De landbouw speelt al eeuwenlang een belangrijke rol in Gelderland. De provincie kent een grote verscheidenheid aan landschappen: van de vruchtbare riviergronden in de Betuwe tot de zandgronden van de Veluwe en de Achterhoek. Daardoor zijn vrijwel alle grote landbouwvormen in Gelderland vertegenwoordigd. Akkerbouw, veeteelt, tuinbouw en bosbouw vormen samen niet alleen een economische sector van betekenis, maar bepalen ook sterk het landschap, de werkgelegenheid en de identiteit van grote delen van de provincie.
Tegelijkertijd staat de sector onder druk. Boeren krijgen te maken met strengere milieuregels, stikstofbeleid, schaalvergroting, veranderende consumentenwensen en hoge grondprijzen. Toch blijft Gelderland een van de belangrijkste landbouwprovincies van Nederland.
Veeteelt blijft de grootste sector
Binnen Gelderland is de veeteelt verreweg de grootste landbouwtak. Vooral de melkveehouderij is sterk vertegenwoordigd in regio’s als de Achterhoek, de Veluwe en de Gelderse Vallei. Daarnaast kent de provincie een omvangrijke pluimvee- en varkenshouderij, met name rond Barneveld en Ede.
Landelijk bestaat ongeveer 59 procent van alle landbouwbedrijven uit bedrijven die zich hoofdzakelijk richten op veehouderij. Nederland telde in 2024 ruim 3,7 miljoen runderen, meer dan 10 miljoen varkens en ruim 89 miljoen kippen. Een aanzienlijk deel daarvan bevindt zich in Gelderland.
De sector levert veel economische waarde op, maar staat ook centraal in het maatschappelijke debat over stikstof, dierenwelzijn en natuurbeheer. Vooral in Gelderland zijn die discussies zichtbaar, omdat natuurgebieden zoals de Veluwe dicht bij intensieve landbouwgebieden liggen. Veel boeren investeren inmiddels in emissiearme stallen, kringlooplandbouw en verduurzaming, terwijl anderen kiezen voor bedrijfsbeëindiging of schaalvergroting.
Akkerbouw profiteert van vruchtbare riviergronden
De akkerbouw is vooral sterk aanwezig in de Betuwe, de omgeving van de Liemers en delen van de Achterhoek. Op de vruchtbare kleigronden worden onder meer aardappelen, suikerbieten, granen, mais en uien geteeld.
Nederland telde in 2024 ongeveer 11.300 akkerbouwbedrijven en ruim 531 duizend hectare akkerbouwgrond. Gelderland levert daarin een belangrijke bijdrage, mede dankzij de gunstige bodemkwaliteit langs de grote rivieren.
De akkerbouwsector verandert snel. Boeren werken steeds vaker met precisielandbouw, gps-technologie en data-analyse om efficiënter te produceren en minder meststoffen en gewasbeschermingsmiddelen te gebruiken. Tegelijkertijd zorgen klimaatverandering, droogte en extreem weer voor onzekerheid. Vooral op de hogere zandgronden van Gelderland neemt de druk op waterbeschikbaarheid toe.
Tuinbouw als innovatieve groeisector
Hoewel provincies als Zuid-Holland en Noord-Brabant vaak domineren in de tuinbouw, heeft ook Gelderland een belangrijke tuinbouwsector. De provincie kent fruitteelt in de Betuwe, boomkwekerijen rond Opheusden en diverse glastuinbouwbedrijven verspreid over de regio.
Vooral de fruitteelt geeft Gelderland een herkenbaar karakter. Appels, peren, kersen en zachtfruit behoren tot de bekendste producten van de provincie. De bloesemperiode in de Betuwe trekt jaarlijks veel bezoekers en laat zien hoe sterk landbouw en toerisme soms met elkaar verweven zijn.
Landelijk zijn er circa 6.600 tuinbouwbedrijven actief. Daaronder vallen zowel open teelten als glastuinbouw. Vooral de glastuinbouw kreeg de afgelopen jaren te maken met hoge energiekosten, waardoor sommige bedrijven stopten of moesten investeren in verduurzaming.
Toch blijft de tuinbouw één van de meest innovatieve onderdelen van de landbouw. Robotisering, waterrecycling en duurzame energieprojecten worden steeds belangrijker. Gelderse bedrijven spelen daarin regelmatig een voortrekkersrol.
Bosbouw en natuurbeheer op de Veluwe
Bosbouw krijgt vaak minder aandacht dan andere landbouwsectoren, maar is in Gelderland van grote betekenis. De provincie bevat een groot deel van de Nederlandse bossen, met de Veluwe als bekendste voorbeeld. Hier worden natuurbeheer, recreatie, houtproductie en biodiversiteit gecombineerd.
De economische omvang van de bosbouw is kleiner dan die van de veeteelt of akkerbouw, maar de maatschappelijke waarde is groot. Bossen dragen bij aan CO₂-opslag, waterbeheer, recreatie en natuurbehoud. Tegelijkertijd kampen Gelderse bossen met droogte, stikstofbelasting en ziekten bij bomen.
Steeds vaker wordt gekeken naar multifunctioneel gebruik van bosgebieden, waarbij natuurbeheer, toerisme en duurzame houtproductie samenkomen. Daarmee groeit het belang van bosbouw als onderdeel van de bredere groene economie.
Een sector in verandering
De landbouw in Gelderland bevindt zich op een kantelpunt. Het aantal landbouwbedrijven neemt al jaren af door schaalvergroting en strengere regelgeving. Landelijk daalde het aantal agrarische bedrijven van ongeveer 97 duizend in 2000 naar minder dan 50 duizend in 2024.
Toch betekent die daling niet dat de landbouw verdwijnt. Bedrijven worden groter, technischer en efficiënter. Tegelijk groeit de aandacht voor duurzaamheid, streekproducten, natuurbeheer en korte voedselketens.
In Gelderland komt die ontwikkeling extra scherp naar voren. De provincie combineert intensieve landbouw met waardevolle natuurgebieden, groeiende steden en een sterk recreatief profiel. Juist daardoor zal de landbouw in Gelderland waarschijnlijk blijven veranderen, maar ook in de toekomst een bepalende rol spelen in economie en landschap.
Heeft u een foutje gezien of beschikt u over aanvullende informatie? Neem dan contact met ons op.
