Een van de grote palmolieproducenten in Zuidoost-Azië ligt opnieuw onder vuur vanwege mogelijke banden met ondernemingen die in verband worden gebracht met grootschalige ontbossing in Indonesië. Het gaat om het Singaporese First Resources, een internationaal opererend concern met uitgestrekte palmolieplantages. Nieuw onderzoek van milieuorganisaties wijst op zakelijke, organisatorische en logistieke verbindingen met andere palmoliebedrijven. Die bedrijven worden door onderzoekers in verband gebracht met het verdwijnen van duizenden hectares natuurlijk bos op het Indonesische eiland Borneo. First Resources betwist belangrijke onderdelen van de beschuldigingen.
First Resources en de beschuldigingen over ontbossing
First Resources is een beursgenoteerde onderneming in Singapore en staat onder controle van de Indonesische Fangiono-familie. Volgens het internationale onderzoeksplatform International Consortium of Investigative Journalists (ICIJ) beheert het concern meer dan 270.000 hectare aan palmolieplantages. Het bedrijf heeft zich sinds 2015 publiekelijk verbonden aan een beleid tegen ontbossing en presenteert zijn activiteiten als onderdeel van een duurzamere palmoliesector. Meer dan de helft van de plantages van First Resources is volgens bedrijfsgegevens gecertificeerd door de Roundtable on Sustainable Palm Oil (RSPO), een internationale organisatie die standaarden voor duurzamere palmolieproductie ontwikkelt.
De nieuwe beschuldigingen richten zich niet uitsluitend op de eigen plantages van First Resources. De kern van het onderzoek is de vraag of het concern nauwer verbonden is met andere Indonesische palmolieproducenten dan het zelf publiekelijk heeft erkend. Het gaat met name om Kalimantan Agro Sejahtera, doorgaans aangeduid als KAS Group, en FAP Agri. Onderzoekers stellen dat er aanwijzingen zijn voor gedeelde zakelijke belangen, personeel, operationele aansturing en logistieke voorzieningen. Als die verbindingen inderdaad bestaan, kan dat gevolgen hebben voor de vraag hoe de herkomst van palmolie wordt gecontroleerd en of duurzaamheidsbeloften van afzonderlijke ondernemingen voldoende zicht geven op de volledige productieketen.
Het onderzoek werd uitgevoerd door onder meer Rainforest Action Network (RAN), Environmental Investigation Agency (EIA) en de Indonesische organisatie Kaoem Telapak. De bevindingen zijn eind oktober 2026 gepubliceerd. De organisaties baseren zich naar eigen zeggen op bedrijfsdocumenten, financiële gegevens, rechtbankstukken, waarnemingen ter plaatse en satellietbeelden. Het gaat daarmee om verschillende soorten aanwijzingen, maar de bevindingen zijn afkomstig van onderzoeks- en milieuorganisaties. Ze moeten daarom worden onderscheiden van vastgestelde rechterlijke feiten of een onafhankelijk oordeel van een toezichthouder.
Duizenden hectares bosverlies op Borneo
Een belangrijk onderdeel van het onderzoek betreft de omvang van het bosverlies in gebieden waar de betrokken ondernemingen actief zijn. Volgens de satellietanalyse die RAN aan Mongabay heeft verstrekt, verloren acht ondernemingen die met First Resources, KAS Group en FAP Agri in verband worden gebracht tussen januari 2021 en mei 2026 gezamenlijk meer dan 9.800 hectare natuurlijk bos. De analyse omvatte elf geselecteerde concessiegebieden. Het cijfer heeft dus betrekking op die onderzochte gebieden en vormt geen totaaloverzicht van alle activiteiten van de drie ondernemingsgroepen.
De onderzoekers schrijven het grootste deel van het vastgestelde bosverlies toe aan concessies die met KAS Group worden geassocieerd. In zes onderzochte concessies zou ongeveer 8.796 hectare natuurlijk bos zijn verdwenen. Bij concessies van FAP Agri ging het volgens dezelfde analyse om 472 hectare. Voor één onderzochte concessie van First Resources, PT Borneo Damai Lestari, werd 514 hectare bosverlies vastgesteld. Deze cijfers zijn afkomstig uit de analyse die Mongabay op basis van het onderzoek van RAN beschreef.
