Meer dan tachtig jaar na de Tweede Wereldoorlog is de oorlog in Renkum nog altijd terug te vinden in de gemeentelijke financiën. De gemeente heeft voor werkzaamheden rond ontplofbare oorlogsresten uit de Tweede Wereldoorlog € 656.002,60 aan kosten gemaakt. Van dat bedrag vraagt Renkum € 446.081,77 terug via het Gemeentefonds. Het gaat om werkzaamheden op tien locaties in Wolfheze, Doorwerth, Oosterbeek en Renkum.
Het bedrag staat in een recent collegebesluit over de zogenoemde suppletie explosieven 2026. De gemeente moet daarvoor een aanvraag indienen bij het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. De kosten hebben betrekking op het opsporen en ruimen van ontplofbare oorlogsresten bij gemeentelijke projecten en particuliere vondsten.
De cijfers maken duidelijk dat de Tweede Wereldoorlog voor Renkum niet alleen een historische betekenis heeft. Bij nieuwe bouw- en infrastructurele projecten kan de oorlogsgeschiedenis nog altijd leiden tot onderzoek, veiligheidsmaatregelen en aanzienlijke kosten.
Explosieven liggen nog altijd in de bodem
Renkum was in september 1944 het toneel van zware gevechten tijdens Operatie Market Garden. Vooral Wolfheze en Oosterbeek werden zwaar getroffen. In de bodem kunnen daardoor nog steeds granaten, munitie en andere explosieven aanwezig zijn.
De gemeente houdt bij grondwerkzaamheden rekening met dat risico. De landelijke gegevens over ontplofbare oorlogsresten zijn gebaseerd op historisch onderzoek naar gebieden waar mogelijk nog oorlogsmateriaal aanwezig is. Het gaat niet alleen om daadwerkelijk gevonden explosieven, maar ook om gebieden waar op basis van historische gegevens een verdenking bestaat. De landelijke dataset over ontplofbare oorlogsresten wordt gebruikt om te beoordelen of bij werkzaamheden nader onderzoek nodig is.
Voor Renkum is die historische verdenking relevant bij veel nieuwe ontwikkelingen. Wanneer de bodem wordt geroerd voor een weg, woningbouw, riolering of een ander project, kan vooraf onderzoek naar explosieven noodzakelijk zijn.
Tien locaties in Renkum en omgeving
De € 656.002,60 heeft betrekking op tien projecten en vondsten. Op de lijst staan onder meer Boven Heide aan de Duitsekampweg in Wolfheze, de Rehoboth-school aan de Johanniterweg in Doorwerth, het project rond de school aan de Mozartlaan en Bachlaan in Doorwerth en de reconstructie van de Stationsweg in Oosterbeek.
Verder zijn kosten opgenomen voor parkeerplaatsen aan de Van Borsselenweg in Oosterbeek, de reconstructie van de Airbornebuurt in Renkum en de reconstructie van de Utrechtseweg in Doorwerth. Ook de spooronderdoorgang in Wolfheze staat in het overzicht.
Twee posten hebben betrekking op particuliere vondsten in Oosterbeek: aan de Graaf van Rechterenweg 14 en aan de Prins Bernhardweg 1. Het gaat dus om verschillende situaties. Soms wordt onderzoek uitgevoerd voordat grondwerk plaatsvindt, in andere gevallen ontstaat de aanleiding doordat daadwerkelijk een verdacht voorwerp wordt gevonden.
Renkum betaalt niet de volledige rekening zelf
Het totale bedrag van € 656.002,60 is niet hetzelfde als het bedrag dat uiteindelijk voor rekening van de gemeente blijft. Renkum vraagt € 446.081,77 aan suppletie aan bij het ministerie. De regeling is bedoeld om gemeenten financieel tegemoet te komen bij het opsporen en ruimen van ontplofbare oorlogsresten.
In de eerdere aanvraag van Renkum over de kosten van 2024 was het totaal € 485.128,78. De gemeente vroeg toen € 329.887,57 aan compensatie aan. De gemeenteraad stemde in maart 2025 in met die aanvraag. Het raadsvoorstel over de kosten van ontplofbare oorlogsresten uit 2024 beschrijft hoe de regeling werkt en waarom Renkum regelmatig met deze kosten wordt geconfronteerd.
De gemeentelijke stukken laten dus zien dat het niet om een eenmalige uitgave gaat. In twee opeenvolgende jaren heeft Renkum voor ruim € 1,1 miljoen aan kosten opgevoerd voor onderzoek en ruiming van oorlogsexplosieven. Het zijn verschillende kostenjaren en projecten; het bedrag mag daarom niet worden gelezen als een structurele jaarlijkse uitgave van ruim een half miljoen euro.
Steeds vaker onderzoek voordat de schop de grond in gaat
Een belangrijk onderdeel van het verhaal is dat niet iedere euro het gevolg is van een gevonden bom of granaat. Onderzoek vooraf kan al noodzakelijk zijn wanneer historische gegevens aanleiding geven om de bodem als verdacht aan te merken.
Dat blijkt uit het raadsvoorstel uit 2025. De gemeente schrijft dat het belang van opsporing bij ontwikkelingen de afgelopen jaren sterker onder de aandacht is gekomen. Daardoor wordt bij grondroerende werkzaamheden vaker onderzoek uitgevoerd voordat met de werkzaamheden wordt begonnen of tijdens de uitvoering.
