Radioactief afval in Nederland

Radioactief afval in Nederland: nieuwe opslag in Zeeland, maar waar moet het uiteindelijk naartoe?

Landelijk

Nederland breidt de opslag van radioactief afval uit, terwijl de definitieve bestemming van het afval nog niet is vastgesteld. Op het terrein van de Centrale Organisatie Voor Radioactief Afval (COVRA) in Zeeland wordt een nieuw opslaggebouw ontwikkeld voor onder meer historisch afval en afval van de ontmanteling van nucleaire installaties. Tegelijkertijd onderzoekt de overheid verschillende mogelijkheden voor de uiteindelijke berging. De discussie over zoutkoepels, kleilagen en internationale samenwerking speelt al tientallen jaren, maar de komende jaren moeten belangrijke keuzes over de toekomst van het afvalbeheer worden voorbereid.

Radioactief afval opslaan: waarom COVRA uitbreidt

COVRA in Nieuwdorp, bij Vlissingen-Oost, is de centrale opslaglocatie voor radioactief afval in Nederland. Het afval komt onder meer uit de kerncentrale in Borssele, onderzoeksinstellingen, ziekenhuizen en industriële toepassingen. Afhankelijk van de eigenschappen en het stralingsniveau wordt het in verschillende gebouwen opgeslagen.

Het nieuwe Multifunctioneel Opslaggebouw (MOG) is bedoeld voor laag- en middelradioactief afval, waaronder historisch afval dat nu nog bij NRG in Petten ligt. Ook moet het gebouw ruimte bieden aan afval dat vrijkomt bij de ontmanteling van nucleaire installaties. Volgens de projectinformatie van COVRA is het gebouw ontworpen voor opslag in containers en voor verschillende soorten radioactief afval.

De uitbreiding is geen nieuwe eindbestemming voor het afval. Het gaat om bovengrondse opslag, terwijl de overheid werkt aan een afzonderlijk traject voor de definitieve berging. De twee ontwikkelingen hebben dus verschillende doelen: het MOG voorziet in opslagcapaciteit voor de komende decennia, terwijl het eindbergingsbeleid gericht is op een oplossing voor de veel langere termijn.

Eindberging radioactief afval: zoutkoepels en kleilagen

De zoektocht naar een definitieve oplossing begon niet recent. In de jaren zeventig onderzocht Nederland al mogelijkheden om radioactief afval in de diepe ondergrond op te bergen. Zoutkoepels in Noordoost-Nederland kwamen daarbij in beeld. De plannen voor proefboringen stuitten op maatschappelijk verzet en werden uiteindelijk niet uitgevoerd.

Ook kleilagen zijn in de loop der jaren onderzocht als mogelijke geologische omgeving voor een eindberging. Het uitgangspunt van geologische berging is dat radioactief afval diep onder de grond wordt opgeborgen in een omgeving die het afval langdurig van de leefomgeving kan isoleren. Of een bepaalde aardlaag daarvoor geschikt is, moet blijken uit onderzoek naar onder meer de geologische eigenschappen en de veiligheid op lange termijn.

De discussie kwam ook aan bod in een eerder artikel uit 2015, ‘Opslag van kernafval: zoutkoepels’. Die historische publicatie biedt context bij het huidige debat: de zoektocht naar een definitieve oplossing loopt al tientallen jaren, terwijl de centrale bovengrondse opslag in de tussentijd noodzakelijk blijft.

Welke mogelijkheden onderzoekt de overheid voor de toekomst?

Het kabinet houdt zowel een nationale als een internationale route open. Binnen Nederland wordt onderzoek gedaan naar mogelijke aardlagen en naar verschillende manieren om radioactief afval definitief te bergen. Naast zoutformaties en kleilagen wordt ook gekeken naar de mogelijkheden van diepe boorgaten. Deze laatste methode houdt in dat afval in speciaal aangelegde, zeer diepe boorgaten in de ondergrond zou worden geplaatst.

In een brief aan de Tweede Kamer uit 2025 beschrijft het kabinet de onderzoeken naar geologische aardlagen, diepe boorgaten en internationale samenwerking. De onderzoeken leveren technische kennis op, maar vormen nog geen besluit over de methode die Nederland uiteindelijk zal gebruiken.

