Wereldwijd zijn tientallen gewapende conflicten actief, maar een exact aantal oorlogen op één peildatum is niet eenduidig vast te stellen. Dat komt doordat onderzoekers verschillende definities gebruiken en niet iedere vorm van georganiseerd geweld als oorlog classificeren. De meest recente volledige jaarcijfers van het Uppsala Conflict Data Program (UCDP) laten zien dat in 2025 wereldwijd 65 gewapende conflicten plaatsvonden waarbij een staat betrokken was. Dertien daarvan voldeden aan de criteria voor een oorlog.
De cijfers geven een beeld van de omvang van het internationale geweld, maar vertellen niet het hele verhaal. Ook de manier waarop slachtoffers worden geteld, de betrokken partijen en de geografische verspreiding van geweld bepalen hoe onderzoekers de internationale veiligheid beoordelen.
Aantal oorlogen wereldwijd: wat zeggen de cijfers?
Het Uppsala Conflict Data Program, verbonden aan de Zweedse Universiteit van Uppsala, publiceerde op 9 juni 2026 zijn bevindingen over het geweld in 2025. Het programma registreerde 65 gewapende conflicten waarbij aan ten minste één zijde een staat betrokken was. Dertien daarvan werden als oorlog geclassificeerd. Dat was het hoogste aantal sinds 1992, volgens de publicatie van de Universiteit van Uppsala.
UCDP gebruikt daarbij een meetbare grens. Een gewapend conflict waarbij een staat betrokken is, moet ten minste 25 gevechtsgerelateerde doden in een kalenderjaar veroorzaken om in deze dataset te worden opgenomen. De classificatie als oorlog vereist minimaal 1.000 gevechtsgerelateerde doden in hetzelfde jaar. Het gaat om een wetenschappelijke indeling op basis van geregistreerd geweld, niet om een juridische uitspraak over de status van een conflict.
De cijfers hebben betrekking op heel 2025 en zijn daarom geen exacte telling van het aantal oorlogen dat op 26 oktober 2026 nog voortduurt. Sommige conflicten kunnen zijn beëindigd, terwijl andere zijn ontstaan of opnieuw zijn opgelaaid. Een actueel totaal vereist gegevens over dezelfde periode en volgens dezelfde definitie.
Waarom het aantal gewapende conflicten hoger ligt dan het aantal oorlogen
Het onderscheid tussen oorlogen en gewapende conflicten verklaart een belangrijk deel van de uiteenlopende cijfers die internationaal circuleren. Een conflict kan volgens de criteria van UCDP actief zijn zonder de grens van 1.000 gevechtsgerelateerde doden te bereiken. Ook kan een conflict ernstige gevolgen hebben voor burgers zonder dat het in de gebruikte statistiek als oorlog wordt aangemerkt.
Daarnaast maakt UCDP onderscheid tussen verschillende vormen van georganiseerd geweld. Bij staatsgebonden conflicten is een overheid aan ten minste één zijde betrokken. Bij niet-statelijke conflicten vechten georganiseerde gewapende groepen tegen elkaar zonder dat een staat partij is. Een derde categorie omvat eenzijdig geweld tegen burgers door overheden of georganiseerde gewapende groepen.
De wetenschappelijke studie van UCDP in Journal of Peace Research behandelt deze categorieën afzonderlijk. De onderzoekers registreerden over 2025 ongeveer 244.600 doden door georganiseerd geweld. Dat cijfer omvat dus meer dan alleen slachtoffers van de dertien conflicten die als oorlog werden geclassificeerd.
Een ander overzicht hanteert een bredere geografische benadering. De Global Conflict Tracker van de Council on Foreign Relations volgt 27 conflictgebieden. Daaronder vallen niet alleen oorlogen en burgeroorlogen, maar ook politieke instabiliteit, terrorisme, territoriale geschillen en crimineel geweld. Dit aantal kan daarom niet rechtstreeks worden vergeleken met de 65 staatsgebonden conflicten uit de UCDP-database.
Wereldwijd geweld: bijna 245.000 doden in 2025
UCDP registreerde voor 2025 ongeveer 244.600 doden door georganiseerd geweld. De eigen database vermeldt voor dat jaar 245.681 doden. Het verschil tussen deze afgeronde en gedetailleerdere cijfers is een kwestie van presentatie; de database bevat de onderliggende telling.
Van het geregistreerde aantal vielen ongeveer 153.800 doden bij staatsgebonden geweld, bijna 14.900 bij geweld tussen niet-statelijke groepen en ongeveer 76.900 bij eenzijdig geweld. De cijfers laten zien dat het wereldwijde dodental niet uitsluitend wordt bepaald door gevechten tussen legers of tussen overheden en gewapende oppositiegroepen.
De oorlog tussen Rusland en Oekraïne was in 2025 volgens UCDP het dodelijkste afzonderlijke conflict. De onderzoekers registreerden daar ten minste 94.700 doden. Ook de oorlog tussen Israël en Hamas en de oorlog in Sudan behoorden tot de dodelijkste conflicten. In Sudan nam het eenzijdige geweld tegen burgers sterk toe, onder meer rond El Fasher in Darfur.
