Misschien is dat wel de meest onderbelichte overeenkomst tussen de manosfeer en de famosfeer. Beide werelden presenteren zichzelf als een noodzakelijke reactie op de ander, maar functioneren uiteindelijk volgens precies hetzelfde economische principe. Wantrouwen is namelijk een uitstekend verdienmodel.
Wantrouwen als verdienmodel
Wie gelooft dat de andere sekse in de kern onbetrouwbaar is, blijft zoeken naar houvast. En houvast is tegenwoordig verrassend eenvoudig te verkopen. Een online cursus over het herkennen van “rode vlaggen”. Een exclusieve community waarin leden elkaar adviseren over de juiste datingstrategie. Een podcast waarin wekelijks wordt uitgelegd waarom de maatschappij tegen jou is. Een betaalde masterclass waarin je leert hoe je voorkomt dat je wordt gebruikt.
De Britse mediawetenschapper Jilly Boyce Kay beschrijft hoe online platforms steeds vaker een voedingsbodem vormen voor genderpolarisatie. Niet omdat die platforms bewust mannen of vrouwen tegenover elkaar willen zetten, maar omdat boosheid, angst en verontwaardiging aantoonbaar langer de aandacht vasthouden dan nuance. Een boodschap als “de meeste mensen deugen” verdwijnt geruisloos uit de tijdlijn. Een video met de stelling dat “alle mannen hetzelfde zijn” of “vrouwen zijn alleen uit op geld” wordt eindeloos bekeken, gedeeld en becommentarieerd.
Dat is geen complot. Het is de logica van sociale media.
Hoe langer iemand blijft kijken, hoe meer advertenties kunnen worden verkocht. Het maakt het algoritme weinig uit of iemand kijkt uit bewondering of uit ergernis. Aandacht is aandacht.
Een oude rol in een nieuw jasje
Wat de famosfeer extra interessant maakt, is dat veel van de ideeën opvallend traditioneel zijn. Decennialang hebben feministen zich ingezet voor economische zelfstandigheid, gelijke kansen op de arbeidsmarkt en het doorbreken van het beeld dat de man vanzelfsprekend kostwinner is. In delen van de online datingcultuur lijkt die ontwikkeling ineens achteruit te worden afgespeeld.
De succesvolle man is opnieuw degene die financieel voor zijn partner zorgt. Zijn waarde wordt afgemeten aan zijn inkomen, zijn woning en zijn vermogen om luxe te bieden. De succesvolle vrouw is degene die haar eigen economische onafhankelijkheid juist gebruikt om hogere eisen aan een partner te stellen.
Het is een opmerkelijke paradox. De taal is modern, de rolverdeling soms verrassend ouderwets.
Ook het Woordenboek van Populair Taalgebruik van Ensie beschrijft de femosphere als een online tegenhanger van de manosfeer, waarin traditionele verwachtingen over de rol van mannen in relaties opnieuw centraal komen te staan. Dat betekent niet dat iedere datingcoach of iedere vrouw zich daarin herkent, maar het laat wel zien dat de term inmiddels meer is dan een losse vondst op sociale media.
Buiten het scherm
Misschien is de grootste ironie wel dat de meeste mensen zich helemaal niet herkennen in de wereld die online wordt voorgespiegeld.
Buiten TikTok blijken mannen en vrouwen nog altijd samen bedrijven op te bouwen, kinderen op te voeden, hypotheken af te sluiten, mantelzorg te verlenen en ruzie te maken over wie de vaatwasser had moeten uitruimen. Daar bestaat een relatie meestal uit een eindeloze reeks kleine compromissen, goede bedoelingen en misverstanden. Zelden uit de vraag of een eerste afspraak voldoende financiële investering vertegenwoordigde.
Dat verklaart misschien ook waarom de online werkelijkheid zo vervreemdend aanvoelt. Wie lang genoeg scrolt, krijgt de indruk dat liefde vooral een onderhandeling is tussen twee kampen die elkaar voortdurend proberen af te troeven. Wie zijn telefoon weglegt, ontdekt meestal iets heel anders: twee mensen die hopen dat het werkt.
Juist daarom is het verleidelijk om de manosfeer en de famosfeer als elkaars tegenpolen te zien. In werkelijkheid lijken ze eerder op elkaars spiegelbeeld. Beide vertrekken vanuit wantrouwen. Beide reduceren mensen tot stereotype rollen. Beide verklaren individuele ervaringen tot algemene waarheden. En beide hebben een industrie voortgebracht die verdient aan onzekerheid.
Misschien zouden de influencers aan weerszijden van deze digitale loopgraven daarom eens moeten hopen dat hun volgers elkaar nooit echt leren kennen. Want op het moment dat een man en een vrouw ontdekken dat de werkelijkheid ingewikkelder én vriendelijker is dan hun tijdlijn voorspelde, verliest niet de liefde, maar vooral het verdienmodel zijn aantrekkingskracht.
Dat is misschien wel de meest satirische conclusie van allemaal. Niet dat mannen en vrouwen elkaar niet meer begrijpen, maar dat er inmiddels complete online industrieën bestaan die er alle belang bij hebben dat vooral zo te houden.
Mike Toimale
Klik hier voor deel 1: de roze spiegel waarin niemand zichzelf herkent
Redactionele noot: deze satirische column is geïnspireerd op een recente beschouwing in de Volkskrant over de manosfeer. De beschreven ‘famosfeer’ wordt gebruikt als literaire spiegel om de mechanismen van online genderpolarisatie en de commerciële relatie-industrie te becommentariëren.
Heeft u een foutje gezien of beschikt u over aanvullende informatie? Neem dan contact met ons op.
