De Nederlandse horeca laat in 2026 een verdeeld beeld zien. Hotels hebben te maken met een teruglopende omzet, terwijl restaurants, cafés en fastfoodbedrijven juist omzetgroei melden. Tegelijkertijd ontwikkelt het verblijfstoerisme in Gelderland zich gunstiger dan in Nederland als geheel. Achter die cijfers gaan verschillende ontwikkelingen schuil: van veranderend boekingsgedrag en prijsgevoeligheid tot hogere bedrijfskosten en de gevolgen van de btw-verhoging op logies.
Hotelomzet daalt na verhoging van de btw
De omzetontwikkeling bij hotels vormt een opvallend onderdeel van de cijfers over het tweede kwartaal van 2026. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) groeide de totale horecaomzet in dat kwartaal met 2,2 procent ten opzichte van dezelfde periode een jaar eerder. Bij logiesverstrekkers daalde de omzet met 0,9 procent. Dat kwam vooral door hotels, waar de omzet met 2 procent terugliep. De omzet van overige logiesverstrekkers, waaronder campings en vakantieparken, steeg juist met 1,5 procent.
Het CBS noemt de verhoging van het btw-tarief op logies als een mogelijke verklaring voor de omzetdaling bij hotels. Sinds 1 januari 2026 geldt voor het verstrekken van logies in hotels, pensions en vakantiebestedingsbedrijven het tarief van 21 procent, tegenover 9 procent daarvoor. Voor kampeerplaatsen geldt deze verhoging niet. Ook is er een fiscaal onderscheid tussen logies en afzonderlijk aangeboden diensten. Zo kan een afzonderlijk berekend ontbijt onder het verlaagde btw-tarief vallen. De Belastingdienst licht de nieuwe regels en uitzonderingen toe.
De cijfers bewijzen niet dat de btw-verhoging de volledige omzetdaling heeft veroorzaakt. Het CBS spreekt zelf van een mogelijke samenhang. Bovendien zegt een omzetcijfer op zichzelf niets over de winstgevendheid van een hotel. Omzet kan stijgen of dalen zonder dat daarmee duidelijk wordt hoeveel er onderaan de streep overblijft.
Verschillende cijfers over de hotelbezetting
Ook Koninklijke Horeca Nederland (KHN) signaleert druk bij hotels. De brancheorganisatie meldde op 19 oktober dat de gemiddelde hotelbezetting in de eerste twee kwartalen van 2026 met bijna 10 procent is gedaald. Deze uitkomst komt uit onderzoek onder hotellerieleden van KHN en is geen volledige landelijke telling van alle hotels. KHN meldde in dezelfde publicatie dat restaurants, fastservicebedrijven, cafés en nachtlevenbedrijven in de eerste helft van het jaar gezamenlijk 3,3 procent minder bezoekers ontvingen.
Het beeld vraagt om enige voorzichtigheid bij het vergelijken van onderzoeksresultaten. Het NBTC rapporteerde over het eerste halfjaar dat het aantal overnachtingen in Nederlandse hotels met 1,8 procent daalde. Tegelijkertijd bleef de landelijke hotelbezettingsgraad volgens gegevens van CoStar vrijwel gelijk en daalde de gemiddelde netto kamerprijs met ongeveer 4 procent. De KHN-uitkomst en de NBTC/CoStar-cijfers hebben verschillende onderzoeksbronnen en mogelijk verschillende populaties en meetmethoden. Ze kunnen daarom niet zonder meer als tegenstrijdige metingen van precies dezelfde groep hotels worden beschouwd.
KHN wijst daarnaast op stijgende personeels-, energie- en inkoopkosten. Volgens de organisatie proberen ondernemers een deel van die kosten zelf op te vangen om hun prijzen voor gasten betaalbaar te houden. Dat kan de financiële ruimte voor investeringen beperken. Het betreft de signalering van de brancheorganisatie; de precieze kostenontwikkeling verschilt per onderneming.
Gelderland groeit tegen de landelijke trend in
Voor het Gelderse verblijfstoerisme is het beeld gunstiger. In de eerste helft van 2026 daalde het totale aantal overnachtingen in Nederland met 1,5 procent. Gelderland liet in dezelfde periode een groei van 3 procent zien. Alleen Friesland noteerde met 5 procent een grotere toename. Dat blijkt uit de halfjaarcijfers van NBTC.
Die groei heeft betrekking op alle vormen van verblijfstoerisme en niet uitsluitend op hotels. Het gaat dus ook om vakantieparken, campings en andere accommodaties. NBTC meldde bovendien dat Gelderland in de eerste helft van het jaar als enige provincie groei liet zien in overnachtingen vanuit Nederland, Duitsland en België. De regionale ontwikkeling wijkt daarmee af van de landelijke terugval, maar zegt nog niet hoe afzonderlijke Gelderse hotels of andere accommodaties financieel presteren.
