Nederland heeft geen landelijk netwerk van openbare schuilkelders voor burgers. Ook in Gelderland is het daarom belangrijk onderscheid te maken tussen plekken waar mensen tijdens een aanval bescherming kunnen zoeken en noodsteunpunten die gemeenten voorbereiden voor hulp en informatie tijdens een crisis. In twee Gelderse veiligheidsregio’s lopen initiatieven om inwoners beter op noodsituaties voor te bereiden, maar die voorzieningen hebben niet dezelfde functie.
Schuilplaatsen in Gelderland: geen openbaar netwerk van schuilkelders
Wie bij een militaire aanval een openbare schuilkelder zoekt, kan niet terugvallen op een landelijk overzicht van daarvoor ingerichte locaties. De Rijksoverheid bevestigt op de website Denk vooruit dat Nederland geen schuilkelders heeft die als openbaar netwerk voor de bevolking beschikbaar zijn. De overheid adviseert inwoners wel om vooraf na te denken over geschikte plekken om te schuilen, bijvoorbeeld thuis, op het werk of op school.
Volgens de landelijke voorlichting bieden ondergrondse ruimten en het midden van grote gebouwen de beste mogelijkheden als die in de buurt aanwezig zijn. Dat is algemene informatie en geen garantie dat een specifieke kelder, parkeergarage of ander gebouw bestand is tegen een directe raketinslag. Een gebouw dat bescherming biedt tegen rondvliegend glas of puin is niet automatisch een volwaardige schuilkelder.
Noodsteunpunten in Gelderland-Midden: Ede, Nijkerk en Barneveld
De Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden (VGGM) maakte op 9 april 2026 bekend dat de vijftien gemeenten in de regio werken aan noodsteunpunten en het versterken van de maatschappelijke weerbaarheid. Ede, Nijkerk en Barneveld nemen deel aan een regionale pilot.
Volgens de bekendmaking van VGGM wordt in Barneveld een coördinatiepunt ingericht. Dat moet in verbinding staan met een noodsteunpunt in het stedelijke gebied van Nijkerk en een steunpunt in het landelijke gebied van Ede. De pilot is bedoeld om ervaring op te doen met de inrichting en het functioneren van deze voorzieningen.
Een noodsteunpunt is bedoeld als plaats waar inwoners tijdens een crisis informatie kunnen krijgen, vragen kunnen stellen of informatie kunnen delen. Dat kan van belang zijn wanneer reguliere communicatiekanalen uitvallen. De regionale bekendmaking beschrijft de functie van deze steunpunten, maar biedt geen bevestiging dat inwoners er tijdens een raket- of droneaanval bescherming tegen inslagen kunnen zoeken.
De bekendmaking noemt bovendien geen concrete openbare adressen waar inwoners zich bij een acute militaire dreiging kunnen melden. De genoemde gemeenten en gebieden zijn daarom niet zonder meer te beschouwen als locaties waar burgers nu al naartoe kunnen vluchten.
Noodsteunpunten in Noord- en Oost-Gelderland: vier gemeenten doen mee
Ook Veiligheidsregio Noord- en Oost-Gelderland (VNOG) is begonnen met een regionale pilot. Volgens het besluit en de toelichting van VNOG over de gemeentelijke noodsteunpunten nemen Nunspeet, Ermelo, Aalten en Harderwijk deel aan het initiatief. Aalten vertegenwoordigt daarbij het landelijke gebied en Harderwijk het stedelijke gebied. Apeldoorn krijgt een coördinatiepunt.
VNOG omschrijft de noodsteunpunten nadrukkelijk niet als opvanglocaties. Het gaat om centrale plekken waar inwoners tijdens een crisis informatie, communicatie en eerste ondersteuning kunnen krijgen. De voorzieningen moeten onder meer beschikken over een noodaggregaat en communicatiemiddelen. De locaties zijn bedoeld om inwoners ook te kunnen helpen wanneer gewone communicatievoorzieningen niet meer functioneren.
Dat onderscheid is voor inwoners wezenlijk. Een noodsteunpunt kan een rol spelen bij langdurige stroomuitval of een andere ontwrichtende gebeurtenis, maar de functie is niet hetzelfde als bescherming zoeken tegen een inkomende raket. Uit de gepubliceerde informatie volgt evenmin dat alle genoemde locaties al volledig operationeel en op ieder moment toegankelijk zijn.
Waar kunnen Gelderlanders bij een acute aanval schuilen?
Zolang geen specifieke schuilplaats is aangewezen en beschikbaar gesteld, adviseert de overheid om vooraf in de eigen omgeving een geschikte plek te herkennen. Dat kan een kelder of andere ondergrondse ruimte zijn, als die dichtbij en toegankelijk is. Als zo’n ruimte ontbreekt, noemt de landelijke voorlichting het midden van een groot gebouw als mogelijkheid. De daadwerkelijke bescherming hangt af van het gebouw en de aard van de dreiging.
Bij een alarm is het belangrijk de officiële instructies te volgen en niet op eigen initiatief naar een noodsteunpunt te rijden. Volgens de Rijksoverheid moeten mensen bij een alarmsignaal zo snel mogelijk naar binnen gaan, ramen en deuren sluiten en de berichtgeving van de overheid en de regionale omroep volgen. De precieze maatregelen kunnen verschillen naargelang de aard van het gevaar.
Voor actuele informatie zijn de websites van VGGM en VNOG relevante kanalen. Ook de eigen gemeente en Omroep Gelderland kunnen tijdens een crisis informatie verstrekken. Inwoners doen er daarnaast verstandig aan zich voor te bereiden op verstoringen van stroom, communicatie en andere basisvoorzieningen.
Landelijke waarschuwing en regionale voorbereiding
De landelijke voorbereiding op militaire dreigingen is eveneens in ontwikkeling. Het kabinet maakte op 9 juni 2026 bekend dat Nederland een nieuw sirenenetwerk wil ontwikkelen dat gekoppeld wordt aan een detectiesysteem van Defensie. Het systeem moet een aanvulling vormen op NL-Alert, zodat mensen bij een gedetecteerde dreiging op meerdere manieren kunnen worden gewaarschuwd. In de toelichting van de Rijksoverheid staat dat de uitwerking van het plan nog verder moest plaatsvinden.
Waarschuwen, informatie verstrekken en fysieke bescherming bieden zijn verschillende onderdelen van crisisvoorbereiding. De Gelderse pilots richten zich op de eerste ondersteuning van inwoners tijdens een crisis; de landelijke schuiladviezen beschrijven wat mensen zelf kunnen doen om bescherming te zoeken. De gepubliceerde informatie geeft geen compleet overzicht van openbare locaties in Gelderland die specifiek zijn ingericht en beschikbaar zijn als schuilplaats tegen raket- of droneaanvallen.
Dit artikel is opgesteld door de redactie van Gelderland Magazine op basis van openbare informatie van de Rijksoverheid, VGGM en VNOG.
Heeft u een foutje gezien of beschikt u over aanvullende informatie? Neem dan contact met ons op.
Weergaven: 17
