Gemeente Aalten mag bewoning gebouw verbieden

Gemeente Aalten mag bewoning gebouw verbieden: rechter laat handhaving in stand

Gelderland

De gemeente Aalten mag optreden tegen de bewoning van een gebouw dat volgens het omgevingsplan niet als woning gebruikt mag worden. Dat heeft de Rechtbank Gelderland bepaald in een zaak waarin twee bewoners zowel de weigering van een omgevingsvergunning als een opgelegde last onder dwangsom aanvochten. De rechtbank geeft hun wel zes weken extra voordat de begunstigingstermijn afloopt. De vergunningweigering en de handhavingsmaatregel blijven daarmee in stand.

Eerdere toestemming was tijdelijk en persoonlijk

De zaak draait om de ontvangstruimte van het Biologisch-Dynamisch Centrum in Aalten. In 2019 kreeg één van de betrokken bewoners toestemming om het gebouw tijdelijk te bewonen zolang er sprake was van mantelzorg. De andere betrokkene verleende die mantelzorg en moest ingeschreven blijven op haar eigen woonadres. De toestemming was dus niet zonder meer een vergunning voor twee personen om er permanent te wonen.

Eind 2022 of begin 2023 verhuisden de bewoners naar Duitsland. Bij een controle op 19 februari 2023 stelde de gemeente vast dat het gebouw niet meer werd bewoond. Het college trok de eerder verleende toestemming in april 2024 in. Nadat de bewoners opnieuw in het gebouw waren gaan wonen, vroegen zij in september 2024 een omgevingsvergunning aan voor bewoning van de benedenverdieping.

De rechtbank heeft de voorgeschiedenis, de vergunningaanvraag en de daaropvolgende handhavingsprocedure behandeld in haar uitspraak van 2 november 2026, met zaaknummers ARN 25/3975 en ARN 26/2530.

De gemeente wees de vergunning voor bewoning af

Het college van burgemeester en wethouders wees de vergunningaanvraag op 28 januari 2025 af. Volgens de gemeente voldeed het plan niet aan de voorwaarden voor een pre-mantelzorgwoning. Het gebouw was volgens de gemeentelijke beoordeling te groot en de afstand tussen de woning en de zorgverlener was te groot.

De gemeente heeft hiervoor beleid vastgesteld. De Beleidsregel pre-mantelzorgwoningen van Aalten trad op 12 oktober 2024 in werking. De regeling is bedoeld voor situaties waarin al sprake is van lichte zorg of onderlinge ondersteuning, maar nog niet van een formele mantelzorgsituatie. De beleidsregel stelt voorwaarden aan de mogelijkheid om vooruitlopend op een toekomstige zorgbehoefte een tijdelijke woonruimte te realiseren.

De bewoners voerden bij de rechtbank onder meer aan dat bij hun aanvraag rekening had moeten worden gehouden met het eerdere beleid. Dat bevatte volgens hen een expliciete hardheidsclausule, terwijl die in de nieuwe beleidsregel ontbrak.

De rechtbank ging daar niet in mee. Bij de behandeling van een bezwaar moet een bestuursorgaan in beginsel opnieuw naar het besluit kijken op basis van de regels en het beleid die op dat moment gelden. Dat volgt uit artikel 7:11 van de Algemene wet bestuursrecht. Ook zonder een afzonderlijke hardheidsclausule in de beleidsregel moet het college bijzondere omstandigheden meewegen. Die verplichting staat in artikel 4:84 Awb.

Medische en persoonlijke omstandigheden meegewogen

De bewoners brachten verschillende persoonlijke omstandigheden naar voren. Zo wezen zij op hun medische situatie, financiële achteruitgang en problemen rond hun huisvesting. Ook stelden zij dat het gebouw vanwege de gelijkvloerse inrichting en de rustige omgeving voor hen geschikt was.

De rechtbank stelde vast dat de gemeente de medische situatie wel had onderzocht. Zo had in juni 2024 een gesprek plaatsgevonden met een Wmo-consulent en was een ondersteuningsplan opgesteld. Volgens de rechtbank waren de medische omstandigheden niet zo zwaarwegend dat het college daarom verplicht was van het gemeentelijke beleid af te wijken.

