Jarenlang leek Defensie voor veel Nederlanders een organisatie die vooral op de achtergrond opereerde. Kazernes sloten, budgetten stonden onder druk en militaire aanwezigheid in het dagelijks leven nam af. Maar die periode lijkt definitief voorbij.
Onder invloed van de oorlog in Oekraïne, toenemende geopolitieke spanningen en nieuwe NAVO-afspraken investeert Nederland weer fors in zijn krijgsmacht. Het defensiebudget groeit de komende jaren sterk en de overheid wil meer militairen, meer materieel, meer oefenruimte en meer samenwerking met bedrijven en kennisinstellingen. Volgens het ministerie van Defensie groeit het budget deze kabinetsperiode naar 2,8 procent van het bruto binnenlands product, met de ambitie om in 2035 richting 3,5 procent te gaan.
Voor veel Nederlanders klinkt dat als een Haagse ontwikkeling. In werkelijkheid speelt een belangrijk deel van die groei zich af in Oost-Nederland, en vooral in Gelderland.
Gelderland als militaire provincie
De provincie beschikt over uitgestrekte natuurgebieden, bestaande oefenterreinen, logistieke verbindingen en een lange militaire geschiedenis. De Veluwe huisvest al decennialang kazernes, oefengebieden en militaire infrastructuur. Wat ooit vanzelfsprekend was, krijgt nu een nieuwe betekenis.
Gelderland noemt zichzelf inmiddels nadrukkelijk een partner in de versterking van de Nederlandse krijgsmacht. De provincie werkt samen met Defensie aan ruimtelijke plannen, innovatieprojecten en economische ontwikkeling. Daarbij wordt niet alleen gekeken naar veiligheid, maar ook naar de kansen voor regionale bedrijven en werkgelegenheid.
De vraag is dan ook niet langer óf Defensie terugkeert in het Gelderse landschap, maar hoe zichtbaar die terugkeer zal worden.
Een nieuwe economische motor
Achter de groei van Defensie schuilt een economische ontwikkeling die veel minder aandacht krijgt. Oost-Nederland positioneert zich namelijk steeds nadrukkelijker als regio voor defensie-innovatie.
Overheden, ondernemers en kennisinstellingen in Gelderland en Overijssel hebben de afgelopen periode afspraken gemaakt om nauwer samen te werken met Defensie. De gedachte daarachter is eenvoudig: moderne veiligheid draait niet alleen om wapens, maar ook om technologie, drones, kunstmatige intelligentie, cyberveiligheid, sensoren, logistiek en energievoorziening. Juist op die terreinen beschikt Gelderland over een sterke kennisbasis.
Voor bedrijven in de regio ontstaat daardoor een nieuwe markt. Innovaties die oorspronkelijk voor civiele toepassingen zijn ontwikkeld, kunnen ook militair worden ingezet. Andersom kunnen militaire innovaties uiteindelijk hun weg vinden naar de samenleving.
Dat fenomeen staat bekend als “dual use” en wordt steeds vaker genoemd als economische kans voor Oost-Nederland.
Niet iedereen profiteert automatisch
Hoewel Defensie miljarden extra te besteden heeft, blijkt het voor veel Nederlandse bedrijven lastig om daadwerkelijk opdrachten binnen te halen. Ondernemers signaleren dat de interesse vanuit Defensie groeit, maar dat concrete contracten vaak lang op zich laten wachten. Een deel van het budget gaat bovendien naar grote internationale leveranciers van militair materieel.
Dat roept een interessante vraag op voor Gelderland: hoeveel van de nieuwe defensiemiljarden blijven daadwerkelijk in de regio hangen? Voor lokale ondernemers is dat misschien wel belangrijker dan de politieke discussie over defensie-uitgaven zelf.
Meer veiligheid, maar ook meer ruimtegebruik
Een grotere krijgsmacht vraagt namelijk om meer ruimte. Meer oefenterreinen, meer vastgoed, meer opslagcapaciteit en betere infrastructuur. Dat leidt soms tot enthousiasme, maar ook tot zorgen bij inwoners en gemeenten.
Nederland is een dichtbevolkt land waarin ruimte schaars is. Iedere hectare die wordt gereserveerd voor defensie kan niet tegelijkertijd worden gebruikt voor woningbouw, natuur of recreatie. De komende jaren zullen provincies en gemeenten daarom vaker worden geconfronteerd met afwegingen tussen nationale veiligheid en lokale belangen. Defensie erkent zelf dat de groei van de krijgsmacht alleen mogelijk is wanneer de samenleving daarin meebeweegt.
Juist in Gelderland, waar natuur, recreatie en economie nauw met elkaar verweven zijn, zullen die gesprekken steeds vaker gevoerd worden.
Een provincie op een kruispunt
Gelderland staat niet aan de zijlijn van de nieuwe Europese veiligheidsorde. De provincie bevindt zich er middenin.
Van de Veluwe tot de technologiecampussen rond Arnhem, Wageningen en Nijmegen ontstaat een netwerk waarin veiligheid, innovatie en economie steeds sterker met elkaar verbonden raken. Dat levert kansen op voor ondernemers, kennisinstellingen en werkzoekenden. Tegelijkertijd roept het vragen op over ruimtegebruik, leefomgeving en de rol van Defensie in het dagelijks leven.
Waar het publieke debat vaak blijft steken bij hogere defensiebudgetten of internationale conflicten, speelt in Gelderland een veel tastbaarder verhaal. Niet de vraag hoeveel miljarden naar Defensie gaan, maar wat die miljarden betekenen voor de provincie zelf.
Heeft u een foutje gezien of beschikt u over aanvullende informatie? Neem dan contact met ons op.
