Verborgen tussen de bossen op de Wageningse Berg ligt een van de meest bijzondere wijnlocaties van Nederland. Tussen glooiende paden, oude bomen en vogelgeluiden groeien duizenden druivenstokken die jaarlijks veranderen in Wageningse wijn. Het klinkt bijna Zuid-Europees, maar de realiteit van wijnbouw in Nederland is weerbarstig. Hier draait het niet om massaproductie of snelle winst, maar om vakmanschap, biologisch werken en een hechte gemeenschap van vrijwilligers.
Het Wagenings Wijngoed is inmiddels veel meer dan alleen een wijngaard. Het is een ontmoetingsplek, een vrijwilligersorganisatie, een proeflokaal in de natuur én een levend experiment in duurzame wijnbouw. Tegelijkertijd staat de wijngaard symbool voor de groei van Nederlandse kwaliteitswijn. Want hoewel Nederland geen traditioneel wijnland is, groeit de sector gestaag, en Wageningen speelde daarin een pioniersrol.
Van experiment tot pionier
De geschiedenis van de wijngaard begint eind jaren negentig. Oprichter Jan Oude Voshaar experimenteerde jarenlang met biologische wijnbouw voordat hij in 1998 daadwerkelijk startte met een professionele wijngaard op Landgoed De Dorskamp. Daarmee ontstond een van de eerste biologische wijngaarden boven de grote rivieren.
De eerste jaren waren pionieren. Druivenrassen moesten geschikt zijn voor het Nederlandse klimaat, vrijwilligers moesten worden opgeleid en er moest worden geleerd hoe biologische wijnbouw überhaupt mogelijk kon zijn in een vochtig land als Nederland. Toch groeide de wijngaard snel. Inmiddels beslaat het terrein ongeveer 2,3 hectare en staan er duizenden wijnstokken.
Dat succes kwam niet vanzelf. Tijdens de rondleiding vertelt een van de huidige kartrekkers, Guido Hoomans, dat delen van de oudste aanplant inmiddels zijn vervangen en het komende jaar worden er nog eens 900 planten gerooid en opnieuw aangeplant. Wat bij de start als meeldauwresistent is aangeplant is nu meeldauwgevoelig, legt hij uit. “Door het vochtige Nederlandse klimaat blijven schimmels onze grootste uitdaging.”
Een wijngaard waar alles draait om kwaliteit
Wie verwacht dat Nederlandse wijnbouw vooral draait om romantiek, krijgt in Wageningen al snel een realitycheck. Achter iedere fles schuilt een enorme hoeveelheid handwerk. Vrijwilligers snoeien, binden scheuten op, verwijderen bladeren, oogsten druiven en onderhouden de wijngaard vrijwel jaarrond.
“Alles is hier handenarbeid,” vertelt Guido. “We hebben wel machines voor bepaalde werkzaamheden, maar het echte werk gebeurt gewoon nog steeds met de hand.”
Juist die kleinschaligheid ziet hij als een kracht. In plaats van concurreren op volume, richt het Wagenings Wijngoed zich bewust op kwaliteit en karakter. Sommige druiventrossen worden zelfs bewust weggeknipt om de overgebleven druiven meer concentratie en smaak te geven.
Dat zie je ook terug in de wijnproductie. Gemiddeld produceert de wijngaard enkele duizenden flessen per jaar, afhankelijk van het oogstjaar. In topjaar 2023 lag de opbrengst rond de 8.500 flessen, uitzonderlijk hoog voor Nederlandse begrippen.
Biologisch werken in een lastig klimaat
Waar Zuid-Europese wijnmakers vooral worstelen met droogte, heeft Nederlandse wijnbouw een ander probleem: vocht. En vocht betekent schimmels. Vooral biologische wijnbouwers hebben daar last van, omdat zij geen zware chemische bestrijdingsmiddelen gebruiken.
“Hoe warmer het wordt, hoe vochtiger het uiteindelijk ook wordt,” zegt Guido tijdens de wandeling langs de ranken. “En juist dat vocht zorgt voor schimmels en meeldauw.”
Het Wagenings Wijngoed werkt volledig biologisch. Dat betekent geen kunstmest en geen chemische bestrijdingsmiddelen. Volgens de organisatie levert dat niet alleen milieuwinst op, maar ook smaakvollere wijn. Toch vraagt die keuze om voortdurende innovatie. Bij nachtvorst wordt bijvoorbeeld een geavanceerd beregeningssysteem ingezet. Zodra het vriespunt wordt bereikt, worden de wijnranken besproeid met water. Dat bevriest aan de buitenkant, terwijl de plant zelf nét boven nul blijft.
“Dan zie je een compleet witte wijngaard van ijs,” vertelt hij lachend. “Maar juist dat beschermt de druiven.”
