Wie vanaf de Utrechtseweg de Heelsumseweg opdraait, ziet een landschap dat al generaties lang een open en groen karakter heeft. Akkers worden afgewisseld met houtwallen en bosranden. De Doorwerthse Heide ligt vlakbij en aan de westzijde vormt de golfbaan van Heelsum een overgang naar het Veluwse landschap. Juist in dit gebied moet de Doorwerthse Zonnehoeve worden gerealiseerd, een grootschalig zonnepark dat volgens de initiatiefnemers elektriciteit kan leveren voor ongeveer 5.000 huishoudens. Daarmee is het project onderdeel van de energietransitie, maar tegelijkertijd ook onderwerp geworden van een langdurig debat over landschap, natuur, participatie en de manier waarop besluiten over de inrichting van de leefomgeving worden genomen.
De Doorwerthse Zonnehoeve is inmiddels een stuk verder dan het stadium van een beleidsvoornemen. De gemeente Renkum verleende op 30 september 2025 een omgevingsvergunning. Tegen die vergunning werden bezwaren ingediend. Op 9 september 2026 heeft het college die bezwaren afgewezen. Daarmee is de vergunning er, maar is het dossier nog niet definitief afgesloten. Volgens de actuele projectinformatie van ValleiEnergie wordt binnen zes weken beroep van bezwaarmakers verwacht.
De oorsprong ligt bij het energiebeleid van Renkum
De geschiedenis van de Doorwerthse Zonnehoeve begint niet bij Novar of energiecoöperatie ValleiEnergie, maar bij het gemeentelijke beleid voor grootschalige duurzame energie. De gemeenteraad stelde in 2021 de Visie Grootschalige Opwek vast. Daarin werden zoekgebieden aangewezen waar grootschalige opwekking van elektriciteit met zonne-energie mogelijk zou kunnen worden gemaakt.
Het aanwijzen van een zoekgebied betekende niet dat daarmee automatisch een zonnepark was toegestaan. Het was een beleidsmatige keuze om bepaalde gebieden verder te onderzoeken. Voor een concreet project waren daarna nog een selectieprocedure, verdere uitwerking, participatie en een afzonderlijke vergunningprocedure nodig. De gemeente beschrijft de verschillende besluiten en stappen op haar pagina over het Zonneveld en de genomen besluiten.
Dat onderscheid is belangrijk voor het begrijpen van het dossier. De vraag of Renkum grootschalige duurzame energie wil opwekken is iets anders dan de vraag of dat op deze specifieke locatie moet gebeuren. Juist over die tweede vraag ontstond in de loop van de jaren steeds meer discussie.
Waarom werd juist dit gebied aangewezen?
Renkum heeft relatief weinig ruimte voor grootschalige energieopwekking. Grote delen van de gemeente hebben te maken met natuurwaarden, landschappelijke kwaliteiten en andere ruimtelijke beperkingen. Daardoor vallen veel locaties af of zijn ontwikkelingen daar slechts onder voorwaarden mogelijk.
Ook windenergie biedt binnen de gemeente maar beperkte mogelijkheden. De gemeente heeft daarnaast gekeken naar andere vormen van duurzame energieopwekking, waaronder zonnepanelen op daken, locaties langs infrastructuur en mogelijkheden bij de stuw in Driel. Volgens de gemeente zijn die mogelijkheden onvoldoende om zelfstandig aan de regionale opgave voor duurzame elektriciteitsopwekking te voldoen. Deze afwegingen zijn beschreven in de gemeentelijke Visie Grootschalige Opwek.
De Doorwerthse Zonnehoeve kreeg daardoor een belangrijke positie binnen het gemeentelijke energiebeleid. Het project moest een bijdrage leveren aan de regionale afspraken over duurzame energie en tegelijkertijd passen binnen de ruimtelijke voorwaarden die de gemeente zelf had vastgesteld.
Dat maakt de locatiekeuze begrijpelijk vanuit het gemeentelijke energiebeleid, maar neemt de discussie over de gevolgen voor het landschap niet weg. Voor omwonenden en andere belanghebbenden bleef juist de vraag centraal staan waarom een grootschalig zonnepark in dit open gebied nodig was.
