De Israëlische premier Benjamin Netanyahu heeft bij de verkiezingen van 27 oktober een belangrijke politieke nederlaag geleden. Zijn regeringscoalitie is de parlementaire meerderheid kwijtgeraakt, maar zijn partij Likud is wel de grootste afzonderlijke partij gebleven. Ook de oppositie heeft onvoldoende zetels om zelfstandig een regering te vormen. Daardoor is nog niet duidelijk wie Israël de komende periode gaat besturen. De positie van Netanyahu hangt vooral af van de coalitieonderhandelingen en de bereidheid van andere partijen om met elkaar samen te werken.
Verkiezingsuitslag Israël: Netanyahu verliest meerderheid in Knesset
De definitieve telling van de verkiezingen levert een verdeeld parlement op. Volgens de op 30 oktober gepubliceerde uitslag van de Israëlische verkiezingscommissie behaalde Likud 27 van de 120 zetels in de Knesset. Het blok van partijen dat Netanyahu steunt, komt gezamenlijk op 53 zetels. De oppositie, onder leiding van Gadi Eisenkot, behaalde 48 zetels. De twee Arabisch geleide politieke verbanden, de Gezamenlijke Lijst en Ra’am, kregen samen 19 zetels.
Voor een parlementaire meerderheid zijn 61 zetels nodig. Daarmee heeft Netanyahu acht zetels tekort om zijn bestaande coalitie voort te zetten. Ook de oppositie kan zonder aanvullende steun geen meerderheid vormen.
De opkomst bedroeg 77,9 procent. In totaal werden 5.716.665 stemmen uitgebracht. De uitslag is weergegeven in het overzicht van de Israëlische verkiezingscommissie, gepubliceerd door The Times of Israel. Ook persbureau Reuters publiceerde een afzonderlijk overzicht van de zetelverdeling per politieke partij.
Coalitieonderhandelingen Israël: Arabische partijen kunnen doorslaggevend worden
De uitslag geeft de Arabische partijen een belangrijke positie bij de vorming van een nieuwe regering. Wanneer het oppositieblok van Eisenkot de steun van beide Arabische politieke verbanden krijgt, komt de gezamenlijke zetelverdeling uit op 67. Dat is op papier voldoende voor een meerderheid.
Die samenwerking is politiek echter ingewikkeld. Verschillende partijen binnen de oppositie hebben tijdens de verkiezingscampagne afstand genomen van samenwerking met Arabische partijen. Een regering waarin zij deelnemen, ligt daardoor gevoelig bij een deel van de achterban.
Er bestaat ook een verschil tussen deelname aan een kabinet en steun vanuit het parlement. De Arabische partijen zouden een minderheidsregering kunnen steunen zonder zelf ministers te leveren. Ook daarvoor zijn politieke afspraken nodig.
De positie van de twee Arabische partijen is bovendien niet identiek. Ra’am en de Gezamenlijke Lijst hebben verschillende politieke achtergronden en opvattingen over de manier waarop zij invloed willen uitoefenen op het Israëlische bestuur. Hun gezamenlijke zetelaantal betekent daarom niet automatisch dat zij als één politiek blok zullen optreden.
De Amerikaanse Congressional Research Service beschrijft in zijn analyse van 30 oktober verschillende mogelijkheden voor de regeringsvorming, waaronder een minderheidskabinet onder leiding van Eisenkot met steun van Arabische partijen. Ook de mogelijke voorwaarden waaronder die samenwerking tot stand kan komen, komen aan bod in het onderzoek naar de Israëlische verkiezingen en regeringsvorming.
Benjamin Netanyahu blijft voorlopig premier
Hoewel Netanyahu zijn meerderheid kwijt is, hoeft hij niet onmiddellijk plaats te maken voor een opvolger. De verkiezingsuitslag beëindigt zijn premierschap niet automatisch. De bestaande regering blijft functioneren totdat een nieuwe regering is gevormd en het vertrouwen van de Knesset heeft gekregen.
Dat betekent dat Netanyahu voorlopig aanblijft, terwijl andere partijen proberen een meerderheid samen te stellen. Het voordeel voor de zittende premier is dat hij niet eerst een nieuwe coalitie hoeft te vormen om in functie te blijven. Zijn tegenstanders moeten daarentegen onderling overeenstemming bereiken voordat zij hem kunnen vervangen.
De Israëlische president Isaac Herzog speelt een formele rol bij de volgende fase. Na de officiële overdracht van de verkiezingsuitslag consulteert hij de vertegenwoordigers van de gekozen partijen. Vervolgens wijst hij een parlementslid aan dat volgens hem de beste mogelijkheden heeft om een regering te vormen.