Ook de financiële problemen en de gestelde dreigende dakloosheid waren voor de rechtbank geen reden om de vergunning alsnog toe te staan. De bewoners hadden volgens de uitspraak onvoldoende onderbouwd dat zij geen andere woonruimte konden vinden. De gemeente had aangeboden te helpen bij het zoeken naar vervangende huisvesting, maar dat aanbod was niet aanvaard.

Gemeente mocht handhavend optreden

Omdat bewoning van het gebouw in strijd was met het omgevingsplan en daarvoor geen vergunning was verleend, mocht de gemeente handhavend optreden. Dat uitgangspunt past binnen de vaste lijn in het bestuursrecht: als sprake is van een overtreding, moet het bevoegde bestuursorgaan in beginsel optreden. Alleen bijzondere omstandigheden kunnen aanleiding zijn om daarvan af te zien.

De gemeente legde de bewoners op 17 december 2025 een last onder dwangsom op. Zij moesten de bewoning beëindigen, het woonmeubilair verwijderen en het gebouw terugbrengen naar de oorspronkelijke functie als biologisch-dynamisch centrum. De termijn om daaraan te voldoen werd aanvankelijk vastgesteld op 1 april 2026.

De dwangsom bedraagt 5.000 euro per maand, met een maximum van 15.000 euro. De bewoners vonden dat bedrag onevenredig, mede vanwege hun financiële situatie. De rechtbank oordeelde dat de hoogte van de dwangsom redelijk was. Daarbij geldt volgens artikel 5:32b van de Algemene wet bestuursrecht dat de hoogte in redelijke verhouding moet staan tot het belang dat door de overtreding wordt geschonden en tot de beoogde werking van de dwangsom.

Ook het beroep op eerder gewekte verwachtingen slaagde niet. De oorspronkelijke toestemming uit 2019 was alleen aan één van de bewoners verleend en was gekoppeld aan de periode waarin mantelzorg werd gegeven. De rechtbank zag daarin geen toezegging dat beide bewoners het gebouw blijvend mochten gebruiken als woning.

De bewoners beriepen zich daarnaast op hun recht op respect voor het privé- en gezinsleven uit artikel 8 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. De rechtbank vond dat de gemeente de persoonlijke belangen voldoende had meegewogen en dat de handhaving in deze situatie niet in strijd was met dat artikel.

Zes weken extra voordat dwangsommen kunnen worden verbeurd

De procedure over de handhaving kende nog een tussenstap. In juli 2026 had de voorzieningenrechter de beslissing op bezwaar van de gemeente tijdelijk geschorst. Daardoor waren tot de uitspraak in de hoofdzaak nog geen dwangsommen verbeurd. Die eerdere schorsing is terug te vinden in de uitspraak van 13 juli 2026.

Nu de rechtbank de beroepen ongegrond verklaart, zou de eerdere begunstigingstermijn zonder nadere voorziening direct zijn verstreken. Daarom heeft de rechtbank zelf een nieuwe termijn vastgesteld: de bewoners krijgen zes weken na de verzending van de uitspraak om aan de last te voldoen. De rechtbank maakt daarbij gebruik van de bevoegdheid om een voorlopige voorziening te treffen, zoals geregeld in artikel 8:72 van de Algemene wet bestuursrecht.

De extra termijn betekent niet dat de bewoners alsnog toestemming hebben gekregen om het gebouw te bewonen. De vergunningweigering blijft overeind en ook de last onder dwangsom blijft van kracht. De rechtbank heeft alleen de termijn verlengd waarbinnen de bewoners de opgelegde maatregelen moeten uitvoeren.

Tegen de uitspraak kan binnen zes weken na de dag van verzending hoger beroep worden ingesteld bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. De datum van verzending is in de gepubliceerde uitspraak niet ingevuld.

Heeft u een foutje gezien of beschikt u over aanvullende informatie? Neem dan contact met ons op.

Weergaven: 7