De inzet van technologie in de thuiszorg krijgt in Gelderland steeds concretere vorm. Thuiszorg Groot Gelre, onderdeel van DrieGasthuizenGroep, gebruikt leefpatroonmonitoring bij mensen met dementie die zelfstandig thuis wonen. Met sensoren in de woning wordt het dagelijkse activiteitenpatroon gevolgd, zodat veranderingen eerder kunnen opvallen bij mantelzorgers en zorgverleners. De gedachte achter deze vorm van zorginnovatie is dat mensen langer in hun vertrouwde omgeving kunnen blijven wonen, terwijl hun omgeving beter zicht krijgt op mogelijke veranderingen in hun dagelijks functioneren. Maar wat registreert zo’n systeem precies, welke resultaten zijn al bekend en in hoeverre is aangetoond dat deze technologie daadwerkelijk iets toevoegt aan de thuiszorg?
Leefpatroonmonitoring moet veranderingen eerder zichtbaar maken
Bij leefpatroonmonitoring worden op verschillende plaatsen in de woning sensoren aangebracht. Die registreren beweging en activiteit, bijvoorbeeld in de woonkamer, keuken, badkamer en het toilet. Het systeem brengt eerst het gebruikelijke patroon van een bewoner in kaart. Wanneer iemand op een opvallend andere manier door de woning beweegt of activiteiten uitblijven, kan daarvan een melding worden gemaakt. Het gaat dus niet om voortdurend meekijken met beelden, maar om het signaleren van veranderingen in het dagelijkse ritme.
DrieGasthuizenGroep beschrijft in een eigen praktijkverhaal hoe de technologie wordt toegepast bij cliënten met dementie. Volgens de organisatie kunnen de sensoren onder meer inzicht geven in het tijdstip waarop iemand opstaat, hoe vaak iemand bepaalde ruimtes gebruikt en of iemand nog naar buiten gaat. De eerste periode is bedoeld om het normale patroon van de bewoner te leren kennen. Pas daarna kunnen afwijkingen ten opzichte van dat persoonlijke patroon betekenis krijgen. De organisatie benadrukt dat het systeem geen camera’s gebruikt en geen geluidsopnamen maakt. De ervaringen die DrieGasthuizenGroep beschrijft, zijn praktijkervaringen van de eigen medewerkers en vormen op zichzelf geen onafhankelijk bewijs dat de technologie gezondheidsschade voorkomt of de benodigde zorguren vermindert.
RVO-subsidie voor invoering bij Thuiszorg Groot Gelre
De invoering bij Thuiszorg Groot Gelre is onderdeel van een project waarvoor de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) een bijdrage heeft toegekend. In de projectregistratie van RVO staat het project vermeld onder de naam ‘Implementatie Leefpatroonmonitoring VPT Thuis bij TGG’. De toegekende rijksbijdrage bedraagt € 68.957,50. De subsidie valt onder de Stimuleringsregeling Technologie in Ondersteuning en Zorg (STOZ), die bedoeld is om de inzet van technologie in de ondersteuning en zorg te stimuleren.
Volgens de projectbeschrijving is Thuiszorg Groot Gelre eind 2023 begonnen met een zogenoemd LOT-team, gericht op langdurige ondersteuning thuis aan cliënten met een volledig pakket thuis vanuit de Wet langdurige zorg. De organisatie wil leefpatroonmonitoring inzetten bij cliënten met dementie om veranderingen in hun activiteiten te kunnen signaleren en daarop te reageren. In de projectplanning staat dat de werkprocessen en scholing eind 2025 zouden worden voorbereid, waarna de eerste cliënten vanaf 1 januari 2026 met de technologie zouden kunnen werken. Het doel voor eind 2026 is om de monitoring structureel onderdeel te maken van de werkwijze in alle werkgebieden van Thuiszorg Groot Gelre en de technologie bij minimaal tien cliënten gelijktijdig in gebruik te hebben. Dat zijn projectdoelen; de registratie van RVO bewijst niet dat deze doelstellingen inmiddels volledig zijn gerealiseerd.
Onderzoek van HAN en ZZG laat zien waar de meerwaarde kan liggen
De toepassing van leefpatroonmonitoring is niet nieuw in Gelderland. De Hogeschool van Arnhem en Nijmegen (HAN) onderzocht samen met ZZG Zorggroep en Netwerk 100 hoe deze technologie kan bijdragen aan de ondersteuning van zelfstandig wonende mensen met dementie en andere kwetsbare ouderen. Het project, dat liep van 2022 tot en met augustus 2024, richtte zich onder meer op de ervaringen van cliënten, mantelzorgers en zorgverleners. De resultaten zijn opgenomen in de projectbeschrijving van ZonMw, dat het onderzoek financierde.
Aan het onderzoek namen zorgverleners van acht teams en vijftien cliënten deel. Volgens de gepubliceerde projectresultaten voelden cliënten zich veiliger door de inzet van de monitoring en kregen mantelzorgers meer inzicht in de dagelijkse activiteiten van hun naaste. Ook konden zorgverleners het dagelijkse beweegpatroon gebruiken bij het aanpassen van de zorg. Een belangrijk onderdeel was de samenwerking tussen de cliënt, de mantelzorger en de wijkverpleegkundige: er moesten afspraken worden gemaakt over wie meldingen ontvangt en wie daarop reageert. De resultaten geven inzicht in ervaringen uit de praktijk, maar de beperkte omvang van de onderzoeksgroep betekent dat ze niet zonder meer kunnen worden vertaald naar alle mensen met dementie of naar iedere thuiszorgorganisatie.
