De gemeente Apeldoorn heeft laten onderzoeken waar egels in de stad geschikte leefgebieden vinden en waar obstakels hun bewegingsvrijheid beperken. De onderzoekers combineerden waarnemingen van egels met gegevens over het gemeentelijke groen en de verbindingen tussen groengebieden. De resultaten bieden aanknopingspunten voor aanpassingen in het groenbeheer en bij toekomstige wegwerkzaamheden. Welke maatregelen daadwerkelijk worden uitgevoerd, moet nog blijken.
Van Gelderse egeltellingen naar lokale maatregelen
In september schreef Gelderland Magazine in Gelderland telt veel egels, maar cijfers vertellen niet het hele verhaal over de betekenis en beperkingen van de jaarlijkse egeltelling. Veel waarnemingen geven inzicht in de verspreiding van de dieren, maar vertellen niet rechtstreeks hoeveel egels er in totaal leven of hoe de populatie zich ontwikkelt.
Het onderzoek in Apeldoorn sluit daarop aan, maar richt zich op een andere vraag: hoe geschikt is de stedelijke omgeving voor egels en waar kunnen aanpassingen helpen? Daarmee verschuift de aandacht van het registreren van dieren naar de inrichting van hun leefgebied.
Het onderzoek is uitgevoerd door Zoogdierbescherming Nederland en Zodion Zoogdieronderzoek Nederland, in opdracht van de gemeente Apeldoorn. De resultaten werden op 15 oktober 2026 gepubliceerd door Nature Today.
Kaarten wijzen op ontbrekende verbindingen en verkeersrisico’s
Voor de analyse zijn egelwaarnemingen gecombineerd met gegevens over groenbeheer en de Groenblauwe Hoofdstructuur van Apeldoorn. Dat leverde een kansen- en knelpuntenkaart op die inzicht geeft in situaties waarin de inrichting van de stad mogelijk onvoldoende aansluit op de behoeften van egels.
Een van de aandachtspunten is groen dat voornamelijk uit gras bestaat en weinig struiken of andere ondergroei bevat. Zulke groenstroken bieden niet vanzelfsprekend voldoende beschutting om zich veilig door de stad te verplaatsen. Ook groengebieden die ruimtelijk dicht bij elkaar liggen, kunnen voor egels moeilijk bereikbaar zijn wanneer verbindingen ontbreken.
Verkeer vormt een ander aandachtspunt. Volgens de onderzoekers liggen belangrijke risico’s op plekken waar drukke wegen groene verbindingen doorsnijden of er direct langs lopen. Ook watergangen met steile, harde oevers kunnen een probleem vormen wanneer dieren er niet zelfstandig uit kunnen komen.
De kaarten zijn bedoeld om dergelijke situaties herkenbaar te maken en maatregelen aan specifieke locaties te koppelen. De publicatie bevat echter geen volledig overzicht van de locaties die de gemeente als eerste wil aanpakken.
Welke maatregelen zijn mogelijk?
De onderzoekers noemen verschillende mogelijkheden om de stedelijke omgeving geschikter te maken. Kleine openingen onderaan schuttingen kunnen egels toegang geven tot aangrenzende tuinen. Meer struiken en ondergroei kunnen beschutting bieden en afzonderlijke groenstroken met elkaar verbinden. Daarnaast worden aangepast maaibeheer en faunapassages genoemd.
De juiste maatregel verschilt per situatie. In een wijk met weinig groen kan vergroening van tuinen en openbare ruimte een optie zijn. Waar groen aanwezig is maar onvoldoende samenhang vertoont, kan het verbeteren van bestaande verbindingen relevant zijn. Bij locaties met veel verkeersrisico’s ligt een andere aanpak voor de hand.
De maatregelen kunnen ook gevolgen hebben voor andere dieren. In de publicatie van Zoogdierbescherming Nederland wordt de egel beschreven als een paraplusoort: ingrepen die het leefgebied van egels verbeteren, kunnen eveneens gunstig zijn voor andere kleine zoogdieren, vogels en insecten.
