De militaire radartoren in Herwijnen mag worden geplaatst. De Rechtbank Gelderland heeft op 2 oktober 2026 de omgevingsvergunning voor het radarstation in stand gelaten. Daarmee is een belangrijke juridische procedure over de bouw afgerond. De rechtbank beoordeelde onder meer bezwaren over elektromagnetische straling en de mogelijke gevolgen daarvan voor de volksgezondheid. De vergunning blijft van kracht, nadat de rechtbank een gebrek in een voorschrift zelf heeft hersteld.
De uitspraak van de rechtbank komt kort nadat ook de procedure over het rijksinpassingsplan is afgerond. De Raad van State verklaarde dat plan op 23 september 2026 definitief. De twee procedures hadden betrekking op verschillende besluiten: het rijksinpassingsplan regelt de ruimtelijke mogelijkheid voor het radarstation, terwijl de omgevingsvergunning betrekking heeft op het bouwen en gebruiken ervan.
Negen beroepen tegen de omgevingsvergunning
De minister van Infrastructuur en Waterstaat verleende op 24 februari 2025 de omgevingsvergunning voor het radarstation. Tegen dat besluit gingen onder meer omwonenden, Stichting Niet Nog een Radar in Herwijnen, de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders van West Betuwe in beroep. De Rechtbank Gelderland behandelde negen samenhangende beroepen. De uitspraak van de rechtbank heeft zaaknummer ECLI:NL:RBGEL:2026:7456.
Een belangrijk onderdeel van de bezwaren was de elektromagnetische straling van de radar. De rechtbank oordeelde dat de minister voor de beoordeling van de gezondheidsrisico’s mocht aansluiten bij de blootstellingslimieten van de International Commission on Non-Ionizing Radiation Protection, de zogenoemde ICNIRP-limieten. De rechtbank zag geen aanleiding om te oordelen dat de uitgevoerde onderzoeken en metingen onvoldoende waren. Ook het tegenrapport dat namens bezwaarmakers was ingebracht, gaf volgens de rechtbank geen reden om tot een ander oordeel te komen.
Rechtbank stelt voorwaarde aan controlemetingen
De rechtbank heeft de vergunning niet zonder kanttekening in stand gelaten. In het voorschrift over de controle van de elektromagnetische straling ontbrak volgens de rechtbank een voldoende duidelijke waarborg dat de metingen vóór ingebruikname door een geaccrediteerde instantie worden uitgevoerd. Dat voorschrift had volgens de rechtbank anders moeten worden vastgesteld.
De rechtbank heeft het gebrek zelf hersteld. Het voorschrift is aangepast, waardoor juridisch is vastgelegd dat de controlemetingen door een geaccrediteerde instantie moeten worden uitgevoerd voordat de radar in gebruik wordt genomen. Daarmee was het gebrek volgens de rechtbank hersteld en kon de omgevingsvergunning in stand blijven. De volledige juridische onderbouwing staat in de uitspraak van 2 oktober 2026.
De uitspraak betekent niet dat de rechtbank heeft vastgesteld dat er geen enkele vorm van blootstelling aan elektromagnetische straling zal zijn. Het oordeel gaat over de vraag of de vergunning juridisch voldoende waarborgen bevat en of de minister de gezondheidsrisico’s op de voorgeschreven manier heeft beoordeeld.
Raad van State verklaarde het ruimtelijke plan definitief
De juridische procedure over de locatie van het radarstation is eerder door de Raad van State beoordeeld. De ministers van Defensie en Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening stelden op 20 februari 2025 het rijksinpassingsplan ‘Radar Herwijnen’ vast. Tegen dat plan kwamen onder meer omwonenden, Stichting Niet Nog een Radar in Herwijnen, de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders van West Betuwe in beroep.
De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State deed op 23 september 2026 uitspraak. In de volledige uitspraak van de Raad van State staat dat de bezwaarmakers de noodzaak van een tweede SMART-L-radar niet bestreden. Het geschil richtte zich vooral op de keuze voor Herwijnen als locatie.
De Raad van State oordeelde dat de ministers de keuze voor Herwijnen voldoende hadden onderbouwd. Bij de beoordeling waren onderzoeken naar verschillende locaties betrokken. Volgens de Afdeling was voldoende inzichtelijk gemaakt waarom Herwijnen als geschikte locatie was aangewezen en waarom andere locaties niet de voorkeur kregen.
Herwijnen was eerder al een radarlocatie
De keuze voor Herwijnen heeft een langere voorgeschiedenis. Op de locatie stond in het verleden een civiele radar van Luchtverkeersleiding Nederland. Het Rijksinpassingsplan Radarstation Herwijnen beschrijft dat Defensie de locatie in 2016 aankocht. In 2017 werd vervolgens een ontwerp voor wijziging van het bestemmingsplan opgesteld.
