De Gelderse cultuursector heeft vooral behoefte aan kennis en ondersteuning die direct toepasbaar is in de dagelijkse praktijk. Dat blijkt uit een behoeftenonderzoek van Cultuur Oost onder onder meer gemeenten, cultuurpunten, culturele instellingen, netwerken en makerscollectieven. Vooral impactmeting, financiering, cultuurbeleid, jongerencultuur en samenwerking worden genoemd als onderwerpen waarbij behoefte bestaat aan verdere ondersteuning.
Het onderzoek is door Cultuur Oost uitgevoerd ter voorbereiding op keuzes voor de dienstverlening en het meerjarenbeleidsplan 2027-2030. Naast een online vragenlijst sprak de organisatie met bijna dertig bestuurders en andere strategische partners uit het culturele veld. Het onderzoek gaat daarmee niet uitsluitend over individuele kunstenaars of verenigingen, maar over verschillende onderdelen van de Gelderse culturele infrastructuur.
Gelderse cultuursector vraagt om toepasbare kennis
Een belangrijk onderdeel van de uitkomsten is de manier waarop culturele organisaties kennis willen gebruiken. Cultuur Oost schrijft in het behoeftenonderzoek 2026 dat respondenten niet alleen informatie willen ontvangen, maar vooral behoefte hebben aan formats, voorbeelden, handreikingen en argumenten die in de praktijk kunnen worden gebruikt.
Impactmeting staat daarbij bovenaan de genoemde kennisbehoeften. Ook financiering en cultuurbeleid worden nadrukkelijk genoemd. Daarnaast komen jongerencultuur en samenwerking tussen verschillende maatschappelijke domeinen naar voren. Cultuureducatie, cultuurparticipatie, talentontwikkeling en publieksdata worden eveneens als relevante onderwerpen genoemd.
De uitkomsten geven niet aan dat alle Gelderse culturele organisaties met dezelfde problemen te maken hebben. De deelnemers aan het onderzoek vormen bovendien een brede groep, van gemeenten en instellingen tot makerscollectieven. Het onderzoek laat vooral zien welke onderwerpen door de deelnemende partijen als belangrijk worden genoemd in hun behoefte aan ondersteuning.
Financiering blijft een praktisch vraagstuk
Dat financiering in het onderzoek een belangrijke plaats inneemt, sluit aan bij de manier waarop cultuur in Gelderland wordt gefinancierd. Gemeenten bepalen voor een groot deel zelf hun culturele ambities en uitgaven. Volgens de landelijke Cultuurmonitor over cultuur en geldstromen verschillen de gemeentelijke uitgaven aan cultuur bovendien aanzienlijk, waarbij grotere gemeenten gemiddeld meer per inwoner uitgeven dan kleinere gemeenten.
Ook de provincie Gelderland werkt met verschillende subsidieregelingen voor cultuur en erfgoed. Zo kunnen samenwerkende gemeenten subsidie aanvragen voor het versterken van de culturele infrastructuur en cultuur- en erfgoedparticipatie. De provinciale regeling Culturele infrastructuur en cultuur- en erfgoedparticipatie loopt voor de periode 2025-2027 en is gericht op intergemeentelijke meerjarenprogramma’s.
Voor kleinere organisaties betekent het bestaan van subsidieregelingen niet automatisch dat financiering eenvoudig beschikbaar is. De provincie beschrijft het subsidieproces zelf als een reeks stappen, waarbij afhankelijk van de regeling onder meer een aanvraag, beoordeling en eventuele verantwoording aan de orde zijn. De actuele uitleg over het provinciale subsidieproces maakt daarbij onderscheid tussen verschillende soorten subsidies en verplichtingen.
Cultuur Oost heeft daarnaast een afzonderlijk Gelders Adviespunt Cultuurfinanciering. Daar worden adviesmogelijkheden van onder meer Cultuurfonds Gelderland, Voordekunst, het Mondriaan Fonds, VSBfonds en het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie bij elkaar gebracht. Het initiatief is bedoeld om Gelderse aanvragers gemakkelijker met financiers en adviseurs in contact te brengen.
Provincie zet in op culturele infrastructuur
De behoefte aan ondersteuning speelt zich af binnen een provinciaal cultuurbeleid waarin culturele infrastructuur en participatie nadrukkelijk onderdeel zijn van de beleidsdoelen. De provincie Gelderland stelt dat cultuur moet bijdragen aan toegankelijkheid, talentontwikkeling en een sterk cultureel netwerk. Daarbij noemt de provincie onder meer bibliotheekwerk, educatie en participatie, talentontwikkeling en culturele infrastructuur als onderdelen van het beleid. Dat staat beschreven op de provinciale pagina over cultuur en erfgoed.
Voor 2027 heeft Gelderland binnen het programma cultuur en maatschappij € 60 miljoen opgenomen. Dat bedrag omvat echter niet uitsluitend cultuur; ook erfgoed en sport vallen binnen dit onderdeel van de begroting. Provinciale Staten moeten de begroting 2027 nog vaststellen. Dat staat in de provinciale begrotingsinformatie voor 2027.
De provincie heeft eerder aangegeven de culturele sector toekomstbestendiger te willen maken en daarbij onder meer in te zetten op educatie, participatie, talentontwikkeling, innovatie en culturele infrastructuur. In een provinciaal besluit uit 2024 werd bovendien aangegeven dat binnen het beleid scherpere keuzes worden gemaakt en niet langer alles kan worden ondersteund. De provincie koppelde die koers aan het versterken van een robuustere cultuur- en erfgoedsector.
Spreiding van cultuur blijft onderdeel van het debat
Een ander aspect dat relevant is voor de Gelderse situatie is de geografische spreiding. Cultuur Oost verwijst naar het landelijke onderzoek naar de geografische spreiding van cultuur, waarin wordt geconcludeerd dat culturele voorzieningen zich nog altijd relatief sterk concentreren rond de Randstad en stedelijke kernen buiten de Randstad.
Voor Gelderland wordt die spreiding onder meer gevolgd via de Cultuur- en Erfgoedmonitor Gelderland. Cultuur Oost, Erfgoed Gelderland en Rijnbrink voeren deze monitor in opdracht van de provincie uit, samen met onderzoeksorganisaties. Daarmee zijn verschillen tussen Gelderse regio’s en gemeenten niet alleen een beleidsvraagstuk, maar ook onderwerp van structurele monitoring.
Het nieuwe behoeftenonderzoek van Cultuur Oost voegt daar een ander perspectief aan toe: niet alleen waar culturele voorzieningen en middelen zich bevinden, maar ook welke kennis en ondersteuning organisaties en overheden zelf nodig zeggen te hebben om hun werk te kunnen uitvoeren.
De uitkomsten worden door Cultuur Oost gebruikt bij de verdere ontwikkeling van de dienstverlening en het meerjarenbeleidsplan 2027-2030. Het onderzoek is opgesteld en gepubliceerd door Cultuur Oost, de Gelderse advies- en ondersteuningsorganisatie voor kunst en cultuur.
Heeft u een foutje gezien of beschikt u over aanvullende informatie? Neem dan contact met ons op.
Weergaven: 6