Die verdeling is belangrijk voor een zorgvuldige beoordeling. Het zou onjuist zijn om de volledige 9.800 hectare zonder meer aan First Resources toe te schrijven. Het grootste deel van het genoemde bosverlies is volgens de onderzoekers verbonden aan concessies van KAS Group. De vraag die het onderzoek oproept, is of de zakelijke en logistieke relaties tussen de ondernemingen ertoe kunnen leiden dat palmolie uit gebieden met bosverlies toch terechtkomt in handelsketens van bedrijven die zich aan ontbossingsvrije productie hebben verbonden.
First Resources heeft tegenover de onderzoekers verklaard dat de ontwikkelde gebieden in de concessie PT Borneo Damai Lestari volgens de eigen beoordelingen niet waren aangemerkt als gebieden met een hoge natuurwaarde of een hoge koolstofvoorraad. Ook FAP Agri heeft gereageerd op de beschuldigingen en stelt dat zijn concessies voorafgaand aan de ontwikkeling zijn beoordeeld op natuurwaarden en koolstofvoorraden. KAS Group heeft volgens de betrokken onderzoeksorganisaties niet inhoudelijk op hun vragen gereageerd.
De logistieke route van palmolie
Een tweede belangrijk onderdeel van de bevindingen betreft het vervoer en de opslag van ruwe palmolie. Onderzoekers volgden vrachtwagens en binnenvaartschepen die palmolie vervoerden vanaf productielocaties van verschillende ondernemingen naar een overslag- en opslagvoorziening aan de Mahakam-rivier in Oost-Kalimantan. Deze voorziening wordt volgens de onderzoeksorganisaties gecontroleerd door een onderneming die met de Fangiono-familie wordt verbonden en door First Resources wordt geëxploiteerd.
Bij de locatie werd ruwe palmolie aangevoerd die volgens de onderzoekers afkomstig was van fabrieken van First Resources, KAS Group en FAP Agri. De olie werd daar overgeslagen en vervolgens per schip verder vervoerd in de richting van raffinaderijen. De onderzoekers stellen dat verschillende stromen via dezelfde infrastructuur lopen en dat daardoor vermenging kan plaatsvinden. Dat is relevant omdat de herkomst van palmolie na samenvoeging van verschillende partijen moeilijker afzonderlijk te volgen kan zijn.
De bevindingen worden ondersteund door transportwaarnemingen, bedrijfsgegevens en verklaringen die in rechtbankstukken zijn opgenomen. Ook Mongabay beschrijft dat onderzoekers vrachtwagens en schepen hebben gevolgd en dat werknemers van KAS Group tegenover onderzoekers verklaarden dat leveringen aan de terminal regelmatig voorkwamen. De publicatie verwijst daarnaast naar verklaringen uit een rechtszaak waarin transportbewegingen tussen een KAS-bedrijf en de overslaglocatie aan de orde kwamen. Die stukken vormen aanwijzingen voor handels- en vervoersrelaties, maar bewijzen op zichzelf niet dat iedere aangevoerde partij palmolie afkomstig was uit een gebied waar illegale ontbossing heeft plaatsgevonden.
First Resources ontkent dat sprake is van een geïntegreerde of gezamenlijk beheerde productieketen met KAS Group en de andere genoemde ondernemingen. Het bedrijf verklaarde tegenover ICIJ dat het geen gecoördineerde, geïntegreerde of vermengde keten voor ruwe palmolie heeft met de betrokken Indonesische leveranciers. Ook stelt First Resources dat het binnen de geldende wet- en regelgeving opereert. Het onderscheid tussen het gebruik van dezelfde logistieke infrastructuur en daadwerkelijke gezamenlijke controle over de productie is daarbij van belang. Dat eerste kan op basis van transportwaarnemingen worden onderzocht; voor het tweede is aanvullend bewijs nodig over eigendom, zeggenschap en bedrijfsvoering.
Bedrijfsdocumenten en mogelijke onderlinge verbanden
Naast de fysieke transportstromen hebben de onderzoekers gekeken naar de formele en financiële relaties tussen de ondernemingen. In interne boekhoudkundige documenten uit april 2024 zouden First Resources, KAS Group en FAP Agri als zogenoemde ‘related parties’ zijn aangeduid. Die term kan wijzen op een zakelijke of organisatorische relatie, maar de precieze betekenis hangt af van de context waarin de documenten zijn opgesteld en de toepasselijke verslaggevingsregels. De onderzoekers zien de documenten als een aanwijzing dat de ondernemingen nauwer met elkaar verbonden zijn dan uit hun publieke verklaringen blijkt.
