De Europese Commissie wil de besluitvorming rond toekomstige uitbreiding van de Europese Unie versnellen. In een nieuw pakket voorstellen staat dat bij bepaalde tussenstappen in toetredingsonderhandelingen moet worden overgestapt van unanimiteit naar stemming met gekwalificeerde meerderheid. Het gaat onder meer om het openen van onderhandelingsclusters en andere tussentijdse besluiten tijdens het toetredingsproces. Daarmee kan een afzonderlijke lidstaat bij die specifieke besluiten niet langer zelfstandig een blokkade opwerpen.
Het voorstel maakt deel uit van een bredere voorbereiding op een EU met meer lidstaten. De Europese Commissie presenteerde het pakket op 6 oktober 2026 onder de titel ‘Preparing for a wider Union’. De voorstellen gaan naast besluitvorming over uitbreiding over de begroting, beleidsaanpassingen, rechtsstatelijkheid en de manier waarop kandidaat-lidstaten al vóór hun formele toetreding geleidelijk bij delen van het Europese beleid kunnen worden betrokken.
Geen afschaffing van veto bij daadwerkelijke toetreding
De voorgestelde wijziging heeft juridisch een beperktere reikwijdte dan de formulering dat lidstaten hun vetorecht verliezen bij EU-uitbreiding kan suggereren. De Commissie stelt gekwalificeerde meerderheid voor bij bepaalde tussenbesluiten tijdens de onderhandelingen. De uiteindelijke beslissing over de toetreding van een nieuwe lidstaat valt onder een andere verdragsbepaling.
Artikel 49 van het Verdrag betreffende de Europese Unie bepaalt dat de Raad unaniem beslist over een aanvraag tot toetreding. De Europese Commissie moet worden geraadpleegd en het Europees Parlement moet met de toetreding instemmen. De voorwaarden voor toelating en de noodzakelijke verdragsaanpassingen worden vervolgens vastgelegd in een overeenkomst tussen de lidstaten en het kandidaat-land. Die overeenkomst moet door alle verdragsluitende partijen worden geratificeerd volgens hun eigen constitutionele procedures.
Het commissievoorstel betekent daarmee niet dat een kandidaat-land voortaan met een meerderheid van de lidstaten tot de Europese Unie kan toetreden. De voorgestelde wijziging heeft betrekking op besluiten die tijdens het onderhandelingsproces voorafgaan aan de uiteindelijke toetreding.
Wat verandert er bij de onderhandelingen?
De Europese Commissie stelt dat besluitvorming in een grotere Europese Unie sneller en effectiever moet kunnen verlopen. Voor het uitbreidingsproces stelt zij daarom voor een gekwalificeerde meerderheid te gebruiken bij het openen van de zogenoemde onderhandelingsclusters en bij andere intermediaire besluiten in de toetredingsonderhandelingen. Dat staat zowel in de officiële mededeling als in de bijbehorende toelichting van de Commissie.
Bij gekwalificeerde meerderheid gelden andere stemregels dan bij unanimiteit. Volgens de Raad van de Europese Unie is daarvoor in de standaardprocedure de steun nodig van ten minste 55 procent van de lidstaten, die samen ten minste 65 procent van de bevolking van de Europese Unie vertegenwoordigen. Een blokkerende minderheid moet uit minimaal vier lidstaten bestaan.
Voor de tussenstappen die de Commissie op het oog heeft, zou dat dus betekenen dat instemming van iedere afzonderlijke lidstaat niet langer vereist is. Het voorstel verandert daarmee de besluitvormingsprocedure voor die specifieke onderdelen van het toetredingsproces.
Europees Parlement steunt verandering bij tussenstappen
Het idee om unanimiteit bij bepaalde tussenstappen van het uitbreidingsproces te vervangen is niet nieuw. Het Europees Parlement heeft zich hier eerder voor uitgesproken. In een resolutie van 11 maart 2026 pleitte het Parlement voor gekwalificeerde meerderheid bij besluiten over onder meer het openen en sluiten van afzonderlijke onderhandelingsclusters en hoofdstukken.
Het Parlement stelde daarbij dat het gebruik van unanimiteit bij tussenstappen de uitbreiding van de Europese Unie herhaaldelijk heeft vertraagd. De parlementaire positie gaat daarmee in dezelfde richting als het voorstel dat de Europese Commissie nu heeft gepresenteerd. Het Europees Parlement is daarmee een van de instellingen die al eerder voor deze verandering heeft gepleit.
Dat betekent niet dat de wijziging al is ingevoerd. De Commissie nodigt het Europees Parlement en de Raad uit om de voorstellen verder te bespreken en de noodzakelijke institutionele voorbereidingen te treffen.
Commissie wil ook vaker gekwalificeerde meerderheid op andere terreinen
De discussie over de besluitvorming beperkt zich in het commissievoorstel niet tot de uitbreiding. De Commissie wil bestaande mogelijkheden in de Europese verdragen, waaronder zogenoemde passerelleclausules, nadrukkelijker gebruiken om op bepaalde terreinen van unanimiteit naar gekwalificeerde meerderheid over te stappen.
