Sybrand Buma helpt coalitie bij begrotingen: vragen over onafhankelijkheid Raad van State

Sybrand Buma helpt coalitie bij begrotingen: vragen over onafhankelijkheid Raad van State

Politiek Landelijk

De vicepresident van de Raad van State, Sybrand Buma, krijgt een bijzondere opdracht van de coalitiepartijen D66, VVD en CDA. Hij moet helpen om de samenwerking met oppositiepartijen over toekomstige begrotingen te verbeteren. De opdracht brengt hem in een opvallende positie. Buma staat aan het hoofd van de Afdeling advisering van de Raad van State, die regering en parlement adviseert over wetgeving en bovendien onafhankelijk toezicht houdt op de naleving van Europese begrotingsregels. De combinatie van politieke bemiddeling en zijn huidige staatsrechtelijke functie roept vragen op over de onafhankelijkheid van dit adviesorgaan.

Sybrand Buma krijgt politieke opdracht na problemen met begrotingsafspraken

De opdracht aan Buma werd op 17 november 2026 bekend, na vier dagen crisisoverleg tussen de coalitiepartijen. Aanleiding was de onenigheid over het Belastingplan 2027, waarbij D66 en CDA afspraken maakten met oppositiepartijen PRO en Volt. De VVD verzette zich tegen de gang van zaken en stemde uiteindelijk tegen het belastingplan. De Tweede Kamer nam het wetsvoorstel op 12 november aan met 76 stemmen voor en 74 tegen.

Volgens berichtgeving van de NOS is Buma gevraagd om gedurende ongeveer een maand te adviseren over werkafspraken met oppositiepartijen. Het doel is om voor toekomstige begrotingen voldoende parlementaire steun te organiseren. Hij zou daarbij een adviserende rol krijgen en niet zelf politieke overeenkomsten sluiten. De opdracht volgt op de problemen binnen het minderheidskabinet, waarbij vooral de onderlinge afstemming over financiële voorstellen onder druk kwam te staan.

De politieke crisis vormt de achtergrond van deze nieuwe opdracht. Gelderland Magazine besteedde eerder aandacht aan de gebeurtenissen in het artikel Kabinet-Jetten in politieke crisis na tegenstem VVD bij Belastingplan 2027. De vraag die nu centraal staat, is hoe de bemiddelingsopdracht zich verhoudt tot Buma’s verantwoordelijkheid voor een onafhankelijk staatsrechtelijk adviesorgaan.

Raad van State adviseert over belastingwetgeving en begrotingen

De positie van Buma is bijzonder, omdat hij als vicepresident leiding geeft aan de Raad van State en voorzitter is van de Afdeling advisering. Deze afdeling adviseert regering en parlement over wetgeving en bestuur. De adviezen worden door de afdeling als geheel vastgesteld. Het gaat dus niet om persoonlijke adviezen van de vicepresident. De Raad van State heeft daarmee een andere verantwoordelijkheid dan politieke partijen die onderhandelen over de inhoud van wetsvoorstellen.

Naast deze adviserende taak heeft de afdeling sinds 1 januari 2014 een afzonderlijke verantwoordelijkheid voor het onafhankelijke begrotingstoezicht. Op grond van Europese afspraken en de Nederlandse Wet houdbare overheidsfinanciën beoordeelt zij of de ontwerpbegrotingen voldoen aan de Europese begrotingsregels. Daarbij wordt gebruikgemaakt van economische en budgettaire ramingen van het Centraal Planbureau. De beoordeling vindt plaats vanuit een wettelijk vastgelegde, onafhankelijke positie.

Dat toezicht moet worden onderscheiden van de inhoudelijke beoordeling van belastingmaatregelen. De Raad van State beoordeelt bij wetsvoorstellen onder meer de juridische kwaliteit, uitvoerbaarheid en gevolgen voor de wetgeving. Het begrotingstoezicht richt zich daarentegen op de naleving van de begrotingsregels. Het is dus niet zo dat de Raad van State iedere belastingmaatregel politiek of financieel goedkeurt.

Afdeling advisering bracht al advies uit over Belastingplan 2027

De betrokkenheid van de Raad van State bij het belastingbeleid is zichtbaar in de behandeling van het Belastingplan 2027. De Afdeling advisering stelde op 7 september 2026 haar advies over het Belastingplan 2027 vast. Het advies werd op 15 september openbaar gemaakt. Daarmee had de afdeling al een formele adviserende rol vervuld voordat de politieke crisis rond de parlementaire behandeling ontstond.

In het advies constateerde de afdeling dat het wetsvoorstel door de late besluitvorming in augustus nog niet compleet was. De koopkrachtmaatregelen ontbraken op dat moment. Ook vroeg de afdeling het kabinet om duidelijker te onderbouwen waarom bepaalde negatief geëvalueerde fiscale regelingen wel werden aangepast en andere niet. Verder wees zij op het risico dat maatregelen die bedoeld zijn om het belastingstelsel te vereenvoudigen, in de praktijk juist tot meer complexiteit kunnen leiden.