Ook de personele relaties zijn onderwerp van het onderzoek. Volgens de bevindingen van EIA en Kaoem Telapak zijn er aanwijzingen dat medewerkers tussen ondernemingen zijn overgestapt, dat bedrijven gebruikmaakten van gedeelde voorzieningen en dat bepaalde functionarissen bij meer dan één onderneming betrokken waren. Zulke verbanden kunnen relevant zijn voor de beoordeling van feitelijke zeggenschap. Een gedeelde medewerker of een zakelijke relatie bewijst echter niet automatisch dat ondernemingen juridisch één concern vormen of dat de ene onderneming verantwoordelijk is voor alle activiteiten van de andere.
De onderzoekers wijzen bovendien op de eigendomsstructuur van KAS Group. Die zou deels lopen via vennootschappen die zijn geregistreerd op de Britse Maagdeneilanden. Dergelijke constructies kunnen het lastiger maken om de uiteindelijke belanghebbenden achter een onderneming vast te stellen. Het gebruik van buitenlandse vennootschappen is op zichzelf niet onrechtmatig. De journalistieke vraag is of de structuur in dit geval het zicht op feitelijke zeggenschap en zakelijke relaties bemoeilijkt en of de informatie die aan aandeelhouders, afnemers en certificeringsorganisaties is verstrekt volledig is geweest.
De afzonderlijke onderzoekspublicatie van EIA en Kaoem Telapak richt zich specifiek op de verbindingen tussen KAS Group en het palmolieconcern rond de Fangiono-familie. De organisaties stellen dat de combinatie van bedrijfsdocumenten, personele relaties en operationele gegevens vragen oproept over de mate waarin de ondernemingen daadwerkelijk onafhankelijk van elkaar opereren. Ook hier geldt dat de onderzoeksbevindingen niet hetzelfde zijn als een rechterlijke vaststelling van gemeenschappelijke zeggenschap.
De eerdere RSPO-procedure
De discussie over de onderlinge relaties tussen First Resources en andere palmoliebedrijven is niet nieuw. Al in 2021 werd bij de RSPO een klacht ingediend over de vermeende zeggenschap van First Resources over andere ondernemingen. In de daaropvolgende jaren werd de klacht uitgebreid met beschuldigingen over de relatie met bedrijven die later onder de naam KAS Group naar voren kwamen. De procedure leidde in 2025 tot een besluit waarbij de RSPO de klacht afhandelde en het lidmaatschap van First Resources voor drie maanden schorste vanwege tekortkomingen in de informatieverstrekking.
De precieze betekenis van dat besluit verdient aandacht. In een eigen bekendmaking over de uitkomst stelde First Resources dat de RSPO had bevestigd dat het bedrijf de inhoudelijke duurzaamheidsregels, de milieuvereisten en de eigen verplichtingen tegen ontbossing niet had geschonden. Het bedrijf meldde ook dat de bezwaren en beroepen waren afgewezen. De tijdelijke schorsing hield volgens First Resources verband met procedurele tekortkomingen bij de timing en wijze waarop bepaalde informatie over transacties aan de RSPO was verstrekt. Het bedrijf presenteerde de uitkomst daarmee als bevestiging van zijn naleving van de duurzaamheidsnormen.
De bekendmaking van First Resources over het RSPO-besluit van december 2025 is een verklaring van de onderneming zelf. Voor de journalistieke duiding is het van belang die niet gelijk te stellen aan een algemene vrijspraak van alle mogelijke beschuldigingen over ontbossing. De procedure ging over specifieke klachten en de toepassing van de regels van de RSPO. Dat de organisatie onvoldoende grond zag om bepaalde beschuldigingen te handhaven, betekent niet automatisch dat alle nieuwe onderzoeksbevindingen uit 2026 daarmee zijn beoordeeld.
Juist daarover is inmiddels opnieuw discussie ontstaan. RAN, EIA en Forest Peoples Programme publiceerden op 1 november 2026 een gezamenlijke verklaring waarin zij kritiek uiten op de manier waarop de RSPO de eerdere klacht heeft behandeld. Volgens deze organisaties heeft de afhandeling onvoldoende duidelijkheid gegeven over de vermeende zakelijke en operationele relaties tussen de ondernemingen. Zij vinden dat afnemers en investeerders de nieuwe informatie zelfstandig moeten onderzoeken en niet uitsluitend mogen vertrouwen op de eerdere RSPO-procedure. Dit is het standpunt van de betrokken milieuorganisaties en geen nieuw besluit van de RSPO.
