Fort Westervoort krijgt een nieuwe impuls. De provincie Gelderland trekt volgens berichtgeving van De Gelderlander € 1,5 miljoen uit voor het herstel van het historische fort bij de IJssel. Tegelijkertijd heeft de Commissie Omgevingskwaliteit van Arnhem positief geadviseerd over het voornemen om Fort Westervoort aan te wijzen als gemeentelijk monument.
Het fort ligt op Arnhems grondgebied, ondanks de naam Westervoort. Het ligt naast de Pleijweg en bij de spoorbrug over de IJssel. Het verdedigingswerk dateert uit de negentiende eeuw en maakt deel uit van de militaire geschiedenis van de IJssel en de regio Arnhem.
Positief advies voor monumentenstatus
Het Arnhemse college besloot op 8 september 2026 het voornemen uit te spreken om Fort Westervoort aan te wijzen als gemeentelijk monument. De formele aanwijzing is daarmee nog niet vastgesteld. De gemeente heeft voor de procedure een redengevende beschrijving opgesteld waarin de cultuurhistorische waarden van het fort zijn beschreven.
De openbare collegestukken over Fort Westervoort bevatten de collegenota, de redengevende beschrijving en de raadsbrief over de voorgenomen aanwijzing. De stukken zijn onderdeel van de collegevergadering van 29 september 2026.
Op 29 september heeft de Commissie Omgevingskwaliteit advies uitgebracht over de voorgenomen aanwijzing. Het advies luidt dat de commissie positief staat tegenover de voorgenomen bescherming. De gemeente vermeldt in de openbare stukken dat de resultaten van de zienswijzen en het advies van de commissie vervolgens aan het college worden voorgelegd.
De monumentenstatus is daarmee nog niet definitief. Het positieve advies vormt een onderdeel van de procedure die voorafgaat aan het besluit van het college.
Provincie trekt € 1,5 miljoen uit voor herstel
Naast de monumentenprocedure is er financieel nieuws. De provincie Gelderland trekt volgens berichtgeving van De Gelderlander en het AD € 1,5 miljoen uit voor het opknappen van Fort Westervoort. Het bericht verscheen op 23 september 2026. Volgens de berichtgeving volgde de provinciale bijdrage nadat Arnhem had ingestemd met de voorwaarden voor het project.
De berichtgeving is onder meer terug te vinden in een publicatie die het oorspronkelijke bericht van De Gelderlander vermeldt. Daarin staat dat de provincie € 1,5 miljoen heeft gereserveerd voor de restauratie van het fort en dat burgemeester Arend van Hout van Westervoort de investering bevestigt.
Voor de precieze besteding van het bedrag en de planning van de herstelwerkzaamheden is in de geraadpleegde openbare bronnen geen uitgewerkt uitvoeringsplan aangetroffen. Daarom is het niet mogelijk om op basis van deze bronnen vast te stellen welke werkzaamheden precies met de € 1,5 miljoen worden uitgevoerd.
Fort Westervoort werd in 1865 gebouwd
Fort Westervoort werd in 1865 gebouwd bij de spoorbrug over de IJssel. De ligging had een militaire betekenis vanwege de rivier en de verbindingen over weg en spoor richting Duitsland. Het fort maakte deel uit van de verdedigingswerken langs de IJssel.
Het Rivierklimaatpark IJsselpoort beschrijft de geschiedenis van het fort en meldt dat Fort Westervoort op 10 mei 1940 het toneel was van gevechten tijdens de Duitse inval. Vanuit het fort werd de brug over de IJssel opgeblazen om de Duitse opmars tegen te houden.
Het fort raakte in de jaren daarna in verval en raakte deels overwoekerd. Eind 2024 werd de begroeiing op het dak verwijderd. Volgens het Rivierklimaatpark was het dak, dat oorspronkelijk met gras was bedekt, in de loop der tijd overwoekerd geraakt met meidoornstruiken en bomen. Het wortelgestel en het gewicht van de begroeiing belastten het dak.
De werkzaamheden hadden volgens het Rivierklimaatpark bovendien een relatie met de herdenkingen in 2025. Dat jaar stond in het teken van 80 jaar bevrijding en 85 jaar na de eerste gevechten in Nederland.
Fort ligt verscholen in de Pleijroute
De ligging van het fort is tegenwoordig opvallend. De Pleijroute loopt over de voormalige binnenplaats van het fort. Een deel van het verdedigingswerk ligt verscholen in de dijk langs de IJssel.
De provincie Gelderland beschrijft in een eigen publicatie hoe de Pleijroute over de binnenplaats van Fort Westervoort loopt. De aanleg van de weg heeft het fort en de omgeving ingrijpend veranderd. Bij de aanleg zijn verschillende viaducten en muren rond het fort gerealiseerd.
In een achtergrondrapport van het Rivierklimaatpark uit 2019 wordt eveneens beschreven dat de verkeersweg door het fort is aangelegd. Het rapport constateert dat het fort daardoor minder herkenbaar was geworden en dat het bouwwerk was verwaarloosd en overgroeid geraakt.
Fort onderdeel van plannen voor Rivierklimaatpark
Fort Westervoort maakt daarnaast deel uit van de plannen voor het Rivierklimaatpark IJsselpoort. In de gebiedsontwikkeling krijgt het fort een rol als onderdeel van de toegang tot het rivierengebied.
De plannen richten zich onder meer op het beter zichtbaar en beleefbaar maken van de historische elementen in het gebied. Het fort wordt in de plannen verbonden met de ontwikkeling van het omliggende landschap en recreatieve routes.
De combinatie van herstel, de voorgenomen monumentenstatus en de ontwikkeling van het omliggende gebied betekent dat Fort Westervoort op verschillende beleidsterreinen tegelijk aandacht krijgt. Vastgesteld is op dit moment dat de monumentenprocedure loopt en dat voor herstel een provinciale bijdrage van € 1,5 miljoen is aangekondigd.
Definitieve aanwijzing moet nog volgen
Fort Westervoort is op 5 oktober 2026 nog geen gemeentelijk monument. Het college heeft het voornemen tot aanwijzing uitgesproken en de Commissie Omgevingskwaliteit heeft daar positief over geadviseerd. De verdere besluitvorming moet nog plaatsvinden.
De raadsbrief van de gemeente Arnhem over de monumentenprocedure vermeldt dat het college op 8 september het voornemen heeft uitgesproken en beschrijft de verdere procedure. Daarmee staat de juridische status van het fort nog niet vast.
De gemeente Arnhem heeft de openbare stukken over de monumentenprocedure opgesteld en gepubliceerd. De historische informatie in dit artikel is gebaseerd op publicaties van het Rivierklimaatpark IJsselpoort en de provincie Gelderland. De informatie over de provinciale investering van € 1,5 miljoen is gebaseerd op de berichtgeving van De Gelderlander en het AD van 23 september 2026, waarin burgemeester Arend van Hout van Westervoort de investering bevestigt.
Heeft u een foutje gezien of beschikt u over aanvullende informatie? Neem dan contact met ons op.
Weergaven: 18