Daarnaast verkent Nederland samenwerking met andere landen. Dat kan bijvoorbeeld betekenen dat landen kennis delen of gezamenlijk de mogelijkheden voor een gedeelde eindberging onderzoeken. In de genoemde Kamerbrief wordt België genoemd als een land waarmee samenwerking verder wordt verkend. Er is echter geen besluit genomen om Nederlands radioactief afval naar België of een ander land te brengen.

De nationale en internationale route zijn daarmee allebei onderdeel van de voorbereiding. Welke oplossing uiteindelijk wordt gekozen, moet volgen uit nader onderzoek en een afzonderlijk besluitvormingsproces.

Groningse zoutkoepels: politieke discussie over mogelijke locaties

De mogelijke opslag van radioactief afval in Groningse zoutkoepels leidde in 2025 opnieuw tot politieke discussie. Op 25 maart van dat jaar nam de Tweede Kamer een motie aan waarin de regering werd verzocht de zoutkoepels bij Pieterburen, Onstwedde en Bourtange definitief uit te sluiten als mogelijke opslagplaatsen.

In een latere brief aan de Tweede Kamer lichtte het kabinet toe dat het locatiekeuzeproces nog aan het begin staat en dat nog geen enkel gebied in Nederland formeel is aangewezen of uitgesloten. Het kabinet wees daarbij op de noodzaak om verschillende criteria te ontwikkelen voor de beoordeling van mogelijke locaties, waaronder veiligheid en maatschappelijk draagvlak.

De actuele stand van zaken staat in de Kamerbrief over de voortgang van de eindberging. Daaruit blijkt dat het onderzoek naar geologische mogelijkheden doorgaat, maar dat de technische onderzoeksresultaten nog niet hebben geleid tot een definitieve locatiekeuze. De aangenomen motie en de formele stand van het locatieproces moeten daarbij van elkaar worden onderscheiden.

Besluit over eindberging voorzien rond 2050

Het kabinet wil de besluitvorming over de definitieve berging versnellen. Waar eerder werd uitgegaan van besluitvorming rond 2100, streeft de overheid nu naar een besluit rond 2050 over de locatie, de beheermethode en het tijdpad naar realisatie. Dat is geen toezegging dat de eindberging in 2050 al in gebruik zal zijn.

Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat werkt aan het Actieprogramma Eindberging Radioactief Afval (AERA). Volgens de voortgangsbrief aan de Tweede Kamer uit 2026 wordt het programma naar verwachting eind 2027 afgerond. Het moet onder meer de voorbereiding van de besluitvorming, het onderzoek, de juridische en financiële aspecten en de betrokkenheid van inwoners en maatschappelijke organisaties uitwerken.

Ook de Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming benadrukt dat de uiteindelijke locatie en methode nog niet bekend zijn. Op de website van de ANVS over radioactief afval wordt geologische berging als het uiteindelijke uitgangspunt beschreven, waarbij de concrete uitwerking nog moet worden bepaald.

Opslag voor nu, onderzoek naar de lange termijn

Radioactief afval kent verschillende eigenschappen en levensduren. Daardoor vraagt niet iedere afvalsoort om dezelfde opslag- of bergingsmethode. De uitbreiding bij COVRA is gericht op de opvang van specifieke afvalstromen in de komende decennia. Het onderzoek naar een eindberging richt zich op de vraag hoe het afval op langere termijn veilig kan worden beheerd.

De overheid onderzoekt daarvoor verschillende geologische mogelijkheden en houdt internationale samenwerking open. De komende jaren moeten de onderzoeksresultaten, de criteria voor de locatiekeuze en de inrichting van het besluitvormingsproces verder worden uitgewerkt. Een definitieve locatie of methode is nog niet vastgesteld.

Dit artikel is opgesteld door de redactie van Gelderland Magazine op basis van openbare informatie van COVRA, de Rijksoverheid, de Tweede Kamer en de Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming, aangevuld met historische context uit een publicatie uit 2015.

Heeft u een foutje gezien of beschikt u over aanvullende informatie? Neem dan contact met ons op.

Weergaven: 9