Dit advies werd uitgebracht door de Afdeling advisering als geheel, onder voorzitterschap van Buma. Het is daarom van belang onderscheid te maken tussen zijn bestuurlijke verantwoordelijkheid als voorzitter en de inhoudelijke besluitvorming van het adviesorgaan. Zijn nieuwe politieke opdracht verandert niets aan de wettelijke taken van de afdeling, maar kan wel vragen oproepen wanneer toekomstige financiële afspraken opnieuw ter advisering worden voorgelegd.

Wet op de Raad van State bevat waarborg voor onpartijdigheid

De onafhankelijkheid van de Raad van State is niet alleen een bestuurlijk uitgangspunt, maar ook wettelijk verankerd. Een relevante bepaling staat in artikel 27e van de Wet op de Raad van State. Daarin is geregeld dat de vicepresident, leden en staatsraden niet deelnemen aan beraadslagingen en niet meestemmen wanneer daardoor hun onpartijdigheid schade zou kunnen lijden. De bepaling is bedoeld om te voorkomen dat persoonlijke betrokkenheid de onafhankelijke besluitvorming beïnvloedt.

Deze wettelijke waarborg is relevant voor de beoordeling van Buma’s nieuwe opdracht. Zijn politieke werkzaamheden kunnen betrekking hebben op financiële afspraken die later onderwerp worden van advisering of begrotingstoezicht. Of dat in een concreet geval gevolgen heeft voor zijn deelname aan een adviesprocedure, hangt af van de omstandigheden en de aard van zijn betrokkenheid. Uit het enkele feit dat hij een bemiddelingsopdracht aanvaardt, volgt niet automatisch dat hij wettelijk uitgesloten is van toekomstige beraadslagingen.

De wet biedt daarmee een regeling voor situaties waarin de onpartijdigheid van een functionaris in het geding kan komen. Uit de geraadpleegde openbare berichtgeving blijkt echter niet welke specifieke afspraken zijn gemaakt over de toepassing van deze bepaling op Buma’s nieuwe opdracht. Ook is niet duidelijk of vooraf is beoordeeld welke toekomstige adviestrajecten mogelijk raken aan zijn werkzaamheden voor de coalitie.

Politieke bemiddeling en onafhankelijk toezicht vragen om duidelijke scheiding

De opdracht aan Buma is gericht op het verbeteren van de samenwerking tussen het kabinet en oppositiepartijen. Dat is een politieke aangelegenheid die bij een minderheidskabinet van groot belang is. Voor het aannemen van wetgeving en begrotingen is immers steun buiten de coalitie noodzakelijk. Volgens berichtgeving van WNL gaat het om het zoeken naar een betere werkwijze voor die samenwerking, waarbij Buma zelf geen politieke deals zou sluiten.

Tegelijkertijd moet de Afdeling advisering onafhankelijk kunnen blijven functioneren. Wanneer Buma betrokken is bij gesprekken over financiële afspraken, kan de vraag ontstaan hoe die betrokkenheid zich verhoudt tot toekomstige adviezen over dezelfde onderwerpen. Dat betekent niet automatisch dat sprake is van belangenverstrengeling of dat de onafhankelijkheid daadwerkelijk wordt aangetast. Wel maakt het duidelijk waarom transparantie over zijn opdracht, de grenzen van zijn betrokkenheid en eventuele interne waarborgen van belang is.

In de openbare stukken die voor dit artikel zijn geraadpleegd, is geen uitgewerkte regeling aangetroffen waarin staat hoe eventuele belangenconflicten worden behandeld. Evenmin is daarin vastgesteld dat Buma zich bij toekomstige advisering over bepaalde financiële onderwerpen zal terugtrekken. Over de precieze invulling van zijn opdracht en de interne waarborgen bestaat daarmee nog geen volledig openbaar beeld.

De kwestie raakt aan de verhouding tussen politieke besluitvorming en onafhankelijke staatsinstellingen. De samenwerking tussen een minderheidskabinet en oppositiepartijen is een politieke verantwoordelijkheid. Het adviseren over wetgeving en het onafhankelijk beoordelen van de naleving van begrotingsregels zijn wettelijke taken van de Raad van State. Welke afspraken ervoor zorgen dat deze verantwoordelijkheden ook bij Buma’s tijdelijke opdracht gescheiden blijven, is op basis van de beschikbare openbare informatie nog niet volledig duidelijk.

Dit artikel is opgesteld door de redactie van Gelderland Magazine op basis van openbare berichtgeving, officiële documenten en Nederlandse wetgeving.

Heeft u een foutje gezien of beschikt u over aanvullende informatie? Neem dan contact met ons op.

Weergaven: 13