Van zoekgebied naar concreet project
Nadat de gemeente haar beleid voor grootschalige opwek had vastgesteld, werd gezocht naar een initiatief dat aan de gestelde voorwaarden kon voldoen. Uiteindelijk kwam een plan van Novar en ValleiEnergie naar voren als de verdere uitwerking van het zonneveld.
Het voorgestelde zonnepark moest meer worden dan een verzameling zonnepanelen. In het ontwerp is ruimte opgenomen voor landschappelijke inpassing, biodiversiteit en natuurontwikkeling. Op delen van het terrein wordt gewerkt met kruidenrijk grasland en ecologische verbindingen. Ook wordt onderzocht hoe zonnepanelen en landbouw met elkaar kunnen worden gecombineerd.
Een belangrijk onderdeel is lokaal eigendom. ValleiEnergie wil 50 procent lokaal eigendom realiseren. Daarmee kunnen inwoners financieel deelnemen aan het project en mede-eigenaar worden. De initiatiefnemers koppelen de energieproductie daarmee aan lokale zeggenschap en financiële participatie. De uitwerking daarvan staat in het Financieel Participatieplan van ValleiEnergie.
Dat neemt echter niet weg dat het gebied door de komst van een groot zonneveld zichtbaar verandert. Voorstanders zien de combinatie van energie, natuur en lokaal eigendom als een manier om verschillende doelen met elkaar te verbinden. Tegenstanders blijven wijzen op de schaal van het project en de verandering van het open landschap.
Participatie wordt onderdeel van de discussie
Naarmate het plan concreter werd, verschoof het debat van de vraag waar grootschalige energie mogelijk was naar de vraag hoe het zonnepark er precies uit zou moeten zien en hoeveel invloed inwoners daarop konden uitoefenen.
De gemeente en initiatiefnemers organiseerden bijeenkomsten en overlegmomenten met inwoners en andere belanghebbenden. Daarbij kwamen onderwerpen aan de orde zoals landschappelijke inpassing, zichtlijnen, natuur, beplanting en recreatieve verbindingen. De gemeente beschrijft de verschillende stappen in het participatieproces op de pagina over het proces rond de Doorwerthse Zonnehoeve.
Volgens de initiatiefnemers zijn naar aanleiding van reacties uit de omgeving onderdelen van het ontwerp aangepast. Toch bleef er een fundamenteel verschil bestaan over de betekenis van participatie. Een deel van de betrokkenen vond dat er wel invloed was op de inrichting van het plan, maar dat de belangrijkste beslissing over de locatie al eerder was genomen.
Dat verschil in opvatting zou later opnieuw van betekenis worden bij de juridische discussie over de provinciale regels en het overgangsrecht voor zonnevelden.
De gemeenteraad besluit in 2025 over de kaders
Op 28 mei 2025 stelde de gemeenteraad de kaders voor het Zonneveld Heelsum vast, zoals de Doorwerthse Zonnehoeve in de gemeentelijke stukken wordt genoemd. Het raadsvoorstel beschreef het project als een concrete uitwerking van de eerder vastgestelde Visie Grootschalige Opwek. In dezelfde vergadering kwamen onder meer de landschappelijke inpassing, natuur, participatie, lokaal eigendom en de technische uitvoerbaarheid aan de orde.
De raad besloot daarnaast over het bindend adviesrecht bij de daaropvolgende vergunningprocedure. De volledige besluitvorming en bijbehorende stukken zijn terug te vinden in de raadsstukken over de kaderstelling van het zonneveld.
De behandeling ging niet zonder discussie. Ook de gevolgen van netcongestie en de mogelijke rol van energieopslag kwamen aan de orde. De meerderheid van de gemeenteraad koos uiteindelijk voor voortzetting van het project.
Daarmee was een belangrijke politieke stap gezet, maar het betekende niet dat de aanleg daarmee automatisch was toegestaan. Voor de daadwerkelijke realisatie was nog een omgevingsvergunning nodig.
