Voor veel mensen markeert de bloei van de linde het hoogtepunt van de zomer. Voor imkers betekent het juist het begin van een van de belangrijkste periodes van het jaar. Nu de laatste grote nectarbron voor veel bijenvolken is verdwenen, verschuift de aandacht van honing oogsten naar het gezond houden van de bijen. Volgens Wageningen University & Research (WUR) is dit het moment om de zogenoemde derde fase van het varroa-behandelingsmenu uit te voeren. Die behandeling moet ervoor zorgen dat bijenvolken sterk genoeg de winter ingaan.
Van honing naar gezondheid
Na de lindedracht neemt het aanbod van nectar in grote delen van Nederland snel af. Tegelijkertijd begint voor de bijenvolken een nieuwe fase. De koningin legt de eieren waaruit de winterbijen ontstaan. Anders dan de werkbijen die in de zomer slechts enkele weken leven, moeten winterbijen vier tot zes maanden meegaan. Zij vormen het fundament waarop het volk de winter doorkomt en in het voorjaar weer kan uitgroeien.
Juist in deze periode schuilt ook een risico. Wanneer het aantal varroamijten te hoog oploopt, worden jonge bijen tijdens hun ontwikkeling verzwakt. Daarnaast verspreidt de parasitaire mijt verschillende virussen, waaronder het vervormde-vleugelvirus (Deformed Wing Virus). Daardoor neemt de kans op wintersterfte aanzienlijk toe. WUR noemt de varroamijt al jaren de belangrijkste bedreiging voor de Europese honingbij.
Niet de behandeling, maar de timing is doorslaggevend
De varroamijt (Varroa destructor) leeft zowel op volwassen bijen als in gesloten broedcellen. Daar plant de parasiet zich voort, waardoor de populatie in de zomer explosief kan groeien. Wachten tot september of oktober is daarom vaak te laat. Tegen die tijd zijn veel winterbijen al geboren en kan de schade niet meer worden teruggedraaid.
Volgens WUR is juist de timing van de bestrijding cruciaal. Door direct na de laatste honingoogst maatregelen te nemen, krijgen de winterbijen de kans zich zonder zware parasitaire belasting te ontwikkelen. Daarmee wordt de kans vergroot dat een volk de winter gezond doorkomt.
Een behandelmenu in plaats van één oplossing
WUR werkt niet met één standaardbehandeling, maar met een zogenoemd driegangenmenu. Dat bestaat uit meerdere momenten in het jaar waarop imkers, afhankelijk van hun bedrijfsvoering, verschillende maatregelen kunnen nemen. Daarbij wordt rekening gehouden met de hoeveelheid broed, de ontwikkeling van het volk en de periode waarin honing wordt geoogst.
De huidige zomerfase bestaat uit het controleren van de besmettingsgraad en, wanneer dat nodig is, het toepassen van een passende behandeling. Afhankelijk van de situatie kan daarbij worden gekozen voor verschillende toegestane middelen of biotechnische methoden. Later in het jaar volgt doorgaans nog een winterbehandeling wanneer de volken vrijwel broedloos zijn.
Geen strijd die ooit ophoudt
Sinds de varroamijt begin jaren tachtig in Nederland opdook, is de bestrijding een vast onderdeel van het imkeren geworden. Zonder ingrijpen kunnen complete volken binnen enkele seizoenen verloren gaan. Tegelijkertijd zoeken onderzoekers naar duurzamere oplossingen, zoals het kweken van bijen die beter bestand zijn tegen de parasiet en het verbeteren van natuurlijke weerstand binnen de volken.
Dat betekent niet dat chemische bestrijding vanzelf zal verdwijnen. Volgens onderzoekers blijft een combinatie van monitoring, zorgvuldig gekozen behandelingen en goed imkerschap voorlopig de meest effectieve manier om de schade te beperken. Ook internationale onderzoeken laten zien dat de combinatie van varroamijten en de virussen die zij verspreiden nog altijd de belangrijkste oorzaak is van hoge wintersterfte onder honingbijen.
Gezonde bijenvolken zijn ook maatschappelijk van belang
De aandacht voor varroabestrijding gaat verder dan de honingproductie alleen. Honingbijen spelen een belangrijke rol bij de bestuiving van fruitbomen, groenten, kruiden en tal van wilde planten. Gezonde bijenvolken dragen daarmee niet alleen bij aan de biodiversiteit, maar ook aan de voedselproductie.
Juist daarom zien veel imkers de periode na de lindedracht als het echte begin van de voorbereiding op het volgende seizoen. Een goed verzorgd volk in augustus vergroot de kans op sterke bijen in het voorjaar, wanneer de natuur opnieuw ontwaakt.
Verder lezen
Wilt u meer weten over het belang van bijen en de uitdagingen waarmee imkers te maken hebben? Lees dan ook:
- De imker die zijn kennis weggeeft: mensen beseffen niet hoe afhankelijk we zijn van bijen
- Over bijen, bloemen en de invasie van de hoornaar
Heeft u een foutje gezien of beschikt u over aanvullende informatie? Neem dan contact met ons op.
