Iedere week zetten miljoenen Nederlanders hun containers aan de straat. Papier bij papier, plastic in de PMD-zak, groente- en fruitafval in de groene container en glas naar de glasbak. Voor veel mensen is daarmee de kous af. Maar hoe goed recyclen Gelderlanders eigenlijk? Welke gemeenten lopen voorop, welke blijven achter en waarom zijn bedrijven tegenwoordig bereid veel geld te betalen voor spullen die jarenlang als waardeloos afval werden gezien?
Wie achter de schermen van de afvalwereld kijkt, ontdekt dat recycling allang niet meer alleen een milieukwestie is. Het is uitgegroeid tot een economische sector waarin grondstoffen steeds schaarser worden en gebruikte materialen steeds waardevoller.
Gelderland scoort bovengemiddeld, maar de verschillen zijn groot
Over het algemeen behoren Gelderse gemeenten tot de betere afvalscheiders van Nederland. Vooral gemeenten waar inwoners hun afval goed kunnen scheiden en waar diftar, betalen naar hoeveelheid restafval, is ingevoerd, produceren aanzienlijk minder restafval per inwoner. Tegelijkertijd bestaan er grote verschillen tussen gemeenten.
Uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek en de landelijke monitor van VANG Huishoudelijk Afval blijkt dat sommige gemeenten minder dan honderd kilogram restafval per inwoner produceren, terwijl andere gemeenten ruim boven de tweehonderd kilogram uitkomen. Gemeenten met veel hoogbouw en een grotere bevolkingsdichtheid hebben doorgaans meer moeite om hoge scheidingspercentages te behalen dan gemeenten met voornamelijk laagbouw en individuele containers.
Ook binnen Gelderland lopen de prestaties uiteen. Gemeenten die de afgelopen jaren stevig hebben ingezet op afvalscheiding en gedragsverandering zien hun hoeveelheid restafval dalen, terwijl elders de vooruitgang stagneert.
Afval vertegenwoordigt steeds meer economische waarde
De grootste verandering speelt zich misschien wel af buiten het zicht van inwoners. Afval is namelijk allang geen waardeloos restproduct meer. Oude metalen, koper, aluminium, karton, papier en bepaalde kunststoffen vertegenwoordigen een aanzienlijke marktwaarde.
Volgens brancheorganisatie NRD (Koninklijke Nederlandse Vereniging voor Afval- en Reinigingsmanagement) en ondernemersorganisatie MRF, die de metaalrecyclingsector vertegenwoordigt, groeit de vraag naar secundaire grondstoffen al jaren. Gerecyclede metalen besparen veel energie ten opzichte van de winning van nieuwe ertsen, terwijl ook papier, glas en kunststoffen steeds vaker opnieuw worden ingezet in productieprocessen.
Dat betekent dat afvalverwerkers tegenwoordig niet alleen kosten maken voor het inzamelen van afval, maar ook inkomsten kunnen genereren uit de verkoop van teruggewonnen grondstoffen. De uiteindelijke opbrengst is afhankelijk van de wereldmarktprijzen, die net als bij olie of staal sterk kunnen schommelen.
Welke Gelderse gemeenten lopen voorop?
Wie de landelijke afvalcijfers bekijkt, ziet dat er ook binnen Gelderland duidelijke verschillen bestaan. Gemeenten in de Achterhoek, de Veluwe en de Rivierenregio behoren vaak tot de betere afvalscheiders van Nederland. Plaatsen als Berkelland, Bronckhorst, Oude IJsselstreek, Aalten en Putten scoren al jaren relatief goed doordat inwoners weinig restafval aanbieden en een groot deel van het huishoudelijk afval gescheiden wordt ingezameld. Veel van deze gemeenten werken met een zogenoemd diftar-systeem, waarbij huishoudens betalen voor de hoeveelheid restafval die zij aanbieden. Dat stimuleert inwoners om afval beter te scheiden.