Dat heeft een logische veiligheidsreden. Een onbekend explosief in de bodem kan bij graafwerkzaamheden een ernstig risico opleveren. Onderzoek en eventuele ruiming zijn daarom onderdeel van het veilig uitvoeren van projecten.
De keerzijde is financieel. Onderzoek kost geld en wanneer een explosief wordt aangetroffen kunnen aanvullende werkzaamheden nodig zijn.
Wolfheze blijft een van de lastigste gebieden
Wolfheze komt in verschillende gemeentelijke projecten terug. Dat is niet toevallig. Het dorp vormde in september 1944 een belangrijk gebied tijdens de luchtlandingen van Operatie Market Garden.
Bij het project Boven Heide aan de Duitsekampweg is specifiek onderzoek uitgevoerd naar de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten. Uit het onderzoek bleek dat op basis van historische gegevens rekening moest worden gehouden met verschillende soorten munitie.
Een gemeentelijk document over de ontwikkeling van Boshoeve in Wolfheze laat zien hoe gedetailleerd dergelijk onderzoek kan zijn. Historische luchtfoto’s en bodemsporen zijn onderzocht en er zijn aanwijzingen gevonden voor onder meer verschoten geschutmunitie, infanteriemunitie en afwerpmunitie. In delen van het gebied zijn meer dan veertig significante objecten vastgesteld die bij toekomstige graafwerkzaamheden nader moeten worden beoordeeld. Het gemeentelijke onderzoeksdocument over ontplofbare oorlogsresten bij Boshoeve laat zien hoe de oorlogsgeschiedenis direct doorwerkt in hedendaagse bouwplannen.
Niet iedere vondst betekent een explosiegevaar
De term ontplofbare oorlogsresten kan verschillende soorten materiaal omvatten. Het gaat om achtergebleven of niet tot ontploffing gekomen munitie, maar ook om andere explosieve resten die tijdens of na de oorlog in de bodem terecht zijn gekomen.
Een gebied dat als verdacht wordt aangemerkt, betekent niet automatisch dat er daadwerkelijk een explosief ligt. Het betekent dat historische gegevens voldoende aanleiding geven om daar rekening mee te houden. Nader onderzoek moet uitwijzen of een daadwerkelijk risico aanwezig is.
Die nuance is belangrijk. Het zou journalistiek onjuist zijn om iedere locatie die in een explosievenonderzoek voorkomt als een plek met een bom in de grond te presenteren.
Een oorlogserfenis die zichtbaar wordt bij nieuwe projecten
De kosten voor explosievenonderzoek komen vooral aan het licht wanneer Renkum bouwt, wegen vernieuwt of andere werkzaamheden uitvoert. Daardoor ontstaat een verband tussen de oorlogsgeschiedenis en de ontwikkeling van de gemeente.
De spooronderdoorgang in Wolfheze is daar een duidelijk voorbeeld van. Een infrastructureel project dat bedoeld is om de bereikbaarheid en verkeersveiligheid te verbeteren, heeft tegelijkertijd te maken met de vraag wat zich nog onder de grond bevindt.
Hetzelfde geldt voor woningbouw, scholen en reconstructies van wegen. De oorlog is in die gevallen geen onderwerp uit een geschiedenisboek, maar een factor waarmee bij het ontwerp en de uitvoering rekening moet worden gehouden.
De rekening blijft terugkomen
De nieuwe aanvraag van € 446.081,77 aan compensatie laat zien dat de financiële gevolgen van de oorlogsgeschiedenis niet zijn verdwenen. De totale kosten van € 656.002,60 liggen hoger dan het bedrag dat Renkum bij het Rijk aanvraagt.
Daarbij moet worden benadrukt dat de compensatieregeling niet betekent dat iedere kostenpost automatisch volledig wordt vergoed. De landelijke regeling kent voorwaarden voor de kosten die voor een bijdrage in aanmerking komen. In de gemeentelijke aanvraag wordt daarom onderscheid gemaakt tussen de kosten die voor compensatie worden opgevoerd en de overige projectkosten.
De bedragen zijn bovendien exclusief btw. De landelijke regeling schrijft voor dat voor de bijdrage de gemaakte kosten exclusief btw worden opgegeven. De officiële regeling voor de bijdrage voor het opsporen en ruimen van ontplofbare oorlogsresten beschrijft de voorwaarden waaronder gemeenten een bijdrage kunnen aanvragen.
Voor Renkum betekent dit dat de oorlog ook in de komende jaren onderdeel kan blijven van de voorbereiding van nieuwe projecten. Zolang historische gegevens aanleiding geven om delen van de gemeente als verdacht te beschouwen, blijft onderzoek nodig wanneer de bodem wordt opengebroken.
Meer dan tachtig jaar na de Slag om Arnhem is de oorlog daarmee niet alleen zichtbaar in monumenten, begraafplaatsen en jaarlijkse herdenkingen. Soms zit de erfenis letterlijk onder de grond. En zodra Renkum daar wil bouwen, blijkt dat verleden opnieuw een financiële en praktische werkelijkheid.
Heeft u een foutje gezien of beschikt u over aanvullende informatie? Neem dan contact met ons op.
Weergaven: 231