Netcongestie verandert de technische werkelijkheid
In dezelfde periode werd een probleem steeds belangrijker: het elektriciteitsnet in Gelderland heeft op veel plaatsen onvoldoende capaciteit om alle nieuwe productie en afname te verwerken.
Voor een zonnepark is dat een wezenlijk probleem. De zonnepanelen kunnen elektriciteit produceren, maar die elektriciteit moet ook kunnen worden afgevoerd of lokaal worden gebruikt. Een aansluiting op het openbare elektriciteitsnet is daarom niet vanzelfsprekend.
Voor de Doorwerthse Zonnehoeve wordt daarom onder meer gekeken naar een rechtstreekse verbinding met papierfabriek Parenco in Renkum. Een dergelijke verbinding zou het mogelijk kunnen maken een deel van de opgewekte zonnestroom rechtstreeks aan een grote afnemer te leveren.
Daarnaast wordt gekeken naar een flexibel transportcontract met netbeheerder Liander. Daarmee kan de productie worden beperkt wanneer de beschikbare netcapaciteit onvoldoende is. Een batterij is eveneens onderwerp van onderzoek geweest, maar voor de Doorwerthse Zonnehoeve is geen definitieve keuze gemaakt voor een afzonderlijk batterijsysteem. De actuele informatie van de initiatiefnemers beschrijft verschillende mogelijkheden voor de uiteindelijke aansluiting en benutting van de opgewekte elektriciteit. Dat staat onder meer op de actuele projectpagina van Novar en bij ValleiEnergie.
Daarmee heeft netcongestie het oorspronkelijke energieproject ingewikkelder gemaakt. De vraag is niet langer alleen hoeveel elektriciteit het zonnepark kan produceren, maar ook hoe die elektriciteit daadwerkelijk kan worden gebruikt of afgevoerd.
De omgevingsvergunning is inmiddels verleend
Op 30 september 2025 verleende de gemeente Renkum de omgevingsvergunning voor de Doorwerthse Zonnehoeve. Daarmee werd een belangrijke bestuurlijke stap gezet. De vergunning betekende echter niet dat alle juridische mogelijkheden om tegen het besluit op te komen waren verdwenen.
Tegen de vergunning werden bezwaren ingediend. De procedure kreeg daarmee een nieuwe juridische dimensie. Het ging niet meer alleen om de politieke wenselijkheid van het zonnepark, maar ook om de vraag of het besluit van het college juridisch voldoende was onderbouwd en binnen de geldende regels paste.
Vooral de verhouding tussen het gemeentelijke besluit en de provinciale regelgeving is daarbij van belang. De provincie Gelderland stelt in de Omgevingsverordening regels waaraan gemeenten bij bepaalde ruimtelijke ontwikkelingen moeten voldoen. De actuele provinciale informatie over deze regels is te vinden in de Gelderse Omgevingsverordening.
De provincie komt nadrukkelijk in beeld
De provincie Gelderland heeft de omgevingsvergunning voor de Doorwerthse Zonnehoeve niet zelf verleend. De vergunning is een besluit van de gemeente Renkum. De provincie speelt wel een rol omdat haar Omgevingsverordening regels bevat voor ruimtelijke ontwikkelingen, waaronder zonnevelden.
Juist het overgangsrecht voor zonnevelden is in dit dossier belangrijk geworden. Volgens de actuele informatie van ValleiEnergie hebben gemeente en provincie vastgesteld dat de Doorwerthse Zonnehoeve onder het overgangsrecht valt. Zij stellen daarnaast dat het project ook voldoet aan de voorwaarden van het nieuwe provinciale ‘nee, mits’-beleid van de zonneladder.
Daar staat tegenover dat juist deze toepassing onderwerp is van kritiek van tegenstanders. De vraag wanneer het project juridisch onder het overgangsrecht kan vallen, raakt onder meer aan de ontwikkeling van het participatieproces en de peildatum die in de provinciale regelgeving wordt genoemd.
De provinciale regels zijn bovendien zelf in beweging. Gedeputeerde Staten hebben een voorstel voor wijziging van de Omgevingsverordening vastgesteld. Provinciale Staten behandelen dat voorstel op 23 september 2026. De provincie heeft de voorgestelde wijzigingen en de besluitvormingsprocedure beschreven op de pagina over de Omgevingsverordening.
