De komende jaren zal het debat over natuur in Gelderland waarschijnlijk vooral draaien om drie grote thema’s. Ten eerste de vraag of natuurherstel op de Veluwe kan helpen om de vastgelopen vergunningverlening weer op gang te krijgen. Daarnaast de discussie over stikstofmaatregelen rond kwetsbare natuurgebieden. Die onderwerpen verdienen een eigen verdieping en komen later aan bod. In dit artikel staat een derde ontwikkeling centraal: natuurherstel buiten de traditionele natuurgebieden, op bedrijventerreinen, landbouwgrond en in stedelijke gebieden.
Natuur wordt steeds minder iets van alleen natuurgebieden
De manier waarop overheden naar natuur kijken, verandert snel. Waar natuurbeleid jarenlang vooral draaide om Natura 2000-gebieden, bossen en heidevelden, verschuift de aandacht naar het complete landschap. De gedachte daarachter is dat biodiversiteit niet alleen kan overleven binnen beschermde natuurgebieden, maar juist ook afhankelijk is van verbindingen tussen steden, landbouwgebieden en natuurterreinen.
Die verandering wordt mede aangejaagd door de Europese Natuurherstelverordening. Volgens de Rijksoverheid moet Nederland uiterlijk in september 2026 een eerste nationaal natuurherstelplan indienen bij de Europese Commissie. De verordening verplicht lidstaten om natuur actief te herstellen, niet alleen in beschermde gebieden, maar ook in stedelijke en agrarische omgevingen.
Dat betekent dat natuur steeds vaker onderdeel wordt van woningbouwprojecten, bedrijventerreinen, landbouwontwikkelingen en gemeentelijke omgevingsplannen.
De Veluwe wordt steeds meer verbonden met het omliggende landschap
In Gelderland is die ontwikkeling duidelijk zichtbaar rond de Veluwe. De provincie benadrukt steeds vaker dat natuurherstel niet ophoudt bij de grenzen van het natuurgebied zelf. Volgens de nieuwe Aanpak Veluwe van de provincie Gelderland moet natuurherstel samengaan met wonen, werken en economische ontwikkeling. Daarbij wordt nadrukkelijk gekeken naar overgangsgebieden rond de Veluwe en naar de relatie tussen natuur, landbouw, waterbeheer en leefomgeving.
Ook documenten van de provincie laten zien dat de aanpak zich richt op het Natura 2000-gebied zelf én op omliggende landbouwgebieden en overgangszones. Daar spelen vraagstukken rond waterbeheer, bodemkwaliteit, landbouwtransitie en biodiversiteit tegelijkertijd.
De provincie ziet natuurherstel bovendien steeds nadrukkelijker als voorwaarde om economische ontwikkelingen op termijn weer mogelijk te maken. Rond kwetsbare natuurgebieden worden daarom stikstofreductiezones ingericht, met als doel zowel natuurherstel als toekomstige vergunningverlening mogelijk te maken.
Bedrijventerreinen veranderen langzaam van karakter
Een opvallende ontwikkeling is dat natuur steeds vaker opduikt op plekken die traditioneel vooral een economische functie hadden. Gemeenten en provincies investeren in vergroening van bedrijventerreinen via groene gevels, waterberging, bloemrijke bermen, bomenstructuren en ecologische verbindingen. De achterliggende gedachte is dat bedrijventerreinen niet langer uitsluitend uit asfalt, loodsen en parkeerplaatsen hoeven te bestaan.
De Europese natuurregels geven gemeenten bovendien meer mogelijkheden om eisen rondom groen en biodiversiteit vast te leggen in omgevingsvisies en omgevingsplannen. Volgens vakplatform GWW Totaal ontstaan hierdoor nieuwe mogelijkheden om minimumnormen voor groen, bomen en ecologische verbindingen juridisch te verankeren.
Dat sluit aan bij ontwikkelingen in Gelderland, waar de provincie steeds vaker subsidies inzet om biodiversiteit en landschap te versterken, zowel in stedelijke als landelijke gebieden. De belangstelling blijkt groot. Een eerdere subsidieregeling voor biodiversiteit en landschap bereikte binnen één dag het beschikbare budgetplafond van twee miljoen euro.
Landbouwgrond krijgt steeds vaker een dubbele functie
Ook op het platteland verschuift het denken over natuur. Steeds vaker wordt gezocht naar combinaties van landbouw en biodiversiteit in plaats van een harde scheiding tussen beide functies. Dat gebeurt bijvoorbeeld via kruidenrijke akkerranden, natuurvriendelijke oevers, houtwallen en agroforestry, waarbij bomen worden gecombineerd met landbouwproductie. De provincie Gelderland stimuleert dergelijke ontwikkelingen via verschillende subsidieregelingen voor agrarisch natuurbeheer en duurzame investeringen.
Ook gemeenten zetten daarop in. Zo stelt de gemeente Lochem, samen met de provincie Gelderland, subsidie beschikbaar voor maatregelen die biodiversiteit versterken, waaronder kruidenrijke akkerranden en landschapselementen. Daarmee ontstaat een landschap waarin landbouwgrond niet alleen een productiefunctie heeft, maar ook een rol krijgt in natuurverbindingen en biodiversiteitsherstel.
Steden worden onderdeel van het natuurbeleid
Misschien wel de grootste verandering is zichtbaar in steden. Waar stedelijke ontwikkeling vroeger vaak ten koste ging van groen, wordt natuur steeds vaker onderdeel van ruimtelijke plannen.
De Europese Natuurherstelverordening legt nadrukkelijk de nadruk op stedelijk groen. Grote bomen, parken, groene gevels en klimaatbestendige inrichting krijgen daardoor een belangrijkere rol in gemeentelijk beleid. Volgens diverse analyses van de natuurherstelwet moeten overheden voorkomen dat stedelijke natuur verder achteruitgaat en juist inzetten op versterking van biodiversiteit binnen bebouwd gebied.
Voor Gelderse steden betekent dat dat natuur steeds minder wordt gezien als een afzonderlijk beleidsterrein. Het raakt woningbouw, klimaatadaptatie, leefbaarheid, gezondheid en economische ontwikkeling tegelijk.
Een fundamentele verandering in hoe naar natuur wordt gekeken
De rode draad achter al deze ontwikkelingen is dat natuur steeds minder wordt gezien als iets dat uitsluitend binnen beschermde gebieden thuishoort. De provincie Gelderland werkt inmiddels aan natuurherstel in natuurgebieden, maar tegelijkertijd ook aan biodiversiteit op landbouwgrond, in overgangsgebieden, op bedrijventerreinen en in steden.
Daarmee ontstaat een fundamenteel andere benadering van natuurbeleid. Niet langer staat alleen het beschermen van bestaande natuur centraal, maar steeds vaker het herstellen van natuur op plekken waar die decennialang naar de achtergrond verdween. Juist die verschuiving kan de komende jaren één van de meest bepalende veranderingen worden in het Gelderse landschap.
Heeft u een foutje gezien of beschikt u over aanvullende informatie? Neem dan contact met ons op.