De recentere tussenstand van NBTC over januari tot en met augustus 2026 laat zien dat het aantal verblijfsgasten landelijk met 1,6 procent toenam, terwijl het aantal overnachtingen met 0,1 procent daalde. Gelderland behoorde in die periode opnieuw tot de provincies met de sterkste groei van het aantal overnachtingen. NBTC beschrijft daarnaast dat consumenten prijsgevoeliger worden, vaker korter verblijven en meer belangstelling tonen voor goedkopere accommodaties. De analyse van NBTC van 29 oktober geeft daarmee een actueler beeld van het veranderende reisgedrag.
Gelderland Magazine publiceerde op 19 september al over de regionale toeristische ontwikkeling in het artikel Toerisme in Gelderland blijft groeien: provincie gaat tegen landelijke trend in. De nieuwe cijfers voegen daar een belangrijk onderscheid aan toe: groei van het totale aantal overnachtingen betekent niet automatisch dat hotels dezelfde ontwikkeling doormaken.
Restaurants en cafés zetten meer om, maar ontvangen minder bezoekers
Bij restaurants, cafés en fastfoodbedrijven is de omzetontwikkeling gunstiger dan bij hotels. Volgens het CBS steeg de omzet van eet- en drinkgelegenheden in het tweede kwartaal met 3,5 procent ten opzichte van dezelfde periode in 2025. Restaurants en cafés noteerden ieder een groei van 3,2 procent. Fastfoodrestaurants kwamen uit op 3,9 procent en kantines en cateringbedrijven op 4,1 procent.
Die omzetgroei moet naast de bezoekersontwikkeling worden gelegd. KHN meldde dat restaurants, fastservicebedrijven, cafés en nachtlevenbedrijven in de eerste helft van 2026 gezamenlijk 3,3 procent minder bezoekers ontvingen. De omzetcijfers van het CBS en de bezoekerscijfers van KHN hebben niet exact dezelfde meetperiode en onderzoeksmethode. Ze laten wel zien waarom omzetgroei niet zonder meer gelijkstaat aan een grotere vraag of een betere bedrijfsvoering.
In een afzonderlijke publicatie over het tweede kwartaal meldde KHN op basis van KHN Kompas dat de gemiddelde omzet per onderzochte horecazaak met 1,3 procent daalde en het aantal kassabonnen met 3 procent terugliep. Volgens dat onderzoek maakte 63 procent van de deelnemende ondernemers winst, tegenover 84 procent in het eerste kwartaal. KHN meldde later ook dat 36 procent van de ondervraagde leden niet winstgevend was. Dit zijn uitkomsten uit brancheonderzoek en geen representatieve vaststelling van de winstgevendheid van alle Nederlandse horecabedrijven.
Omzetgroei is niet hetzelfde als een gezonde bedrijfsvoering
De cijfers schetsen geen eenduidig beeld van de Gelderse horeca. Hotels hebben landelijk te maken met een lagere omzet en signalen van een teruglopende bezetting. Restaurants, cafés en fastservicebedrijven laten omzetgroei zien, maar de bezoekersaantallen en uitkomsten van brancheonderzoek wijzen erop dat de vraag en winstgevendheid onder druk kunnen staan. Tegelijkertijd ontwikkelt het verblijfstoerisme in Gelderland zich gunstiger dan in Nederland als geheel.
Voor een oordeel over de financiële positie van de Gelderse horeca ontbreken nog voldoende vergelijkbare regionale gegevens. De landelijke cijfers kunnen niet zonder meer worden vertaald naar afzonderlijke gemeenten of bedrijven in de provincie. Daarvoor zijn onder meer regionale cijfers over hotelbezetting, bezoekersaantallen, omzet en winstgevendheid nodig. De beschikbare gegevens laten vooral zien dat hotels, restaurants en andere horecabedrijven met verschillende marktomstandigheden te maken hebben.
De ontwikkeling sluit aan bij de bredere financiële druk die Gelderland Magazine eerder beschreef in Gelderse horeca na corona: meer omzet, minder bezoeken en blijvende financiële druk. De nieuwe cijfers maken vooral duidelijk dat een algemeen oordeel over de sector tekortschiet: de landelijke hotelcijfers, de ontwikkeling van restaurants en cafés en de groei van het Gelderse verblijfstoerisme vertellen ieder een ander deel van het verhaal.
Dit artikel is samengesteld door de redactie van Gelderland Magazine op basis van openbare gegevens van het CBS, NBTC, de Belastingdienst en Koninklijke Horeca Nederland.
Heeft u een foutje gezien of beschikt u over aanvullende informatie? Neem dan contact met ons op.
Weergaven: 162