Voor de Doorwerthse Zonnehoeve is dat relevant, omdat daarmee zichtbaar wordt hoe belangrijk de precieze juridische status van het project en het moment waarop bepaalde procedures zijn gestart, kan zijn.
De bezwaren zijn afgewezen, maar het dossier is niet voorbij
Op 9 september 2026 heeft het college van Renkum de ingediende bezwaren tegen de verleende vergunning afgewezen. Daarmee is de bezwaarfase afgesloten. Volgens de actuele projectinformatie van ValleiEnergie wordt verwacht dat bezwaarmakers binnen zes weken beroep zullen instellen. De verdere planning daarvan hangt af van de rechtbank.
De formulering dat de vergunning definitief is, zou daarom op dit moment te ver gaan. Een vergunning kan na de beslissing op bezwaar nog onderwerp worden van een beroepsprocedure. Pas wanneer de daarvoor beschikbare rechtsmiddelen zijn uitgeput of niet meer kunnen worden gebruikt, ontstaat een andere juridische situatie.
Dat maakt de komende periode belangrijk. Niet alleen omdat bezwaarmakers kunnen besluiten naar de rechter te stappen, maar ook omdat Provinciale Staten op 23 september 2026 opnieuw spreken over wijzigingen in de provinciale regelgeving.
De bouw staat voorlopig voor 2028 gepland
Ondanks de juridische procedure wordt het project door de initiatiefnemers verder voorbereid. Volgens de actuele planning van ValleiEnergie staat voor 2027 en 2028 de werving van deelnemers voor het 50 procent lokale eigendom gepland. In die periode moet ook een partij of moeten meerdere partijen worden geselecteerd voor de bouw van het zonnepark.
De bouw en ingebruikname staan volgens de huidige planning gepland voor 2028 en 2029. Daarmee is de Doorwerthse Zonnehoeve op dit moment nog geen gerealiseerd zonnepark, maar een vergund project waarvan de juridische en technische vervolgstappen nog moeten worden doorlopen.
Van energiebeleid naar een complex maatschappelijk dossier
De geschiedenis van de Doorwerthse Zonnehoeve laat zien hoe een besluit over duurzame energie zich in de praktijk kan ontwikkelen tot een veel breder ruimtelijk en juridisch dossier.
Het begon met het gemeentelijke besluit om ruimte te zoeken voor grootschalige duurzame energie. Daarna volgden de keuze voor een concreet project, de discussie over landschap en natuur, de participatie met inwoners en de politieke besluitvorming. Vervolgens kwam de netcongestie als technisch probleem naar voren en ontstonden nieuwe vragen over de aansluiting op Parenco, flexibele netcapaciteit en mogelijke energieopslag.
Met de verleende vergunning en de afwijzing van de bezwaren is opnieuw een fase afgesloten. Tegelijkertijd is de juridische discussie niet noodzakelijk voorbij. Een beroep bij de rechtbank kan nog volgen en ook de provinciale regels rond zonnevelden blijven in beweging.
De Doorwerthse Zonnehoeve is daarmee niet langer alleen een plan voor zonnepanelen tussen Doorwerth en Heelsum. Het project is een dossier geworden waarin gemeentelijk klimaatbeleid, provinciale regelgeving, landschapsbescherming, participatie en de technische beperkingen van het elektriciteitsnet bij elkaar komen.
De komende maanden wordt duidelijk of het project juridisch standhoudt en welke technische oplossing uiteindelijk wordt gekozen voor de afvoer en het gebruik van de opgewekte elektriciteit. De huidige planning voorziet vervolgens in bouw en ingebruikname vanaf 2028. Daarmee is de Doorwerthse Zonnehoeve dichter bij realisatie dan enkele jaren geleden, maar het laatste hoofdstuk van het dossier is nog niet geschreven.
Binnekort deel 2
Heeft u een foutje gezien of beschikt u over aanvullende informatie? Neem dan contact met ons op.
Weergaven: 275