De Commissie noemt daarbij onder meer sancties, de aanpak van belastingfraude en fiscale maatregelen op het gebied van energiebeleid. De Commissie verwijst daarbij naar bestaande verdragsmogelijkheden en noemt tegelijkertijd waarborgen voor essentiële nationale belangen. Het gaat dus niet om één algemene wijziging waarbij unanimiteit voor alle EU-besluiten wordt afgeschaft.
Daarnaast wil de Commissie bekijken of versterkte samenwerking vaker kan worden ingezet wanneer lidstaten er binnen de Unie gedurende langere tijd niet in slagen gezamenlijk vooruitgang te boeken. Volgens de Commissie kunnen minimaal negen lidstaten onder bepaalde voorwaarden nauwer samenwerken binnen een specifiek beleidsterrein.
Nieuwe kandidaat-landen kunnen eerder deelnemen
Het pakket bevat daarnaast voorstellen om kandidaat-lidstaten stapsgewijs eerder bij bepaalde onderdelen van het EU-beleid te betrekken. De Commissie noemt energie, transport, digitale zaken en defensie als strategische terreinen waar verdere integratie vóór volledige toetreding kan worden onderzocht.
Die deelname wordt volgens de Commissie afhankelijk van de voortgang van hervormingen, de gereedheid op het betreffende beleidsterrein en de strategische aansluiting bij de Europese Unie. De deelname moet bovendien omkeerbaar blijven. Het gaat volgens de Commissie om een aanvulling op het bestaande toetredingsproces en niet om een vervanging daarvan.
De Commissie kondigt daarnaast jaarlijkse gesprekken met kandidaat-landen aan om de voortgang van deze geleidelijke integratie te beoordelen en te bepalen waar verdere deelname mogelijk is.
Strengere voorwaarden voor nieuwe lidstaten
Een ander onderdeel van het pakket betreft de periode na toetreding. De Commissie stelt voor om toekomstige toetredingsverdragen te voorzien van sterkere waarborgen wanneer een nieuwe lidstaat na toetreding terugkomt op afspraken die tijdens de onderhandelingen zijn gemaakt.
De bestaande sectorale waarborgen zouden langer kunnen worden toegepast op terreinen zoals de interne markt, economie en justitie en binnenlandse zaken. Daarnaast stelt de Commissie een nieuwe institutionele waarborg voor ernstige schendingen van de fundamentele waarden uit artikel 2 van het EU-verdrag en het beginsel van loyale samenwerking.
In de zwaarste gevallen zou een dergelijke procedure volgens het voorstel kunnen leiden tot opschorting van stemrechten in de Raad. De Commissie noemt daarnaast tijdelijke maatregelen op terreinen zoals het vrije verkeer van werknemers en diensten, landbouw, gevoelige producten en Europese financiering. De voorgestelde waarborgen moeten volgens de Commissie tijdelijk, gericht en omkeerbaar zijn.
Commissie richt zich op Montenegro, Albanië, Moldavië en Oekraïne
De voorstellen zijn onderdeel van de voorbereidingen op toekomstige uitbreiding van de Europese Unie. De Commissie kondigt aan voor Montenegro, Albanië, Moldavië en Oekraïne indicatieve routekaarten te presenteren, op voorwaarde dat deze landen hun hervormingen voortzetten.
De Commissie stelt dat de EU een grotere groep lidstaten binnen het bestaande verdrags- en begrotingskader kan opnemen. Tegelijkertijd ziet zij aanpassingen nodig op het gebied van bestuurlijke capaciteit, uitvoering van beleid en bescherming van de rechtsstaat. Het pakket wordt gebruikt als basis voor verdere gesprekken tussen de lidstaten, het Europees Parlement en de Commissie.
De voorstellen van de Europese Commissie zijn daarmee nog geen gewijzigde stemregels. Voor de tussenstappen waarvoor de Commissie gekwalificeerde meerderheid voorstelt, is verdere besluitvorming binnen de Europese instellingen nodig. Voor de formele toetreding van een nieuw EU-land blijft artikel 49 van het EU-verdrag bepalend, inclusief de daarin vastgelegde unanimiteit in de Raad en ratificatie door alle verdragsluitende partijen.
Het oorspronkelijke Commissiebericht ‘Preparing for a wider Union’ werd op 6 oktober 2026 gepubliceerd door het Directorate-General for Communication. De inhoudelijke toelichting en de bijbehorende vragen en antwoorden over het uitbreidingspakket zijn opgesteld door het Directorate-General for Enlargement and Eastern Neighbourhood van de Europese Commissie.
Heeft u een foutje gezien of beschikt u over aanvullende informatie? Neem dan contact met ons op.
Weergaven: 3
