Landbouw Brummen verandert: bijna een derde van de agrarische bedrijven verdween

Landbouw Brummen verandert: bijna een derde van de agrarische bedrijven verdween

Agrarische sector

Het aantal landbouwbedrijven in de gemeente Brummen is tussen 2014 en 2023 met 29 procent afgenomen. Tegelijkertijd is de oppervlakte natuurlijk grasland meer dan verdrievoudigd. Ook heeft ongeveer de helft van de overgebleven agrarische bedrijven geen bedrijfsopvolger. De gemeente beschrijft deze ontwikkelingen in de ontwerp-omgevingsvisie ‘Natuurlijk Verder’. Daarin wordt duidelijk welke richting Brummen met de landbouw op wil: meer aandacht voor grondgebonden bedrijfsvoering, natuurbeheer en een combinatie van agrarische activiteiten met andere functies. Voor intensieve, niet-grondgebonden landbouw kiest de gemeente een terughoudender koers.

Landbouw Brummen: minder bedrijven en een andere bedrijfsstructuur

De cijfers in de ontwerp-omgevingsvisie laten zien dat de agrarische sector in Brummen de afgelopen jaren aanzienlijk is veranderd. Tussen 2014 en 2023 nam het aantal landbouwbedrijven met 29 procent af. Volgens de gemeente was die daling sterker dan gemiddeld in Gelderland en Nederland. Het totale aantal koeien daalde in dezelfde periode met 7 procent.

Ook het grondgebruik veranderde. De oppervlakte natuurlijk grasland is in tien jaar tijd meer dan verdrievoudigd en beslaat inmiddels ongeveer 9 procent van de totale cultuurgrond. Ruim de helft van de overgebleven landbouwbedrijven valt volgens de provinciale indeling op basis van de standaardverdiencapaciteit in de categorie zeer klein. Dat is een maatstaf voor de economische omvang van een agrarisch bedrijf en niet hetzelfde als de winst of het inkomen van de ondernemer.

Een belangrijk aandachtspunt is de bedrijfsopvolging. Volgens de gemeente heeft ongeveer de helft van de landbouwbedrijven geen opvolger. Deze groep vertegenwoordigt samen ruim een derde van het totale cultuurgrondareaal. Brummen verwacht dat hierdoor de komende tien jaar meer bedrijven zullen stoppen en agrarische gebouwen en gronden beschikbaar komen. De cijfers en verwachtingen zijn opgenomen in paragraaf 2.3.9 van de ontwerp-omgevingsvisie Natuurlijk Verder.

Gemeente Brummen kiest voor grondgebonden landbouw

In hoofdstuk 4 van de ontwerpvisie maakt Brummen onderscheid tussen grondgebonden en niet-grondgebonden landbouw. Grondgebonden bedrijven moeten volgens de gemeente ruimte houden voor duurzame doorontwikkeling. Daarbij gaat het onder meer om maatregelen voor dierenwelzijn, bodemkwaliteit, waterbeheer, het sluiten van kringlopen en biodiversiteit.

Voor niet-grondgebonden intensieve landbouw kiest de gemeente een andere richting. Verdere intensivering en uitbreiding van deze bedrijven wil zij niet faciliteren. In plaats daarvan noemt Brummen een geleidelijke omschakeling naar natuurinclusieve, gemengde of minder intensieve bedrijfsmodellen.

Dat is een beleidskeuze voor de toekomstige ontwikkeling van het buitengebied. De ontwerpvisie vormt echter geen zelfstandig wettelijk verbod op uitbreiding. Voor bestaande agrarische bedrijven blijven de geldende planologische en milieuregels bepalend. Ook moeten concrete bouw- en uitbreidingsplannen afzonderlijk aan de toepasselijke vergunningvoorschriften worden getoetst.

Vrijkomende landbouwgrond moet zoveel mogelijk agrarisch blijven

De verwachte bedrijfsbeëindigingen roepen de vraag op wat er met de landbouwgrond en voormalige boerenerven gebeurt. Brummen wil vrijkomende agrarische grond bij voorkeur beschikbaar houden voor agrarisch gebruik. De gemeente ziet mogelijkheden om deze grond in te zetten voor bedrijven die willen doorgaan, uitbreiden, extensiveren of hun bedrijfsvoering willen verduurzamen.

Ook bedrijfsverplaatsing wordt genoemd. Een bestaand agrarisch bedrijf dat op de huidige locatie onvoldoende ontwikkelingsmogelijkheden heeft, zou mogelijk gebruik kunnen maken van een vrijkomend agrarisch erf. De ontwerpvisie beschrijft dit als een mogelijkheid, niet als een gegarandeerd recht op uitbreiding of verplaatsing.

