Nederlanders maken zich steeds meer zorgen over digitale dreigingen, maar de praktische voorbereiding op een ernstige noodsituatie blijft achter. Hoewel het aantal huishoudens met een noodpakket is toegenomen, zegt 63 procent van de Nederlanders nog niets concreets te doen om voorbereid te zijn op een crisis, ramp of oorlog. Dat blijkt uit nieuw onderzoek van Ipsos I&O in opdracht van Binnenlands Bestuur. De onderzoeksresultaten werpen ook een nieuw licht op de maatschappelijke weerbaarheid in Gelderland, waar gemeenten en veiligheidsregio’s werken aan voorzieningen voor inwoners die tijdens een langdurige crisis mogelijk niet op de gebruikelijke hulp en communicatie kunnen rekenen.
Noodpakket en crisisvoorbereiding: meer Nederlanders nemen maatregelen
Het onderzoek werd tussen 12 en 14 oktober 2026 uitgevoerd onder 2.147 Nederlanders van 18 jaar en ouder. Het aandeel ondervraagden dat zegt een noodpakket in huis te hebben, steeg van 28 procent in mei 2025 naar 42 procent in oktober 2026. Nog eens 19 procent zegt zeker van plan te zijn binnenkort een noodpakket aan te schaffen. Tegelijkertijd geeft 63 procent aan nog geen concrete maatregelen te hebben genomen om zich voor te bereiden op een noodsituatie. In mei 2025 was dat aandeel met 68 procent nog hoger.
De zorgen over digitale veiligheid zijn eveneens toegenomen. Tachtig procent van de ondervraagden maakt zich enige of sterke zorgen over digitale onveiligheid, waaronder cybercriminaliteit en phishing. In mei 2025 bedroeg dat aandeel 73 procent. De onderzoekers constateren dat digitale dreigingen meer zorgen oproepen dan fysieke bedreigingen zoals een conventionele oorlog of natuurramp. De resultaten zijn gewogen naar onder meer leeftijd, geslacht, regio, opleidingsniveau en stemgedrag en zijn representatief voor de kiesgerechtigde Nederlandse bevolking. Ze geven geen afzonderlijk beeld van de Gelderse bevolking.
De volledige onderzoeksresultaten zijn gepubliceerd door Ipsos I&O in het rapport over de weerbaarheid van Nederlanders. Ook Binnenlands Bestuur beschrijft de uitkomsten, waaronder de beperkte bereidheid om zelf actief bij te dragen aan crisisbestrijding.
Noodsteunpunten in Gelderland: informatievoorziening bij langdurige crisis
Een opvallend onderdeel van het onderzoek betreft de behoefte aan lokale noodsteunpunten. Ruim zes op de tien ondervraagden, 62 procent, vinden dat dergelijke voorzieningen in hun omgeving beschikbaar moeten komen. Hetzelfde aandeel zegt er bij een noodsituatie gebruik van te willen maken.
De uitkomsten zijn relevant voor Gelderland, waar beide veiligheidsregio’s al initiatieven hebben aangekondigd. In Gelderland-Midden bereiden de vijftien gemeenten zich voor op het inrichten van noodsteunpunten. Ede, Nijkerk en Barneveld nemen deel aan een regionale pilot, die volgens de bekendmaking van VGGM van 9 april 2026 moet helpen om ervaring op te doen met de inrichting en werking van deze voorzieningen.
Ook in Noord- en Oost-Gelderland is een pilot gestart. Volgens de officiële bekendmaking van VNOG zijn Nunspeet, Ermelo, Aalten en Harderwijk betrokken. Apeldoorn krijgt binnen deze opzet een regionale coördinatiefunctie.
De functie van deze voorzieningen vraagt om een duidelijk onderscheid. Noodsteunpunten zijn bedoeld om inwoners tijdens een crisis informatie, communicatie en eerste ondersteuning te bieden. Het zijn geen opvanglocaties en ze zijn niet ingericht als bescherming tegen raket- of droneaanvallen. De regionale pilots betekenen bovendien niet dat alle genoemde locaties al volledig operationeel zijn.
Schuilplaatsen in Gelderland: geen openbaar netwerk van schuilkelders
De onderzoeksresultaten sluiten aan op een eerder dossier van Gelderland Magazine over de beschikbaarheid van schuilplaatsen. In het artikel van 24 oktober 2026, Schuilplaatsen in Gelderland: waar kunnen inwoners terecht bij raket- of droneaanvallen?, werd vastgesteld dat Nederland geen openbaar netwerk van actieve schuilkelders voor de bevolking heeft.