De gemeenteraad van de voormalige gemeente Lingewaal besloot in 2018 het bestemmingsplan niet vast te stellen. Lingewaal ging later op in de gemeente West Betuwe. Omdat het radarstation volgens het Rijk van nationaal belang is, werd daarna gekozen voor de Rijkscoördinatieregeling. Daarmee kwam de ruimtelijke besluitvorming bij het Rijk te liggen.
Defensie beschrijft op de eigen pagina over de keuze voor Herwijnen verschillende redenen voor de locatie. Het ministerie noemt onder meer de radardekking, de ligging van het terrein, de bestaande infrastructuur en de gevolgen voor andere ruimtelijke ontwikkelingen. Volgens Defensie zorgt Herwijnen samen met de bestaande SMART-L-radar in Wier voor een goede spreiding van de radardekking over Nederland.
Onderzoek naar andere locaties
De locatiekeuze is voorafgegaan door onderzoek naar alternatieven. Defensie meldt dat tijdens de heroriëntatie verschillende locaties zijn onderzocht. Volgens het ministerie kwamen uiteindelijk 19 locaties in 11 gemeenten als mogelijke optie naar voren. De overige locaties werden volgens Defensie minder geschikt of ongeschikt bevonden.
De onderbouwing van die keuze staat niet alleen op de website van Defensie. Het rijksinpassingsplan bevat verwijzingen naar verschillende technische onderzoeken en beoordelingen. Daaronder bevinden zich onderzoeken van TNO, Agentschap Telecom, de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur en DEKRA naar elektromagnetische velden en blootstelling. Ook zijn onderzoeken uitgevoerd naar natuur, stikstof en water.
De bezwaren uit de omgeving zijn eveneens in officiële documenten vastgelegd. Op het ontwerpbesluit voor de omgevingsvergunning kwamen 230 zienswijzen binnen. Defensie meldde in juni 2024 dat het grootste deel daarvan afkomstig was van inwoners van Herwijnen en de directe omgeving. Veel zienswijzen hadden betrekking op straling en gezondheidsrisico’s. De Nota van Antwoord van Defensie bevat de reacties van het Rijk op de ingediende zienswijzen.
West Betuwe verzette zich tegen de komst
Ook de gemeente West Betuwe heeft zich tegen de komst van de radartoren uitgesproken. Het college liet in maart 2025 weten dat het eerder samen met de gemeenteraad zienswijzen had ingediend tegen zowel het rijksinpassingsplan als de omgevingsvergunning. Na de definitieve besluiten kondigde het college aan de onderbouwing te bestuderen en zich te beraden op vervolgstappen. Die reactie staat op de website van de gemeente West Betuwe.
Daarmee stond de lokale overheid tegenover een besluit van het Rijk om de locatie via een rijksinpassingsplan mogelijk te maken. De Raad van State heeft de bezwaren tegen dat plan inmiddels beoordeeld en het plan definitief verklaard.
Bouw van het radarstation is al begonnen
De uitspraak van de Rechtbank Gelderland betekent dus niet dat de bouw nu pas kan starten. Volgens het Defensie Projectenoverzicht 2026 is op 29 september 2025 gestart met de bouw van de radarinstallatie in Herwijnen.
Defensie vermeldt dat de procedure over de omgevingsvergunning de bouw niet heeft stilgelegd. Op de actuele informatiepagina over de bouw van het radarstation staat dat tegen de uitspraak van de rechtbank nog hoger beroep mogelijk is. De minister van Infrastructuur en Waterstaat verleende de omgevingsvergunning op 24 februari 2025.
Tweede SMART-L-radar voor de Nederlandse luchtruimbewaking
Het radarstation in Herwijnen maakt deel uit van de vervanging en uitbreiding van de militaire radardekking. Defensie beschikt voor de luchtruimbewaking over een SMART-L-radar in Wier. Herwijnen moet de tweede vaste SMART-L-radar worden.
Defensie noemt de versterking van de radardekking noodzakelijk voor de nationale en internationale bewaking en beveiliging van het luchtruim. In het Defensie Projectenoverzicht 2026 staat dat Nederland behoefte heeft aan sensorcapaciteit voor de luchtruimbewaking en dat de bestaande systemen zijn verouderd.
Met de uitspraak van de Rechtbank Gelderland blijft de omgevingsvergunning voor het radarstation in stand. Het rijksinpassingsplan is na de uitspraak van de Raad van State definitief. Tegen de uitspraak over de omgevingsvergunning staat nog hoger beroep open. De komende juridische stap kan daarmee bij de Raad van State liggen, terwijl de bouw van het radarstation op de locatie in Herwijnen doorgaat.
Binnenkort deel 2: waarom koos Defensie voor deze locatie?
Heeft u een foutje gezien of beschikt u over aanvullende informatie? Neem dan contact met ons op.
Weergaven: 7