Aan de andere kant hebben grotere steden meer moeite om dezelfde resultaten te behalen. Arnhem, Nijmegen, Ede en Apeldoorn kennen meer hoogbouw, kleinere huishoudens en ondergrondse afvalcontainers. Daardoor belandt er relatief meer afval in de restafvalcontainer. Dat betekent overigens niet automatisch dat deze gemeenten slechter presteren. In stedelijke gebieden wordt steeds vaker gebruikgemaakt van nascheiding, waarbij recyclebare materialen pas na inzameling uit het restafval worden gehaald. Hierdoor geven de cijfers over restafval niet altijd het volledige beeld van de daadwerkelijke recyclingprestaties.
Via de landelijke VANG-Vergelijker, die gebruikmaakt van gegevens van het CBS en Rijkswaterstaat, kunnen gemeenten hun prestaties rechtstreeks met elkaar vergelijken. De monitor laat zien hoeveel restafval per inwoner overblijft, welk percentage van het huishoudelijk afval wordt gerecycled en welke invloed inzamelsystemen hebben op de resultaten. Uit de meest recente benchmark blijkt bovendien dat gemeenten met veel hoogbouw gemiddeld bijna twee keer zoveel restafval per inwoner produceren als gemeenten met voornamelijk laagbouw. Tegelijkertijd halen steeds meer gemeenten de nieuwe landelijke recyclingdoelstellingen, waarbij niet alleen afvalscheiding, maar vooral het daadwerkelijk terugwinnen van grondstoffen centraal staat. Meer informatie is te vinden via de VANG-monitoren, de jaarlijkse benchmark van de NVRD.
Waarom bedrijven staan te springen om gebruikte grondstoffen
De belangstelling van bedrijven voor gerecyclede materialen heeft meerdere oorzaken. Door internationale spanningen, stijgende grondstofprijzen en strengere Europese regelgeving groeit de behoefte aan grondstoffen die dichter bij huis beschikbaar zijn.
Voor producenten van verpakkingen, auto’s, elektronica en bouwmaterialen wordt het steeds belangrijker om gerecycled materiaal te verwerken. Niet alleen omdat wetgeving dat in toenemende mate stimuleert, maar ook omdat afnemers en consumenten daar steeds vaker om vragen.
Volgens de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland ontstaat hierdoor een snelgroeiende markt waarin bedrijven concurreren om kwalitatief goede secundaire grondstoffen. Materialen die jarenlang als afval werden afgevoerd, vormen steeds vaker de basis voor nieuwe producten.
Niet alles kan opnieuw worden gebruikt
Toch is het beeld minder rooskleurig dan soms wordt voorgesteld. Een deel van het ingezamelde plastic blijkt moeilijk te recyclen doordat verpakkingen uit verschillende soorten kunststof bestaan of vervuild zijn met voedselresten. Ook textiel en samengestelde materialen leveren nog grote uitdagingen op.
Het Planbureau voor de Leefomgeving concludeert dat Nederland weliswaar steeds beter wordt in afvalscheiding, maar dat hoogwaardige recycling achterblijft. Om de circulaire economie echt dichterbij te brengen, zijn producten nodig die eenvoudiger uit elkaar gehaald, gerepareerd en opnieuw gebruikt kunnen worden.
De volgende stap
Voor Gelderland liggen daar kansen. De provincie beschikt over een sterke maakindustrie, innovatieve bouwbedrijven en kennisinstellingen die werken aan nieuwe toepassingen voor hergebruik van grondstoffen. Daarmee verschuift recycling langzaam van een gemeentelijke afvaltaak naar een economische sector waarin innovatie, ondernemerschap en duurzaamheid samenkomen.
Misschien is dat wel de grootste verandering van de afgelopen jaren. De vuilniszak die vandaag aan de straat staat, bevat allang niet meer alleen afval. Voor steeds meer bedrijven is het een voorraadkast vol waardevolle grondstoffen die morgen opnieuw kunnen worden gebruikt.
Meer stukken over afval
- Lees hier deel 1: van vuilniszak naar verdienmodel
Heeft u een foutje gezien of beschikt u over aanvullende informatie? Neem dan contact met ons op.