Dat betekent niet dat iedere maatregel op iedere locatie hetzelfde effect heeft. De plaatselijke omstandigheden en de manier waarop een ingreep wordt uitgevoerd, blijven bepalend.
Gemeente wil onderzoeksresultaten meenemen in groenbeheer
De gemeente Apeldoorn heeft aangegeven de inzichten te willen gebruiken bij het groenbeleid en het beheer van de groenstructuur. Ook toekomstige wegwerkzaamheden worden genoemd als momenten waarop de onderzoeksresultaten kunnen worden toegepast. Daarnaast ziet de gemeente mogelijkheden om bewoners te stimuleren hun tuinen toegankelijker en aantrekkelijker te maken voor egels en waarnemingen door te geven.
In de gepubliceerde toelichting is nog geen concrete uitvoeringsplanning opgenomen. Ook ontbreken een overzicht van de begrote kosten, het aantal locaties waarop maatregelen worden voorzien en meetbare doelstellingen voor de komende jaren.
Juist die informatie is van belang om later te kunnen vaststellen wat het onderzoek in de praktijk oplevert. Een aanbeveling op een kaart is immers nog geen uitgevoerde maatregel. En wanneer een doorgang, groenverbinding of faunapassage wordt aangelegd, is daarmee nog niet automatisch aangetoond dat egels er vaker gebruik van maken of dat de populatie groeit.
Een eventuele evaluatie kan daarom niet uitsluitend steunen op het aantal waarnemingen. Ook de toegankelijkheid van leefgebieden, het gebruik van aangelegde verbindingen en veranderingen in verkeersrisico’s kunnen relevant zijn voor de beoordeling van de maatregelen.
Ook bij ruimtelijke ingrepen gelden regels voor natuurbescherming
Bij werkzaamheden die wilde dieren of hun verblijfplaatsen kunnen verstoren, kunnen verplichtingen gelden op grond van de Omgevingswet en de bijbehorende regels voor flora- en fauna-activiteiten. Welke regels van toepassing zijn, hangt af van de activiteit, de mogelijke gevolgen en de relevante wettelijke bepalingen.
Het Apeldoornse onderzoek betekent niet dat voor iedere aanpassing aan groen of infrastructuur dezelfde procedure geldt. Per project moet worden beoordeeld welke natuurwaarden aanwezig zijn en welke voorschriften van toepassing zijn.
De onderzoekskaarten kunnen daarbij informatie leveren over mogelijke knelpunten, maar vervangen geen projectspecifieke beoordeling waar die wettelijk nodig is.
Vervolg: welke locaties worden aangepakt?
Het onderzoek geeft Apeldoorn een ruimtelijk overzicht van kansen en obstakels voor egels. De volgende stap is inzicht krijgen in de keuzes die de gemeente op basis daarvan maakt. Welke locaties krijgen prioriteit, welke maatregelen worden opgenomen in het beheer en de planning van werkzaamheden, en hoe worden de effecten gevolgd?
Daarmee krijgt ook het eerdere verhaal van GLD Magazine over de interpretatie van egeltellingen een lokaal vervolg. De tellingen laten zien waar dieren worden waargenomen; het Apeldoornse onderzoek brengt mogelijke verbeterpunten in hun leefomgeving in beeld. Of die twee soorten informatie uiteindelijk leiden tot aantoonbaar betere omstandigheden voor egels, zal moeten blijken uit de uitvoering en de monitoring.
De oorspronkelijke publicatie is geschreven door Luuk Zwartenkot van Zoogdierbescherming Nederland en gepubliceerd op Nature Today. Dit artikel is gebaseerd op die publicatie en de aanvullende informatie van Zoogdierbescherming Nederland. Over de concrete uitvoering, kosten en effectmeting van de maatregelen zijn in de geraadpleegde publicaties geen nadere gegevens opgenomen.
Heeft u een foutje gezien of beschikt u over aanvullende informatie? Neem dan contact met ons op.
Weergaven: 23