Wat betekent een duurzaamheidskeurmerk?
De kwestie raakt aan een bredere vraag over de betrouwbaarheid van duurzaamheidskeurmerken in internationale handelsketens. De RSPO is een vrijwillig certificeringssysteem dat standaarden hanteert voor de productie en handel in palmolie. Bedrijven kunnen certificering gebruiken om aan afnemers en andere zakelijke partijen duidelijk te maken dat hun productie aan bepaalde milieu- en sociale criteria voldoet. Dat systeem kan een rol spelen bij het terugdringen van ontbossing, maar de werking ervan is afhankelijk van controle, transparantie en de mogelijkheid om ook complexe bedrijfsstructuren te onderzoeken.
Een certificaat zegt bovendien niet automatisch iets over iedere afzonderlijke partij palmolie die via een onderneming of een gedeelde terminal wordt verhandeld. Daarvoor is inzicht nodig in de herkomst van de grondstof, de concessie waar de palmvruchten zijn geteeld, de verwerking en het transport. Wanneer verschillende productstromen samenkomen, wordt het belangrijk dat de administratie en controles voldoende nauwkeurig zijn om de herkomst te kunnen blijven vaststellen. De nieuwe bevindingen stellen juist vragen over de mate waarin dat in de onderzochte keten mogelijk is.
De onderzoekers wijzen erop dat First Resources producten levert aan grote internationale handelaren en voedselverwerkende bedrijven, waaronder Cargill. Daarmee kan palmolie uit de onderzochte regio via meerdere schakels terechtkomen bij producenten van voedingsmiddelen, verzorgingsproducten en andere consumentengoederen. Dat betekent niet dat alle producten van deze ondernemingen palmolie uit de betrokken concessies bevatten. De beschikbare onderzoeksinformatie maakt niet voor ieder eindproduct duidelijk welke partij olie is gebruikt en waar die precies vandaan kwam.
Voor Nederlandse consumenten is palmolie vooral relevant omdat de grondstof in uiteenlopende producten wordt verwerkt. De Nederlandse Douane noemt palmolie expliciet in de Europese regels voor grondstoffen en producten die verband houden met ontbossing. De aanwezigheid van palmolie in een product is op zichzelf geen bewijs van een milieuprobleem. De vraag is of de grondstof aantoonbaar afkomstig is uit productiegebieden die aan de geldende regels voldoen en of de bedrijven in de keten die herkomst voldoende kunnen onderbouwen.
Europese regels voor ontbossingsvrije producten
De Europese Unie heeft hiervoor de European Union Deforestation Regulation (EUDR) vastgesteld. Deze verordening geldt voor verschillende grondstoffen, waaronder oliepalm, soja, cacao, koffie, rubber, hout en rundvlees, en voor de producten die onder de verordening vallen. Bedrijven die dergelijke producten op de Europese markt brengen of uitvoeren, moeten kunnen aantonen dat ze niet afkomstig zijn van grond die na 31 december 2020 is ontbost of waarop bosdegradatie heeft plaatsgevonden. Ook moeten ondernemingen voldoen aan de toepasselijke wetgeving van het productieland en aan de zorgvuldigheidseisen uit de verordening.
Voor de meeste ondernemingen gaat de toepassing van de EUDR in op 30 december 2026. Voor bepaalde kleine en micro-ondernemingen die aan de voorwaarden voldoen, geldt 30 juni 2027 als ingangsdatum. De regels vragen onder meer om informatie over de herkomst en geolocatie van productiegebieden. De Nederlandse Douane geeft een overzicht van de EUDR-verplichtingen en de toepasselijke termijnen. De precieze verplichtingen verschillen per productcategorie en type onderneming.
De nieuwe onderzoeksbevindingen over First Resources maken duidelijk waarom controle van de volledige handelsketen van belang is. Als palmolie uit verschillende concessies via dezelfde infrastructuur wordt vervoerd en opgeslagen, moeten ondernemingen kunnen aantonen welke partijen waar vandaan komen. Een verklaring van een leverancier of een algemeen duurzaamheidsbeleid is daarvoor niet zonder meer voldoende. De traceerbaarheid moet ook standhouden wanneer grondstoffen via tussenbedrijven, overslaglocaties en raffinaderijen worden verhandeld.