De gegevens zijn terug te vinden in de UCDP-database over 2025. Het betreft geregistreerde en geschatte slachtoffers van georganiseerd geweld. Het cijfer is geen volledige telling van alle mensen die als gevolg van oorlog overlijden. Indirecte sterfte door bijvoorbeeld ondervoeding, ziekte of het wegvallen van medische zorg wordt niet op dezelfde manier gemeten als gevechtsgerelateerde sterfte.
Welke oorlogen en conflictgebieden worden internationaal gevolgd?
De internationale conflictvolgsystemen brengen geweld in verschillende werelddelen in kaart. In Europa en Eurazië staat de oorlog tussen Rusland en Oekraïne centraal. In het Midden-Oosten worden onder meer het Israëlisch-Palestijnse conflict, de situatie in Jemen en het geweld rond Iran en Libanon gevolgd. In Afrika gaat het onder meer om de oorlog in Sudan, het geweld in de Democratische Republiek Congo en de conflicten in de Sahelregio en Somalië.
In Azië wordt onder andere de burgeroorlog in Myanmar gevolgd, naast spanningen en gewapende conflicten rond Afghanistan, Pakistan en India. Ook in delen van Latijns-Amerika is sprake van ernstig geweld door gewapende groepen en criminele organisaties. Niet al deze situaties vallen onder dezelfde wetenschappelijke categorie.
De Global Conflict Tracker maakt zichtbaar hoe breed de internationale inventarisatie kan zijn. De organisatie groepeert ontwikkelingen per regio en onderscheidt onder meer burgeroorlogen, interstatelijke oorlogen, terrorisme en crimineel geweld. De selectie is bedoeld om conflictgebieden en hun mogelijke gevolgen te volgen, niet om één universeel aantal oorlogen vast te stellen.
Een conflictgebied hoeft bovendien niet samen te vallen met één land. Verschillende gewapende groepen kunnen in hetzelfde land tegen de overheid strijden of elkaar bevechten. Omgekeerd kunnen gevechten tussen staten zich over meerdere gebieden uitstrekken. De manier waarop onderzoekers deze situaties afbakenen, beïnvloedt het uiteindelijke aantal.
Wat is bekend over oorlogen in 2026?
Voor 2026 zijn inmiddels voorlopige gegevens beschikbaar. Het UCDP Dataset Download Center vermeldt een maandelijkse gegevensreeks met gebeurtenissen tot en met september 2026. Ook is er een voorlopige dataset beschikbaar over de periode januari tot en met september 2026. Deze gegevens worden periodiek bijgewerkt en kunnen nog worden herzien.
De beschikbare datasets van UCDP registreren gebeurtenissen van georganiseerd geweld met een relatief korte vertraging. Ze zijn bruikbaar om ontwikkelingen gedurende het jaar te volgen, maar zijn niet zonder meer gelijk te stellen aan de definitieve jaarlijkse classificatie van oorlogen. Voor die classificatie moeten de gegevens volgens de bijbehorende methodiek worden verwerkt en gecontroleerd.
Een actuele conflictkaart kan een aanvullend beeld geven. De World Conflict Map vermeldde op 26 oktober 2026 dat zij 29 conflictgebieden volgde. Dat is een telling van geografische conflictgebieden en geen rechtstreeks vergelijkbaar cijfer met de 13 oorlogen die UCDP over 2025 registreerde.
Wanneer is een conflict juridisch een oorlog?
De wetenschappelijke classificatie van UCDP moet worden onderscheiden van de juridische beoordeling van een gewapend conflict. Het internationaal humanitair recht maakt onder meer onderscheid tussen internationale gewapende conflicten, waarbij staten tegenover elkaar staan, en niet-internationale gewapende conflicten, waarbij overheden en georganiseerde gewapende groepen of gewapende groepen onderling betrokken kunnen zijn.
Voor die juridische beoordeling gelden andere criteria dan uitsluitend het aantal doden. De kwalificatie heeft gevolgen voor de toepasselijkheid van regels over de bescherming van burgers, krijgsgevangenen en andere personen die niet of niet langer aan gevechten deelnemen. De juridische status kan daarom niet uitsluitend worden afgeleid uit de vraag of een conflict statistisch als oorlog wordt geteld.
Ook de beschikbare cijfers kennen beperkingen. In gebieden waar onafhankelijke waarnemers moeilijk toegang krijgen, kunnen slachtoffers en incidenten onvolledig worden geregistreerd. Onderzoekers verwerken informatie uit uiteenlopende bronnen en kunnen gegevens later aanpassen wanneer nieuwe informatie beschikbaar komt.
De internationale inventarisaties bieden daarmee verschillende manieren om georganiseerd geweld te volgen. Hoeveel oorlogen er precies op één dag actief zijn, hangt af van de gehanteerde definitie, de peildatum en de afbakening van de afzonderlijke conflicten. De beschikbare gegevens over 2025 en de voorlopige registraties over 2026 moeten daarom binnen die context worden gelezen.
Dit artikel is opgesteld door de redactie van Gelderland Magazine op basis van gegevens en publicaties van het Uppsala Conflict Data Program, de Universiteit van Uppsala, Journal of Peace Research en de Council on Foreign Relations.
Heeft u een foutje gezien of beschikt u over aanvullende informatie? Neem dan contact met ons op.
Weergaven: 6
