De Algemene Politieke Beschouwingen vormen het startpunt van het nieuwe politieke jaar. Na de pracht en praal van Prinsjesdag kruisen de fractievoorzitters van alle politieke partijen de degens. Wat betekenen de plannen van het kabinet voor de rijksbegroting van het volgende jaar? Hoe vallen ze bij de partijen? Het lekken in de media vormt de opmaat; het debat in de Tweede Kamer is de echte test.
Dit jaar voerde ik voor de eerste keer namens BBB het woord. Het is een hoogtepunt en ik had er veel zin in. Tot op het bot voorbereid, met steun van ons fantastische fractieteam, ging ik de plenaire zaal in.
Om zelf vol aan de bak te moeten is toch net wat anders dan twee dagen voornamelijk meeluisteren. Anders dan bij gewone debatten zijn alle leden van de Tweede Kamer aanwezig. Volle bak dus. Een prachtig gezicht bieden ook de tribunes. Volgepakt met mensen die gewoon benieuwd zijn, of voor wie er veel op het spel staat. Toehoorders die de wanorde van schreeuwende en tierende activisten kunnen missen als kiespijn. Helaas moet dat ook gezegd worden.
Het gaat ons om onze achterban en kiezers. Daar vechten we voor. Daarnaast geniet ik van het politieke spel. Op een bepaald moment wees de voorzitter erop dat ik voor de 25e keer aan de interruptiemicrofoon stond. Een soort van jubileum dus. Ik heb hem bedankt dat hij de tel bijhield. Eigenlijk was het een verkapte waarschuwing. Mijnheer Vermeer, hoe meer interrupties, hoe langer het gaat duren. En zeker. Naar de microfoon snellen gewoon om dat het kan, is een vorm van politieke ijdeltuiterij. Doseren dus, Henk.
Interrumperen, omdat er dingen worden gezegd die om weerwoord vragen, omdat zaken aan de orde worden gesteld waarop scherp moet worden doorgevraagd; dat moet gewoon gebeuren. Dan zit ik ook zo in elkaar, dat ik gewoon naar voren stap als er weer een keer iets wordt gezegd waarvan ik denk: wacht. Wat wordt dáár nou gezegd? Klopt dat wel? Maar realiseert deze spreker zich wat de gevolgen zijn als we die kant uitgaan in ons land? Dan wil ik weten hoe de vork in de steel zit. Omdat iedereen die het debat volgt daar ook recht op heeft.
Interrupties zetten een debat op scherp en ze brengen ook haarfijn naar boven wat anders onder tafel zou blijven. Bij deze algemene beschouwingen was anders zeker iets onder tafel gebleven. Iets belangrijks. En eerlijk gezegd is dat iets wat mij raakt. In de twee dagen dat ik werd ondergedompeld in het debat, in de overleggen, besefte ik weer hoezeer ik werd ondergedompeld in de Haagse wereld. Dat is een wereld waarin de werkelijkheid vaak abstract is en die ver afstaat van wat mensen thuis ervaren.
Het maakt me niet eens wat uit of het gaat om de tegenstelling links of rechts. Of dat het label conservatief is of progressief. Waar het mij om gaat, wat mij opvalt, is dat veel van wat er in de plenaire vergaderzaal van de Tweede Kamer wordt gedebatteerd zo ontstellend is gericht op de systeemwereld van politiek en de ambtelijke wereld. Dat is een wereld van mensen die elkaar kennen, die elkaar altijd en overal tegenkomen en die de neiging hebben om te vergeten voor wie ze werken. En wie hen betaalt.
Ik zal een paar zaken noemen om het tastbaar te maken. Natuurlijk doe ik dat vanuit mijn eigen politieke invalshoek. Want als ik zeg dat de Haagse wereld abstract is, ga ik natuurlijk geen analyse geven waaraan alle kleur ontbreekt. Ik ben de politiek in gegaan, omdat ik idealen heb. Omdat het Nederland waarvan ik houd een land is waar zaken echt anders en beter kunnen. Zoals ik in de afsluiting van mijn bijdrage heb gezegd: midden in de samenleving, dicht bij mensen. Dat is waar ik wil staan. En juist om die reden vallen mij tijdens de algemene beschouwingen zaken op.
Ik begin, van mijn kant ook weinig anders verwacht, met de stikstofproblematiek. In twee dagen debatteren met fractievoorzitters van andere partijen, met de premier, word ik soms wat moedeloos. Het lijkt er haast op alsof stikstof een soort technisch dossier is. Voor de rijksoverheid gaat het over beleid. Het gaat over uitvoering. Voor de provincies gaat het over de bestuurlijke ruimte die zij krijgen om binnen de kaders eigen keuzes te maken. Het gaat over abstracte doelstellingen.
Een vraag die op tafel moet worden gelegd, is wat dit beleid nu betekent voor onze boeren. Het verbaast me dat ik dit moet opschrijven. Dat dit op tafel hoort te komen. Dat boeren geen nummers zijn, of eenheden op papier. Het zijn geen grootheden die je kunt omzetten in geld waarmee je ze kunt afkopen. Het zijn geen problemen. Nee, het gaat om mensen. Boeren zijn mensen met gezinnen die leven in een gemeenschap. Ze leven en hebben plannen en idealen.
