Wie aan wijn denkt, denkt al snel aan Frankrijk, Italië of de glooiende hellingen van Zuid-Limburg. Toch ontwikkelt Gelderland zich in hoog tempo tot een van de belangrijkste wijnprovincies van Nederland. Verspreid over de provincie liggen tientallen commerciële wijngaarden waar jaarlijks duizenden flessen kwaliteitswijn worden geproduceerd. Van de rivierklei in de Betuwe tot de zandgronden van de Achterhoek en de stuwwallen rond Nijmegen profiteren wijnboeren van een combinatie van geschikte bodems, moderne druivenrassen en een groeiseizoen dat door de klimaatverandering steeds gunstiger wordt.
Dat Gelderland inmiddels een serieuze speler is, blijkt ook uit landelijke cijfers. Volgens de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) telt Nederland ongeveer 220 commerciële wijnbedrijven. Gelderland huisvest daarvan het grootste aantal wijnbedrijven, terwijl Limburg de meeste hectares wijngaard heeft. De gezamenlijke Nederlandse productie bedroeg in oogstjaar 2025 ruim 11.700 hectoliter wijn, goed voor ongeveer 1,5 miljoen flessen. Ongeveer driekwart daarvan bestaat uit witte wijn. Ook de Nederlandse Wijninfo houdt deze ontwikkelingen binnen de sector bij.
Een landschap dat verrassend geschikt is
Dat juist Gelderland zich ontwikkelt tot wijnprovincie is geen toeval. De provincie kent een grote variatie aan bodemsoorten. In de Betuwe zorgen rivierklei en zand voor een vruchtbare ondergrond, terwijl de Achterhoek en de Gelderse Vallei vooral bestaan uit lemige zandgronden. Rond de Veluwe en het Rijk van Nijmegen liggen stuwwallen met grindrijke afzettingen die goed water doorlaten. Juist die afwisseling maakt het mogelijk om verschillende druivenrassen succesvol te verbouwen.
Ook het klimaat speelt de Gelderse wijnbouw steeds vaker in de kaart. Warmere zomers en een langer groeiseizoen zorgen ervoor dat druiven beter kunnen rijpen dan enkele decennia geleden. Tegelijkertijd blijft wijnbouw kwetsbaar. Een late nachtvorst, hagelbui of langdurige regenperiode kan een groot deel van de oogst in korte tijd verloren laten gaan. Daarom investeren veel wijnboeren in vorstbescherming, zorgvuldig snoeien en moderne, schimmelresistente druivenrassen. Volgens het productdossier van de Beschermde Geografische Aanduiding (BGA) Gelderland kenmerken de Gelderse wijngebieden zich door een combinatie van rivierklei, zand- en grindgronden, een gematigd klimaat en voldoende zonuren, omstandigheden die geschikt zijn voor de productie van kwalitatieve witte en rode wijnen.
Moderne druivenrassen domineren
Waar klassieke wijnlanden vooral bekendstaan om druiven als Chardonnay, Riesling en Pinot Noir, kiezen Gelderse wijnmakers steeds vaker voor moderne druivenrassen die speciaal zijn ontwikkeld voor koelere klimaten. Deze zogenoemde PIWI-rassen zijn beter bestand tegen schimmelziekten, vragen minder gewasbescherming en rijpen ook in Noordwest-Europese omstandigheden betrouwbaarder.
De meest aangeplante witte druiven zijn Solaris, Johanniter, Souvignier Gris, Muscaris, Cabernet Blanc, Sauvignac en Helios. Zij leveren frisse, aromatische wijnen op met tonen van citrus, groene appel, perzik, kruisbes en soms zelfs tropisch fruit. Meer informatie over deze druivenrassen is te vinden op de website van Nederlandse Wijninfo, waar de belangrijkste in Nederland geteelde druivenrassen uitgebreid worden beschreven.
Voor rode wijn worden onder meer Regent, Cabernet Cortis, Pinotin, Rondo, Cabernet Cantor en Monarch gebruikt. Deze rassen geven fruitige wijnen met aroma’s van kersen, bramen, zwarte bessen en een lichte kruidigheid. Daarnaast experimenteren verschillende Gelderse wijnmakers met klassieke druiven als Pinot Noir, Riesling en Auxerrois, die door de warmere zomers steeds beter tot rijping komen. Achtergrond over de ontwikkeling en eigenschappen van schimmelresistente druivenrassen is te vinden bij PIWI International, de internationale organisatie die onderzoek en kennis over deze druivenrassen bundelt.