Dat beeld wordt bevestigd door de landelijke overheidsvoorlichting op Denk vooruit. De overheid adviseert inwoners vooraf na te denken over mogelijke schuilmogelijkheden op plekken waar zij regelmatig verblijven, zoals thuis, op het werk of op school. Ondergrondse ruimten en het midden van stevige gebouwen kunnen bescherming bieden, afhankelijk van de omstandigheden en de aard van de dreiging.
Het ontbreken van openbare schuilkelders betekent niet dat er nergens gebouwen of ruimten zijn waar mensen bij gevaar bescherming kunnen zoeken. Wel is het belangrijk om onderscheid te maken tussen een ruimte die mogelijk bescherming biedt en een officieel ingerichte schuilvoorziening. Een kelder of parkeergarage is niet automatisch bestand tegen een directe inslag.
Zelfredzaamheid tijdens de eerste 72 uur
De Gelderse veiligheidsregio’s wijzen inwoners op het belang van voorbereiding op de eerste 72 uur van een noodsituatie. Hulpdiensten kunnen bij een grootschalige calamiteit niet noodzakelijkerwijs iedereen onmiddellijk bereiken. Een noodpakket met drinkwater, houdbaar voedsel, een zaklamp en een radio kan helpen wanneer basisvoorzieningen tijdelijk uitvallen.
De informatie van VGGM over noodsituaties benadrukt dat inwoners zich moeten voorbereiden op een periode waarin hulp niet direct beschikbaar is. Ook de voorlichtingspagina van VNOG besteedt aandacht aan de voorbereiding op stroomuitval, overstromingen en andere calamiteiten. Daarbij gaat het niet uitsluitend om militaire dreigingen, maar ook om gebeurtenissen die het dagelijks leven ontregelen.
Het landelijke onderzoek laat zien dat de voorbereiding verder gaat dan het aanschaffen van een noodpakket. Wanneer hun woning bij een crisis onbewoonbaar zou worden, verwacht 56 procent van de ondervraagden bij familie onderdak te zoeken. Slechts 9 procent denkt daarvoor naar een overheidslocatie te gaan. De onderzoekers constateren daarnaast dat het vertrouwen in de hulpverlening door de overheid bij een oorlog beperkt is: 24 procent heeft vertrouwen in de landelijke overheid en 22 procent in de eigen gemeente.
Burgerreservisten: veel steun, beperkte bereidheid tot deelname
Een ander onderdeel van de maatschappelijke weerbaarheid betreft de inzet van burgerreservisten. Dat zijn burgers die worden opgeleid om tijdens een ramp of crisis de hulpdiensten te ondersteunen, met name in de eerste dagen na een gebeurtenis. In het onderzoek spreekt 69 procent van de ondervraagden steun uit voor het idee. De daadwerkelijke bereidheid om zelf deel te nemen ligt aanzienlijk lager: 3 procent zegt dit zeker te willen doen en 15 procent acht het waarschijnlijk.
De Tweede Kamer heeft zich uitgesproken voor de ambitie om in 2030 over 130.000 algemene burgerreservisten te beschikken. De precieze organisatie, financiering en regionale uitvoering zijn daarbij belangrijke aandachtspunten. De onderzoeksresultaten geven geen inzicht in het aantal Gelderlanders dat zich daadwerkelijk beschikbaar zou willen stellen of in de concrete capaciteit die de Gelderse veiligheidsregio’s daarvoor hebben.
Voor gemeenten en veiligheidsregio’s ligt er daarmee een bredere opgave dan alleen het beschikbaar stellen van informatie. Ook de ondersteuning van kwetsbare inwoners, de continuïteit van communicatie en de samenwerking met lokale organisaties spelen een rol bij de voorbereiding op langdurige verstoringen.
Noodvoorbereiding vraagt om samenwerking tussen inwoners en overheid
De landelijke cijfers laten zien dat Nederlanders zich iets vaker voorbereiden dan anderhalf jaar geleden, maar dat een meerderheid nog geen concrete maatregelen heeft genomen. Tegelijkertijd verwacht een groot deel van de bevolking bij een ernstige crisis vooral op zichzelf, familie en buurtgenoten aangewezen te zijn. De behoefte aan informatie en lokale ondersteuning is daarbij duidelijk aanwezig.
Voor Gelderland zijn de aangekondigde pilots van VGGM en VNOG concrete regionale ontwikkelingen. Hoe de voorzieningen uiteindelijk functioneren, welke locaties beschikbaar komen en hoe inwoners daarover worden geïnformeerd, moet blijken uit de verdere uitvoering van de regionale plannen.
Dit artikel is opgesteld door de redactie van Gelderland Magazine op basis van openbare onderzoeksgegevens van Ipsos I&O, publicaties van Binnenlands Bestuur, de Rijksoverheid, VGGM en VNOG.
Heeft u een foutje gezien of beschikt u over aanvullende informatie? Neem dan contact met ons op.
Weergaven: 74