Technologie vraagt ook om een andere manier van werken
De inzet van sensoren staat niet op zichzelf. Thuiszorg Groot Gelre werkte eerder al aan de invoering van andere vormen van zorgtechnologie, waaronder beeldzorg via de Compaan, medicijndispensers van Medido en de ondersteunende robot Tessa. In een evaluatie van Academy Het Dorp staat dat eind 2024 bij tien procent van de cliënten met wijkverpleging een digitale vorm van zorg werd aangeboden, tegenover vijf procent aan het begin van dat jaar. Die cijfers hebben betrekking op de inzet van digitale zorg binnen de organisatie en niet uitsluitend op leefpatroonmonitoring. De evaluatie van Academy Het Dorp laat daarnaast zien dat de invoering van technologie niet alleen om apparatuur draait, maar ook om aanpassing van werkprocessen, scholing en het meenemen van medewerkers.
Dat laatste is van belang omdat een melding van een sensor niet automatisch betekent dat er daadwerkelijk iets mis is. Een verandering in het patroon kan verschillende oorzaken hebben en vraagt om beoordeling door iemand die de cliënt en diens omstandigheden kent. Een zorgmedewerker of mantelzorger moet kunnen bepalen of contact nodig is, of een bezoek moet worden gepland en of de zorgafspraken moeten worden aangepast. De technologie levert daarmee vooral aanvullende informatie op. Zij neemt de professionele beoordeling en het persoonlijke contact niet over.
Privacy en zeggenschap blijven belangrijke voorwaarden
Omdat leefpatroonmonitoring informatie oplevert over het dagelijkse gedrag van een herkenbare bewoner, vraagt de toepassing om zorgvuldige omgang met persoonsgegevens. Gegevens over iemands gezondheid vallen onder de bijzondere persoonsgegevens van de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG). De Autoriteit Persoonsgegevens maakt duidelijk dat zorgorganisaties voor het verwerken daarvan zowel een geldige grondslag als een toepasselijke uitzondering op het verbod op verwerking van bijzondere persoonsgegevens nodig hebben. Toestemming is dus niet in iedere zorgsituatie automatisch de enige mogelijke juridische basis. Welke regels van toepassing zijn, hangt af van de concrete zorgrelatie, het doel van de verwerking en de manier waarop gegevens worden gebruikt.
De Autoriteit Persoonsgegevens geeft uitleg over het verwerken van gezondheidsgegevens en wijst erop dat zorgaanbieders moeten nagaan welke wettelijke grondslag en uitzondering van toepassing zijn. Ook de beveiliging, de toegang tot de gegevens, de bewaartermijn en de informatie aan cliënten moeten goed geregeld zijn. Bij de inzet van technologie bij mensen met dementie speelt bovendien de vraag hoe de cliënt zelf bij de beslissing wordt betrokken en welke rol een vertegenwoordiger heeft wanneer iemand niet zelfstandig over de toepassing kan beslissen. Dat vraagt om meer dan alleen het plaatsen van sensoren in een woning.
De belofte is duidelijk: het bewijs moet zich in de praktijk bewijzen
Leefpatroonmonitoring kan mantelzorgers en zorgverleners helpen om veranderingen eerder op te merken dan wanneer zij uitsluitend afhankelijk zijn van geplande zorgmomenten of toevallige observaties. De onderzoeken en praktijkervaringen uit Gelderland laten zien dat gebruikers de technologie als ondersteunend kunnen ervaren en dat de informatie kan helpen bij het afstemmen van zorg. Tegelijkertijd is het belangrijk om onderscheid te maken tussen ervaren meerwaarde, onderzoeksresultaten en aantoonbare effecten op de kwaliteit of omvang van de zorg. De beschikbare projectinformatie over Thuiszorg Groot Gelre beschrijft vooral de invoering en de beoogde werkwijze; een onafhankelijke effectmeting van dit specifieke project is daarmee nog niet aangetoond.
Voor de Gelderse thuiszorg is de ontwikkeling daarom vooral interessant als praktijkvoorbeeld van hoe technologie een plaats kan krijgen in de ondersteuning van mensen die met dementie thuis wonen. Of de aanpak op grotere schaal leidt tot meer veiligheid, minder belasting voor mantelzorgers of een andere inzet van zorgmedewerkers, zal moeten blijken uit de verdere uitvoering en evaluatie. De komende periode wordt duidelijk of Thuiszorg Groot Gelre de geplande inzet bij minimaal tien cliënten realiseert en hoe de organisatie de monitoring blijvend in de dagelijkse zorgpraktijk integreert. De belangrijkste vraag blijft daarbij niet hoeveel sensoren er worden geplaatst, maar of de technologie aantoonbaar bijdraagt aan passende zorg en aan het behoud van eigen regie voor de cliënt.
Deze bijdrage is samengesteld op basis van openbare projectinformatie van RVO en ZonMw, onderzoeksinformatie van de HAN, informatie van Academy Het Dorp, publicaties van DrieGasthuizenGroep en de privacyrichtlijnen van de Autoriteit Persoonsgegevens. Redactie: Gelderland Magazine.
Heeft u een foutje gezien of beschikt u over aanvullende informatie? Neem dan contact met ons op.
Weergaven: 4
