De Nederlandse economie laat in oktober opnieuw een verdeeld beeld zien. Het economische klimaat blijft vrijwel even negatief als een maand eerder, consumenten zijn nog altijd bijzonder somber en producenten hebben een stap teruggezet in hun vertrouwen. Tegelijkertijd groeit het bruto binnenlands product, neemt de industriële productie toe en blijven er veel vacatures openstaan. Achter de landelijke cijfers gaat daarmee een economie schuil waarin groei en onzekerheid naast elkaar bestaan.
Dat blijkt uit de nieuwste Conjunctuurklok van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), die op 9 november 2026 is gepubliceerd. Van de dertien indicatoren presteren er acht slechter dan hun langjarige trend. Het CBS benadrukt dat deze meting een algemeen beeld van de Nederlandse economie geeft en niet betekent dat alle huishoudens, bedrijven en regio’s dezelfde ontwikkeling doormaken.
Economisch beeld Nederland: consumentenvertrouwen blijft ver onder gemiddelde
Een van de opvallendste onderdelen van de oktobermeting is het verschil tussen het vertrouwen van consumenten en dat van producenten. Het consumentenvertrouwen daalde van -33 in september naar -34 in oktober. Daarmee blijft het cijfer ver onder het gemiddelde van de afgelopen twintig jaar. Consumenten zijn vooral negatief over de economische ontwikkeling in het afgelopen jaar en de financiële vooruitzichten.
Ook de koopbereidheid verslechterde licht. Die daalde van -17 naar -18. Het oordeel over de eigen financiële situatie werd eveneens negatiever. Opvallend is dat consumenten het moment voor grote aankopen, zoals meubels en elektronica, iets gunstiger beoordeelden dan een maand eerder. Dat blijkt uit de afzonderlijke CBS-meting van het consumentenvertrouwen.
Bij producenten is het beeld anders, maar ook daar is sprake van een verslechtering. Het producentenvertrouwen daalde van 4,2 in september naar 2,3 in oktober. Ondanks die terugval bevindt het cijfer zich nog boven het langjarige gemiddelde van -1,4. Fabrikanten zijn dus niet overwegend pessimistisch, maar hun verwachtingen zijn minder positief geworden.
Industriële productie groeit, maar ondernemers stellen investeringen uit
Tegenover het teruggelopen vertrouwen staan cijfers die wijzen op een aanzienlijke industriële groei. Volgens de nieuwste CBS-gegevens, gepubliceerd op 10 november, lag de industriële productie in september 11,1 procent hoger dan in dezelfde maand een jaar eerder. Vooral de machine-industrie liet een sterke stijging zien, met een productietoename van 43,1 procent. Niet alle bedrijfstakken profiteerden: in de reparatie- en installatiebranche daalde de productie met 4,3 procent.
De productiegroei betekent niet automatisch dat alle industriële bedrijven financieel beter presteren. Productievolume, omzet, winstgevendheid en werkgelegenheid zijn verschillende maatstaven. Ook zegt een landelijke productiestijging niets over de ontwikkeling bij afzonderlijke bedrijven. De cijfers laten wel zien dat het negatieve conjunctuurbeeld niet zonder meer gelijkstaat aan een teruglopende industriële activiteit.
Een ander signaal komt uit het bedrijfsleven zelf. Uit de Conjunctuurenquête van oktober, waaraan het CBS samen met de Kamer van Koophandel, het Economisch Instituut voor de Bouw, MKB-Nederland en VNO-NCW rapporteert, blijkt dat bijna een kwart van de bedrijven in de afgelopen twaalf maanden geplande investeringen heeft uitgesteld of daarvan heeft afgezien.
In totaal ging het om 14,1 procent van de bedrijven die investeringen uitstelden, 2,5 procent die ervan afzagen en 7,6 procent die beide deden. Vooral in de verhuur en handel van onroerend goed, de horeca en de industrie kwam dit relatief vaak voor.