Van fris wit tot mousserende wijn
De meeste Gelderse wijnhuizen produceren witte wijn. Het relatief koele Nederlandse klimaat zorgt voor frisse zuren en veel aromatische finesse, eigenschappen die internationaal juist worden gewaardeerd. Daarnaast groeit de productie van mousserende wijn. De natuurlijke zuurgraad van Nederlandse druiven blijkt uitstekend geschikt voor kwaliteitsbubbels die volgens de traditionele methode worden gemaakt.
Ook rosé wint terrein. Rode wijn blijft qua volume kleiner, maar de kwaliteit neemt zichtbaar toe doordat druiven tegenwoordig beter rijpen dan twintig jaar geleden. Steeds meer Nederlandse wijnen winnen bovendien prijzen tijdens nationale en internationale wijnkeuringen, waaronder de jaarlijkse Wijnkeuring van de Lage Landen.
Wijnhuizen door de hele provincie
Waar vroeger slechts enkele hobbywijngaarden bestonden, telt Gelderland tegenwoordig tientallen professionele wijnbedrijven. Vooral de Achterhoek, de Betuwe, het Rijk van Nijmegen, de Liemers, de Veluwe en de Gelderse Vallei kennen een groeiend aantal producenten.
Bekende namen zijn onder meer Betuws Wijndomein in Erichem, Wijnhoeve De Colonjes en Wijngaard De Plack bij Groesbeek, Wijngoed Gelders Laren bij Lochem, Landgoed Overst in Voorthuizen, Wijngaard Hesselink in Winterswijk en diverse kleinere producenten rond Zutphen, Berkelland, Berg en Dal, Brummen, Oosterbeek, Waalwijk en Nijkerk. Samen vormen zij een netwerk van wijnbedrijven dat jaarlijks duizenden bezoekers trekt voor rondleidingen, proeverijen en streekarrangementen.
Meer dan alleen wijn
Voor veel ondernemers is wijnbouw inmiddels meer dan het produceren van flessen wijn. Steeds vaker worden wijngaarden gecombineerd met horeca, vergaderlocaties, evenementen, streekwinkels en recreatie. Daarmee ontstaat een vorm van wijntoerisme die goed aansluit bij het landelijke karakter van Gelderland.
Bezoekers kunnen wandelen tussen de druivenranken, deelnemen aan oogstdagen, lokale producten proeven of overnachten op een landgoed. Dat zorgt voor extra inkomsten en maakt de wijnbouw economisch aantrekkelijker.
Officiële erkenning
De kwaliteit van Gelderse wijn kreeg een belangrijke impuls door de erkenning van de Beschermde Geografische Aanduiding (BGA) Gelderland. Producenten die aan de kwaliteitseisen voldoen, mogen hun wijn verkopen met een officiële herkomstaanduiding. Meer informatie over deze Europese kwaliteitsregeling is te vinden op de pagina Kwaliteitsaanduidingen voor wijn van de RVO.
Een sector met toekomst
Hoewel Nederland nooit zal concurreren met de enorme wijnregio’s van Frankrijk of Italië, groeit de Gelderse wijnbouw gestaag. Nieuwe druivenrassen, meer vakkennis en een veranderend klimaat zorgen ervoor dat de kwaliteit jaar na jaar verbetert. Tegelijkertijd blijft het een sector waarin natuur en weer de uiteindelijke oogst bepalen.
Juist die combinatie van ondernemerschap, innovatie en afhankelijkheid van de natuur maakt de wijnbouw bijzonder. Wat ooit begon als een kleinschalige hobby van enkele liefhebbers, is uitgegroeid tot een volwassen agrarische sector die Gelderland steeds nadrukkelijker op de Nederlandse wijnkaart zet.
Heeft u een foutje gezien of beschikt u over aanvullende informatie? Neem dan contact met ons op.
Weergaven: 3
