opleiding. Deze landelijke cijfers geven geen uitsluitsel over de beschikbaarheid van molenaars bij afzonderlijke Gelderse molens.
De Molenfederatie Gelderland ondersteunt moleneigenaren en brengt organisaties en betrokkenen in de provincie met elkaar in contact. De federatie werkt samen met onder meer het Gilde van Molenaars en de provincie. Ook organiseert zij activiteiten en cursussen, waaronder een opleiding voor molengidsen in samenwerking met het Nederlands Openluchtmuseum in Arnhem.
Hoeveel Gelderse molens momenteel kampen met een tekort aan vrijwilligers of molenaars, blijkt niet uit de geraadpleegde openbare gegevens. Hetzelfde geldt voor de vraag hoeveel molens achterstallig onderhoud hebben. Zonder aanvullende gegevens van eigenaren en betrokken organisaties zijn hierover geen provinciebrede conclusies te trekken.
Gelderse Molendagen: waar zijn de molens geopend?
De Molendagen bieden bezoekers de gelegenheid om het erfgoed van dichtbij te bekijken en kennis te maken met het werk dat nodig is om molens in stand te houden. Niet iedere molen is op beide dagen geopend. De openingstijden en activiteiten verschillen per locatie.
Een overzicht van deelnemende molens en openingstijden is beschikbaar via de Molenfederatie Gelderland. In Arnhem is tijdens de Molendagen ook de tentoonstelling Watermolenlandschappen in de Witte Watermolen te bezoeken. De expositie laat zien hoe watermolens en hun omgeving het Gelderse landschap mede hebben gevormd.
De provinciale aankondiging van de Gelderse Molendagen is op 22 oktober 2026 gepubliceerd door Provincie Gelderland. De aanvullende informatie over de subsidieregeling, molenorganisaties en opleiding is afkomstig van Provincie Gelderland, Molenfederatie Gelderland en het Gilde van Molenaars.
Heeft u een foutje gezien of beschikt u over aanvullende informatie? Neem dan contact met ons op.
Weergaven: 16