Voor voormalige agrarische erven noemt de gemeente daarnaast wonen en kleinschalige recreatieve bedrijvigheid als mogelijke nieuwe functies. Daarbij geldt dat nieuwe activiteiten de omliggende agrarische bedrijven niet mogen belemmeren. Ook moet rekening worden gehouden met onder meer gewasbeschermingsmiddelen bij de ontwikkeling van woningen in de nabijheid van landbouwpercelen.

Stikstofregels leggen aanvullende beperkingen op rond Landgoederen Brummen

Naast de gemeentelijke beleidsrichting gelden in delen van Brummen inmiddels nieuwe provinciale regels. De gewijzigde Gelderse Omgevingsverordening is op 23 oktober 2026 in werking getreden. De stikstofreductiegebieden omvatten stikstofgevoelige natuur en aangrenzende stroken van maximaal 500 meter. In Brummen gaat het onder meer om het gebied rond Landgoederen Brummen.

Binnen deze gebieden is nieuwvestiging van veehouderijbedrijven en nieuwe veehouderijtakken verboden. Ook geldt een beperking voor uitbreiding van niet-grondgebonden veehouderijtakken ten opzichte van de omvang op 23 april 2025. Voor beide bepalingen bestaan uitzonderingen en overgangsregelingen.

Voor bestaande veehouderijen geldt daarnaast een verplichting om de ammoniakemissie uit dierenverblijven uiterlijk 1 januari 2035 terug te brengen tot de voorgeschreven plafondwaarden. De verordening bevat vrijstellingen voor onder meer grondgebonden biologische bedrijven, bedrijven met minder dan 1,5 grootvee-eenheid per hectare, melkveebedrijven met minimaal 3.020 uur weidegang per koe per jaar en bedrijven met minimaal achttien weken tijdelijke leegstand van de stal per kalenderjaar.

Ook gelden regels voor het behoud van blijvend en natuurlijk grasland. Vanaf 23 oktober 2026 mag de graszode binnen de aangewezen gebieden in beginsel niet worden vernietigd, waarbij specifieke uitzonderingen zijn opgenomen. Vanaf 1 januari 2030 geldt bovendien een verbod op het gebruik van stikstofkunstmest op of in de bodem op de betreffende bedrijfsmatig beheerde gronden.

De precieze gevolgen voor een agrarisch bedrijf hangen af van de ligging van de percelen, de emissiepunten en de bedrijfsvoering. De juridische bepalingen zijn opgenomen in hoofdstuk 4a van de Gelderse Omgevingsverordening.

Natuurinclusieve landbouw en nieuwe verdienmodellen

Brummen wil landbouw en natuur sterker met elkaar verbinden. In de ontwerpvisie worden onder meer agroforestry, natte teelten, kruidenrijke graslanden en agrarisch natuurbeheer genoemd. Ook aanvullende activiteiten op boerenerven krijgen aandacht, zoals zorglandbouw, educatie, recreatie, energieopwekking en de verwerking en verkoop van streekproducten.

De gemeente spreekt daarnaast de ambitie uit om agrariërs een eerlijke vergoeding te laten ontvangen voor maatschappelijke diensten. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om natuurbeheer, waterberging en CO₂-opslag. Hoe deze mogelijkheden worden uitgewerkt, moet nog blijken uit het aangekondigde programma Buitengebied.

De gebiedsgerichte aanpak is in Brummen niet uitsluitend een gemeentelijk initiatief. Acht agrariërs uit de omgeving werken samen aan de ontwikkeling van de Zuidelijke IJsselvallei. Voor dit samenwerkingsverband werd in juli 2026 ongeveer € 600.000 subsidie toegekend vanuit het Europees Gemeenschappelijk Landbouwbeleid, mede gefinancierd door de provincie Gelderland. Gelderland Magazine berichtte hierover eerder in het artikel Subsidie moet samenwerking tussen boeren in Brummen versterken.

Omgevingsvisie Brummen moet nog definitief worden vastgesteld

De ontwerp-omgevingsvisie lag van 4 september tot en met 16 oktober 2026 ter inzage. Inwoners, ondernemers en organisaties konden in die periode zienswijzen indienen. De gemeente moet deze reacties betrekken bij de definitieve besluitvorming. Volgens de gemeentelijke planning is het doel om de omgevingsvisie uiterlijk in december 2026 door de gemeenteraad te laten vaststellen.

Daarna moet blijken hoe de ambities voor de agrarische sector worden vertaald naar concrete maatregelen en regels. Vooral het aangekondigde programma Buitengebied is daarvoor van belang. Daarin moet duidelijk worden welke mogelijkheden agrarische ondernemers krijgen voor bedrijfsontwikkeling, natuurinclusieve landbouw en het gebruik van vrijkomende landbouwgrond.

Heeft u een foutje gezien of beschikt u over aanvullende informatie? Neem dan contact met ons op.

Weergaven: 336