De EUDR is overigens geen algemene garantie dat iedere vorm van natuurverlies wordt voorkomen. De verordening richt zich op specifieke grondstoffen, producten, definities en verplichtingen. Ook maakt de Europese regelgeving onderscheid tussen ontbossing en bosdegradatie en tussen verschillende typen ondernemingen. De praktische werking hangt mede af van de kwaliteit van de gegevens, de controles door bevoegde autoriteiten en de manier waarop bedrijven hun zorgvuldigheidsplicht uitvoeren.
Een Indonesisch dossier met internationale gevolgen
De ontwikkelingen rond First Resources staan niet op zichzelf. Indonesië is al jaren een belangrijk productiegebied voor palmolie en kent tegelijkertijd grote spanningen rond landgebruik, bosbescherming en de rechten van lokale gemeenschappen. De uitbreiding van landbouw- en plantagegebieden heeft in verschillende delen van het land geleid tot conflicten over grond en natuur. De nieuwe bevindingen richten zich specifiek op de zakelijke en logistieke verbindingen tussen ondernemingen in Oost-Kalimantan, maar de discussie over de controle op internationale handelsketens is breder.
Gelderland Magazine berichtte eerder over de gevolgen van grootschalige landontwikkelingsplannen in Indonesië in het artikel Papoea onder druk: ontbossing, voedselprojecten en beperkte journalistieke toegang. Dat dossier ging over een ander gebied en een ander project, namelijk de ontwikkeling van het Merauke Food Estate in Papoea. De onderwerpen zijn niet rechtstreeks met elkaar verbonden, maar laten zien hoe vraagstukken rond landgebruik, natuur en economische ontwikkeling in Indonesië ook buiten de landsgrenzen aandacht krijgen.
Voor internationale afnemers is vooral van belang of zij kunnen vaststellen welke ondernemingen daadwerkelijk bij de productie en levering betrokken zijn. De nieuwe onderzoeken roepen vragen op over de informatie die bedrijven aan hun aandeelhouders, afnemers en certificeringsorganisaties verstrekken. RAN heeft aangekondigd dat het klachten en verzoeken om onderzoek heeft ingediend bij internationale handelaren en merken die zakelijke relaties met ondernemingen uit de Fangiono-groep zouden hebben. De organisatie vraagt hen de bevindingen onafhankelijk te onderzoeken.
Wat nog niet vaststaat
De beschuldigingen tegen First Resources zijn niet hetzelfde als een vaststelling dat het bedrijf zelf op grote schaal illegaal regenwoud heeft gekapt of bewust verboden palmolie op de Europese markt heeft gebracht. De satellietanalyse beschrijft bosverlies in geselecteerde concessies die met verschillende ondernemingen in verband worden gebracht. De logistieke waarnemingen wijzen op het gebruik van gedeelde infrastructuur. De bedrijfsdocumenten en personele verbanden leveren volgens de onderzoekers aanwijzingen op voor nauwere relaties tussen de ondernemingen. De precieze juridische betekenis daarvan moet afzonderlijk worden vastgesteld.
First Resources ontkent dat het een geïntegreerde of vermengde productieketen heeft met KAS Group en stelt dat het volgens de wet en de eigen duurzaamheidsverplichtingen werkt. FAP Agri heeft de beschuldigingen eveneens betwist. KAS Group heeft volgens de onderzoekers niet op hun verzoeken om commentaar gereageerd. De RSPO-procedure uit 2025 heeft de eerdere klacht afgesloten, maar de nieuwe bevindingen van 2026 zijn daarna gepubliceerd en vormden geen onderdeel van die eerdere beoordeling.
Vooralsnog is niet publiekelijk vastgesteld dat iedere partij palmolie die via de onderzochte terminal is vervoerd, afkomstig was uit ontboste gebieden. Evenmin is op basis van de beschikbare informatie vastgesteld dat First Resources juridisch verantwoordelijk is voor al het bosverlies dat aan KAS Group of FAP Agri wordt toegeschreven. De kern van het actuele dossier ligt bij de vraag hoe de zakelijke relaties, de herkomst van de grondstoffen en de controle op de handelsketen zich tot elkaar verhouden. Dat zijn vragen waarop aanvullende documentatie, onafhankelijke controles en eventuele besluiten van bevoegde instanties meer duidelijkheid moeten geven.
Heeft u een foutje gezien of beschikt u over aanvullende informatie? Neem dan contact met ons op.
Weergaven: 6