De procedure is vastgelegd in de Israëlische Basic Law: The Government. Artikel 7 regelt de aanwijzing van de kandidaat, terwijl artikel 8 bepaalt dat deze aanvankelijk 28 dagen krijgt om een regering samen te stellen. De president kan die termijn met maximaal veertien dagen verlengen.
De officiële overdracht van de verkiezingsuitslag aan Herzog staat gepland voor 4 november. De nieuwe Knesset wordt op 10 november geïnstalleerd.
Oppositieleider Eisenkot moet politieke verschillen overbruggen
Voor Gadi Eisenkot ligt er een lastige opdracht. Zijn partij Yashar behaalde 21 zetels en is daarmee de tweede partij in het parlement geworden. Zijn bredere oppositieblok komt echter niet verder dan 48 zetels.
Eisenkot moet proberen partijen bij elkaar te brengen die op belangrijke onderwerpen van elkaar verschillen. Dat geldt niet alleen voor de verhouding met de Arabische partijen, maar ook voor onderwerpen als de militaire dienstplicht voor ultraorthodoxe joden en de toekomstige koers van het Israëlische veiligheidsbeleid.
Volgens persbureau Reuters behoort een minderheidsregering met steun van Arabische partijen tot de mogelijkheden. Een andere optie is een bredere coalitie waarin partijen uit verschillende politieke richtingen samenwerken. Ook daarbij zijn echter ingrijpende politieke concessies nodig.
In een afzonderlijke analyse beschrijft Reuters de mogelijke scenario’s, waaronder een nieuwe verkiezingsronde wanneer geen enkele kandidaat erin slaagt voldoende steun te verzamelen. De verschillende mogelijkheden zijn uitgewerkt in het artikel How could Israel break the election deadlock?.
Beschuldigingen van verkiezingsfraude zorgen voor politieke spanningen
Na de verkiezingen heeft Netanyahu beschuldigingen geuit over mogelijke fraude bij de Arabische partijen. Hij stelde dat onregelmatigheden de verkiezingsuitslag zouden hebben beïnvloed. Voor de beschuldigingen van grootschalige fraude heeft hij geen openbaar bewijs gepresenteerd.
De Israëlische autoriteiten hebben meldingen van mogelijke onregelmatigheden onderzocht. Daarbij is ook gekeken naar mogelijke buitenlandse beïnvloeding. De voorzitter van de verkiezingscommissie heeft aangegeven dat het onderzoek naar vermoedelijke incidenten niet betekent dat de integriteit van de verkiezingen als geheel is aangetast.
Reuters berichtte op 29 oktober over de beschuldigingen, de reactie van Arabische politieke vertegenwoordigers en de verklaringen van de verkiezingsautoriteiten. In de berichtgeving wordt onderscheid gemaakt tussen het onderzoeken van afzonderlijke meldingen en het aantonen van systematische verkiezingsfraude. Dat onderscheid is belangrijk: het bestaan van een onderzoek bewijst niet dat de verkiezingsuitslag onrechtmatig tot stand is gekomen.
De kwestie speelt bovendien een rol in de coalitieonderhandelingen. De beschuldigingen hebben de politieke discussie over samenwerking met Arabische partijen verder verscherpt. De ontwikkelingen zijn beschreven in de reportage van Reuters over Netanyahu’s beschuldigingen aan het adres van Arabische partijen.
Nieuwe verkiezingen blijven mogelijk
Wanneer geen van de kandidaten erin slaagt een regering te vormen, kan Israël opnieuw verkiezingen moeten uitschrijven. Dat is niet automatisch het gevolg van het verlies van de meerderheid door Netanyahu. Eerst moeten de mogelijkheden voor een nieuwe regering volgens de wettelijke procedure worden onderzocht.
Ook een regering van nationale eenheid behoort tot de mogelijkheden. Daarvoor zouden partijen die elkaar tijdens de verkiezingscampagne hebben bestreden, alsnog afspraken moeten maken over de verdeling van de politieke macht en het regeringsbeleid.
De verkiezingsuitslag heeft daarmee vooral een nieuwe onderhandelingsfase ingeluid. Netanyahu is zijn parlementaire meerderheid kwijt, maar de oppositie heeft nog niet aangetoond dat zij voldoende steun kan organiseren om hem op te volgen.
Heeft u een foutje gezien of beschikt u over aanvullende informatie? Neem dan contact met ons op.
Weergaven: 14
