Natuurontwikkeling Heerewaarden verandert uiterwaarden

Natuurontwikkeling Heerewaarden verandert uiterwaarden: twee wandelbruggen geschrapt

Natuur, kunst en cultuur

De uiterwaarden bij Heerewaarden veranderen de komende jaren ingrijpend. Langs de Waal wordt gewerkt aan nieuwe nevengeulen, overstromingsgebieden en natuurlijke graslanden. Ook krijgt ooibos meer ruimte. De werkzaamheden maken deel uit van het project Uiterwaarden Wamel, Dreumel en Heerewaarden (UWDH), waarin Rijkswaterstaat, Staatsbosbeheer en provincie Gelderland samenwerken. Niet alleen de natuur krijgt een andere inrichting. Ook de recreatieve mogelijkheden veranderen, nu twee geplande wandelbruggen uit het oorspronkelijke ontwerp zijn geschrapt.

Natuurontwikkeling Heerewaarden: vijf nevengeulen langs de Waal

Het natuurontwikkelingsproject beslaat een gebied van ongeveer vijftien kilometer langs de Waal. Het bestaande natuurgebied wordt uitgebreid tot 494 hectare, waarvan 287 hectare nieuwe natuur. Een belangrijk onderdeel bestaat uit vijf meestromende nevengeulen. Daarnaast worden overstromingsvlaktes en poelen aangelegd en krijgen natuurlijke graslanden en ooibos meer ruimte.

De maatregelen moeten de verbinding tussen de rivier en de uiterwaarden herstellen. Door de aanleg van nevengeulen ontstaat meer variatie in stromend water, diepte en begroeiing. Dat biedt mogelijkheden voor verschillende vissoorten om te paaien en voor jonge vissen om op te groeien. Ook amfibieën, broedvogels en andere planten- en diersoorten moeten van de nieuwe inrichting profiteren.

Het projectgebied maakt deel uit van het Natura 2000-gebied Rijntakken. De natuurontwikkeling sluit daarnaast aan bij de doelen van de Kaderrichtlijn Water en het Gelders Natuurnetwerk. De initiatiefnemers willen daarmee niet alleen meer natuur realiseren, maar ook de ecologische waterkwaliteit verbeteren. Of de beoogde biodiversiteitswinst daadwerkelijk wordt bereikt, zal uit de ontwikkeling en monitoring van het gebied moeten blijken.

De plannen zijn overigens niet nieuw. De eerste ideeën voor herinrichting dateren uit de jaren negentig. In de loop der jaren zijn verschillende natuur- en waterkwaliteitsdoelen samengebracht in het huidige project.

Werkzaamheden bij Heerewaarden: kleimatten en nieuwe watergeulen

Bij Heerewaarden zijn de werkzaamheden inmiddels volop aan de gang. In januari 2026 begonnen de voorbereidende werkzaamheden, waaronder het verwijderen van bomen en struiken op plaatsen waar nieuwe nevengeulen komen. Daarbij zijn onder andere populieren, wilgen, meidoorn en bramenstruiken genoemd.

In augustus meldde de projectorganisatie dat aannemer Boskalis bij Bato’s Erf en Fort Sint Andries bezig was met het graven van de geulen. De nevengeul bij de Varikse Plaat was toen bijna volledig uitgegraven. Ook aan de geul bij Heerewaarden werd gewerkt.

Een bijzonder onderdeel betreft de bodemafdichting van de nieuwe geul bij Heerewaarden. Op bepaalde plekken bleek het aanbrengen van een verdichte kleilaag niet goed uitvoerbaar. Daarvoor zou de geul eerst moeten worden drooggelegd door bemaling. Volgens de projectorganisatie kan dat negatieve gevolgen hebben voor de omgeving, waaronder mogelijke zetting van de dijk.

Daarom is gekozen voor kleimatten. Dit zijn lagen klei die bij elkaar worden gehouden door een dunne kunststoflaag. Ze kunnen onder water worden aangebracht, waardoor drooglegging op die plaatsen niet nodig is. Voor deze aanpassing is een wijziging van de watervergunning aangevraagd. De werkzaamheden en de vergunningswijziging zijn beschreven in de projectupdate van 19 augustus 2026.

Twee wandelbruggen geschrapt: gevolgen voor recreatie

Een opvallende verandering betreft de recreatieve toegankelijkheid van de uiterwaarden. In het oorspronkelijke ontwerp waren wandelbruggen voorzien over verschillende nevengeulen. Twee daarvan zijn inmiddels geschrapt: een bij de Varikse Plaat en een bij Heerewaarden.