Bijna de helft van de onderzochte bedrijven ervaart bovendien belemmeringen bij investeringen. Financiële beperkingen en onzekerheid over toekomstig economisch beleid of regelgeving worden daarbij regelmatig genoemd. Het ondernemersvertrouwen bleef aan het begin van het vierde kwartaal steken op -5,3. Daarmee is het vertrouwen niet verder gedaald, maar ook niet verbeterd.
Economische groei tegenover hogere inflatie en oplopende werkloosheid
De negatieve conjunctuurmeting staat ook in contrast met de ontwikkeling van de totale economie. Het bruto binnenlands product (bbp) groeide in het derde kwartaal van 2026 met 0,6 procent ten opzichte van het tweede kwartaal. Overheidsconsumptie en huishoudelijke bestedingen droegen bij aan die groei, maar vooral het positieve handelssaldo en de opbouw van aardgasvoorraden leverden een bijdrage. Vergeleken met hetzelfde kwartaal een jaar eerder bedroeg de groei 2,1 procent, blijkt uit de eerste kwartaalraming van het CBS.
Voor huishoudens blijft de prijsontwikkeling ondertussen een aandachtspunt. Op 10 november meldde het CBS dat de inflatie in oktober is opgelopen tot 3,7 procent, tegenover 3,4 procent in september. Vooral de ontwikkeling van de energieprijzen droeg bij aan de stijging. Gas was in oktober 11,7 procent duurder dan een jaar eerder. De hogere inflatie betekent dat consumenten voor dezelfde goederen en diensten gemiddeld meer betalen dan een jaar geleden. Dat vormt een andere achtergrond bij het aanhoudend lage consumentenvertrouwen.
Ook op de arbeidsmarkt zijn verschillende ontwikkelingen zichtbaar. In september waren 408.000 mensen werkloos. Dat aantal nam in de voorafgaande drie maanden gemiddeld met 5.000 per maand toe. Het werkloosheidspercentage bleef met 4,0 procent gelijk aan dat van augustus. Tegelijkertijd stonden aan het einde van het derde kwartaal 375.000 vacatures open. Het aantal gewerkte uren steeg in dat kwartaal met 0,3 procent ten opzichte van het voorgaande kwartaal.
Wat zeggen de landelijke economische cijfers over Gelderland?
Voor Gelderland is het belangrijk om de landelijke cijfers niet rechtstreeks te vertalen naar de provinciale situatie. De ontwikkeling van de economie verschilt immers per regio en bedrijfstak. Gelderland Magazine publiceerde op 19 oktober al het artikel Gelderse economie groeit, maar sectoren bewegen uiteen. Daarin stonden de provinciale werkgelegenheid, verschillen tussen sectoren en de economische ontwikkeling van afzonderlijke Gelderse regio’s centraal.
Uit de toen besproken cijfers bleek dat de Gelderse economie in 2025 met 1,6 procent groeide, tegenover 1,8 procent landelijk. Het aantal banen nam tussen april 2024 en april 2025 met 10.430 toe, maar in onder meer de industrie, detailhandel en financiële dienstverlening verdwenen juist banen. Ook waren er duidelijke verschillen tussen de Achterhoek, Arnhem-Nijmegen en Rivierenland.
De nieuwe CBS-cijfers bieden een andere invalshoek. Ze laten zien hoe het landelijke economische klimaat zich in oktober ontwikkelde en welke signalen er zijn bij consumenten, producenten, investeringen en de arbeidsmarkt. Ze bevatten echter geen afzonderlijke meting waarmee kan worden vastgesteld of Gelderse ondernemers in oktober meer of minder vertrouwen hadden dan ondernemers in andere provincies.
De combinatie van een groeiende economie, een sterkere industriële productie, terughoudende investeringen en een laag consumentenvertrouwen maakt duidelijk dat economische groei niet voor iedereen dezelfde betekenis heeft. Hoe deze ontwikkelingen zich vertalen naar de Gelderse bedrijven en werkgelegenheid, zal moeten blijken uit nieuwe regionale cijfers en metingen.
Heeft u een foutje gezien of beschikt u over aanvullende informatie? Neem dan contact met ons op.
Weergaven: 9