Er wordt samengewerkt met oenoloog Adam Dijkstra van wijngaard De Colonjes uit Groesbeek. Volgens de Wageningse wijnmakers ontstaat tachtig procent van de uiteindelijke kwaliteit al in de wijngaard zelf. “Als de biologische druif onvoldoende kwaliteit heeft, kun je dit tijdens het vinificatieproces nauwelijks nog corrigeren.”
Geen commerciële fabriek
Ondanks de groei en toenemende belangstelling wil het Wagenings Wijngoed bewust kleinschalig blijven. Natuurlijk moet de stichting financieel gezond zijn; er wordt wijn verkocht, evenementen georganiseerd en accijns betaald, maar winstmaximalisatie is geen doel op zich.
“We zijn niet commercieel,” zegt Guido stellig. “We willen geen fabriek worden.”
Dat betekent overigens niet dat er geen ambitie is. Er wordt volop geëxperimenteerd met nieuwe producten, zoals mousserende wijnen en alcoholvrije alternatieven. De trots van dit moment is de Cremant: een mousserende wijn volgens de ‘methode traditional’ met een 2e vergisting op de fles, zoals de champagne wordt geproduceerd.
Daarnaast ontwikkelt het wijngoed ook alcoholvrije bruisende druivensappen. Niet door alcohol uit wijn te halen, maar door bewust druivensap met een eigen smaakprofiel te produceren. “Dat is echt een andere benadering,” vertelt Guido . “We maken geen gedealcoholiseerde wijn, maar een kwalitatief product op zichzelf.”
Nederlandse wijn wordt serieuzer genomen
Dat Nederlandse wijn steeds meer erkenning krijgt, merkt men ook in Wageningen. Vooral witte en mousserende wijnen blijken goed aan te sluiten bij de smaak van Nederlandse consumenten. “Dat frisse, mineralige karakter past eigenlijk perfect bij ons klimaat,” zegt Guido, “en dat is ook waar steeds meer vraag naar is.”
Een bijzonder moment kwam toen een rode barrique-wijn van het Wagenings Wijngoed op de kaart verscheen van een Michelinrestaurant. De sommelier proefde de wijn en kon nauwelijks geloven dat deze uit Nederland kwam. Kort daarna was de voorraad vrijwel volledig uitverkocht.
Toch blijft Guido realistisch. Nederlandse rode wijn blijft een uitdaging en hier blijven we qua klimaat toch beperkt.”
Vrijwilligers vormen het fundament
Wat het Wagenings Wijngoed misschien nog unieker maakt dan de wijn zelf, is de organisatie erachter. De stichting draait volledig op vrijwilligers. Er is een teeltploeg, een weekendteam, een klusteam en mensen die evenementen faciliteren. In totaal zijn ongeveer veertig vrijwilligers actief betrokken bij de wijngaard.
Volgens de organisatie is juist die sociale component minstens zo belangrijk als de wijn. De wijngaard is een plek waar mensen samenkomen, tot rust komen en iets leren over natuur en voedselproductie.
Dat zie je terug in de activiteiten. Bezoekers kunnen deelnemen aan rondleidingen, picknicken tussen de wijnranken, wijnproeverijen volgen of zelfs een wijnstok adopteren. In het seizoen (medio mei tot eind september) is in de weekenden de wijngaard geopend voor bezoekers en kun je kennis maken met de Wageningse wijnen.
Als activiteit is ook het dineren op de wijngaard is mogelijk. Aan mooi gedekte tafels met een prachtig uitzicht over de wijngaard kun je genieten van een 4-gangendiner. Er zijn eigen bonbons met druivendistillaat, lokale arrangementen en zelfs aspergebonbons ontwikkeld. “Je probeert telkens iets bijzonders toe te voegen,” vertelt Guido glimlachend.
Een plek met betekenis
Er is zeker toekomst van de Nederlandse wijnbouw. Uitdaging blijft de klimaatverandering wat enerzijds zorgt voor warmere zomers, maar ook voor extremer weer, met meer vocht en schimmeldruk. Toch lijkt het Wagenings Wijngoed niet van plan om zijn filosofie los te laten. De wijngaard wil vooral een plek blijven waar natuur, vakmanschap en gemeenschap samenkomen. Geen massaproductie, geen industriële aanpak, maar wijn met een verhaal.
Of zoals Guido het zelf zegt terwijl hij uitkijkt over de druivenranken op de Wageningse Berg: “Juist doordat het moeilijk is, moet je creatief blijven. Misschien maakt dát onze wijn uiteindelijk wel bijzonder.”
Locatie:
Fotoreportage:
Heeft u een foutje gezien of beschikt u over aanvullende informatie? Neem dan contact met ons op.