Aanleiding zijn de financiële problemen bij de uitvoering. De gestegen bouw- en materiaalkosten hebben ertoe geleid dat Rijkswaterstaat maatregelen neemt om binnen het beschikbare projectbudget te blijven. Het schrappen van de bruggen is daarmee een concrete bezuinigingsmaatregel.

De kwestie heeft ook politieke aandacht gekregen. Gedeputeerde Staten hebben op 6 oktober 2026 antwoord gegeven op vragen van Statenlid Corstiaan van Alphen over het verdwijnen van de wandelbruggen. Volgens de provincie blijft het totale gebied bereikbaar voor recreanten, omdat er voldoende andere bruggen aanwezig blijven.

Dat betekent echter niet dat de oorspronkelijke wandelmogelijkheden volledig behouden blijven. De twee geschrapte verbindingen waren bedoeld om verschillende delen van de uiterwaarden rechtstreeks met elkaar te verbinden. Wat dit precies betekent voor de routes die bezoekers straks kunnen lopen, hangt af van de definitieve inrichting en de resterende verbindingen.

De beantwoording van de Statenvragen is terug te vinden in de besluitenpublicatie van de provincie Gelderland.

Landbouw en natuurbeheer in de uiterwaarden

De herinrichting heeft ook gevolgen voor het gebruik van de grond. Waar landbouwgrond onderdeel wordt van het nieuwe natuurgebied, verandert de manier waarop het terrein wordt beheerd.

Staatsbosbeheer beschrijft een combinatie van seizoensbegrazing met runderen en hooilandbeheer. Bij dat laatste wordt het gras gemaaid en afgevoerd. Voor een deel van het beheer werkt Staatsbosbeheer samen met agrariërs via verpachting.

Daarmee blijft agrarische betrokkenheid bij het gebied mogelijk, maar krijgt het grondgebruik een ander karakter. De beschikbare projectinformatie biedt geen grondslag om te stellen dat alle bestaande agrarische activiteiten verdwijnen of dat alle betrokken ondernemers hun bedrijfsvoering moeten aanpassen.

Bestuurlijke procedures rond de uiterwaarden

De juridische besluitvorming heeft een belangrijke rol gespeeld bij de uitvoering. De gemeenteraad van Maasdriel stelde op 14 november 2024 het bestemmingsplan voor het project vast. De gemeenteraad van West Maas en Waal besloot op 30 januari 2025 het bestemmingsplan niet vast te stellen.

Als gevolg daarvan is het project opgesplitst. Voor het grondgebied van Maasdriel zijn de procedures voortgezet. Voor West Maas en Waal is een afzonderlijk traject gestart.

In september 2026 werd een ontwerp-projectbesluit ter inzage gelegd voor de KRW-maatregelen in de uiterwaarden bij Wamel en Dreumel. Dit besluit betreft drie nieuwe nevengeulen met een gezamenlijke lengte van bijna vijf kilometer, twee overstromingsvlaktes en verschillende poelen. Belanghebbenden en andere geïnteresseerden konden tot en met 14 oktober 2026 een zienswijze indienen.

Het is belangrijk dit besluit te onderscheiden van de vergunningen en besluitvorming voor het Maasdrielse deel bij Heerewaarden. De officiële procedure is terug te vinden in de Staatscourant van 2 september 2026. De eerdere besluitvorming is gepubliceerd in de Staatscourant van 30 maart 2026.

Wanneer is de natuurontwikkeling bij Heerewaarden klaar?

Volgens Staatsbosbeheer moeten de nevengeulen en overstromingsvlaktes eind 2027 gereed zijn. Voor de overige werkzaamheden wordt in de provinciale projectinformatie rekening gehouden met afronding in 2028.

Het bouwkundig afronden van de werkzaamheden betekent overigens niet dat het natuurgebied dan volledig ontwikkeld is. Ooibos, natuurlijke graslanden en nieuwe leefgebieden hebben tijd nodig om zich te ontwikkelen. De komende jaren moet blijken hoe de nieuwe inrichting zich ecologisch ontwikkelt.

De voortgang en verdere planning zijn te volgen via de projectinformatie van Staatsbosbeheer.

Heeft u een foutje gezien of beschikt u over aanvullende informatie? Neem dan contact met ons op.

Weergaven: 60