Wanneer het gaat over stikstofbeleid, gaat het over instandhoudingsdoelen. Flora en fauna, getallen, streefcijfers, aannames, deadlines. Het gaat over hexagonen en grootvee-eenheden. Er wordt gesproken over een rekenkundige ondergrens, niet te verwarren met de drempelwaarde. Als het stikstof betreft, is het van belang om te weten dat er onderscheid is tussen NOx en NH3. Kortom, het gaat over techniek. Maar hoe de natuur er daadwerkelijk bij ligt, en wie verantwoordelijk is om die gebieden te beheren, dat is iets waar liever niet al te veel over wordt gesproken.
Net zo goed als dat het tijdens de algemene beschouwingen een zeldzaamheid is dat iemand benoemt dat de uitwerking van de stikstofplannen van het kabinet enorme gevolgen heeft voor de boeren, hun gezinnen, de gemeenschappen waarin zij wonen en het platteland. Wanneer boeren verdwijnen, verdwijnen de mensen die van generatie op generatie bedrijven tot bloei hebben gebracht, de beheerders van ons landschap. Dan verdwijnt de economische ruggengraat van de sociale samenhang in de regio’s. Het voelt voor mij gewoon vreemd aan dat een meerderheid in de Tweede Kamer achteloos hieraan voorbijgaat.
Welke kant je uit wilt met stikstofbeleid, natuurlijk, daarover verschillen de meningen. Daarover kruisen we de degens. De verschillen zijn enorm. Dat mag en daarvoor is de plenaire zaal in het gebouw van de Tweede Kamer bij uitstek geschikt om van mening over uit te wisselen. Zeker tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen die richting geven aan de ontwikkelingen in ons land. Wat ik benoem, is dat twee dagen debatteren onder de Haagse stolp mij soms een benauwd gevoel geven. Het gevoel dat de mensen om wie het gaat grijze grootheden zijn waarmee kan worden geschoven op papier.
En dat gevoel, daar verzet ik mij uit alle macht tegen. Wie verblind is door cijfers, vergeet de mensen. Als ik om me heen kijk in de zaal, als ik luister en debatteer, zal ik niet beweren dat ik de enige ben die oog heeft voor de mensen om wie het gaat. Gelukkig niet. Maar ik stel toch vast dat het in de plannen van dit kabinet vooral gaat over boekhouden. Deze algemene beschouwingen stonden voor de minderheidscoalitie in het teken van slim zoeken naar mogelijke meerderheden. Een beetje geld schuiven naar links, wat tegemoetkomingen aan rechts.
Oproepen tot samenwerken in de hoop dat er met passen en meten uiteindelijk een begroting door kan worden geregeerd. Wat je dan krijgt, is een debat dat zich richt op het spel in plaats van op de inhoud. Als er geen visie is, gaat het over de techniek. Dan mondt een debat uit in strategische en tactische keuzes. Onbelangrijk? Dat hoor je mij niet zeggen. Maar voor mij staat dat niet centraal. Wat ik verlang van een kabinet, ook een minderheidskabinet, is een visie op mensen en op de samenleving.
Nog een voorbeeld. Autorijden. Het kost geen enkele moeite om hier een theoretische financiële opgave te maken. Om de begroting sluitend te krijgen, moet er zoveel accijns binnenkomen. De korting kan dan nog maximaal tot dat jaar worden volgehouden, maar die moet absoluut worden afgebouwd. Want anders ontstaat voor het Rijk een probleem. De staatsschuld mag niet teveel oplopen en de rekening mag niet worden doorgeschoven naar de toekomst. Wie kan daar tegen zijn?
En: als autorijden duur wordt, gaan mensen kiezen voor duurzamere vormen van vervoer. Zo is de benadering van veel partijen. Dan vraag ik, alsjeblieft. Is er dan echt geen oog voor dat autorijden voor veel mensen geen luxe is? Hoezo, groen rijden? Waarvan moeten mensen een elektrische auto betalen? Wie beseft er dat mensen beknibbelen op boodschappen, op uitjes besparen, het sparen erbij laten zitten, om maar te kunnen autorijden? Enig idee waarom ze dat doen? Hoe het antwoord daarop ook luidt, welke keuze er ook wordt gemaakt, kijk nu eens in de eerste plaats naar de mensen om wie het gaat.
De eerste keer dat ik zelf bij de algemene beschouwingen het woord voerde, was dat wat mij het meest raakte. Niet de verschillen in politieke opvattingen. Niet de uiteenlopende keuzes die partijen willen maken. Maar het in zichzelf gekeerde systeemdenken dat zich blind staart op de Haagse tekentafel. Ik hoop dat we onze blik van de tekentafel eindelijk weer eens richten op de keukentafel. Bij mensen thuis. Want over hen hoort deze begroting te gaan.
Henk Vermeer, fractievoorzitter BBB
Heeft u een foutje gezien of beschikt u over aanvullende informatie? Neem dan contact met ons op.
Weergaven: 145
