De waterstanden in Gelderland zijn de afgelopen weken op verschillende plaatsen gestegen, maar het watersysteem is nog niet terug op het normale niveau voor deze tijd van het jaar. Vooral de Rijn en IJssel blijven laag en ook de grondwaterstanden liggen in grote delen van Gelderland nog onder het gebruikelijke niveau. De regen heeft verlichting gebracht, maar van volledig herstel is nog geen sprake.
Rijn en IJssel blijven uitzonderlijk laag
Dat de droogte nog gevolgen heeft, is op de IJssel direct zichtbaar. Rijkswaterstaat heeft sinds vrijdag 25 september eenrichtingsverkeer ingesteld op de Boven-IJssel tussen de monding van het Twentekanaal bij Zutphen en de IJsselkop bij Arnhem. De maatregel is het gevolg van de zeer lage waterstand. De vaargeul wordt smaller, waardoor tweerichtingsverkeer niet langer overal veilig kan plaatsvinden.
De lage stand heeft gevolgen voor de scheepvaart, omdat schepen bij minder waterdiepte minder lading kunnen meenemen. Rijkswaterstaat meet daarom dagelijks de zogenoemde minst gepeilde diepte van de vaargeul. Die meting geeft aan hoeveel water er op het ondiepste punt tussen rivierbodem en wateroppervlak staat.
De IJssel is daarbij afhankelijk van de wateraanvoer via de Rijn. Bij lage Rijnafvoeren neemt ook de hoeveelheid water die richting de IJssel beschikbaar is af. De stuw bij Driel speelt een belangrijke rol bij de verdeling van het beschikbare Rijnwater over de Nederrijn en IJssel.
Regen heeft verlichting gebracht
De afgelopen weken is er in delen van Gelderland voldoende regen gevallen om het oppervlaktewater tijdelijk te laten herstellen. Waterschap Rivierenland registreerde in de week voorafgaand aan zijn waterbericht van 22 september tussen 5 en 20 millimeter neerslag in het rivierengebied. In grote delen van het gebied lagen de waterstanden vervolgens rond het zomerpeil of iets daarboven.
Dat herstel was echter niet overal voldoende om de droogte achter zich te laten. Volgens het waterschap begonnen de grondwaterstanden op steeds meer plaatsen alweer te dalen. Het beschikbare water wordt daarom zoveel mogelijk vastgehouden.
Een belangrijk verschil is daarmee zichtbaar tussen oppervlaktewater en grondwater. Een regenperiode kan sloten, beken en andere watergangen relatief snel aanvullen. Het herstel van diepere grondwaterlagen verloopt trager.
Grondwater in Gelderland nog niet overal hersteld
Voor de Gelderse natuur, landbouw en drinkwatervoorziening is de ontwikkeling van het grondwater belangrijk. De provincie Gelderland houdt de grondwaterstanden bij via meetpunten verspreid over de provincie. De recente gegevens zijn beschikbaar via het landelijke BROloket, waarbij ook historische meetreeksen kunnen worden bekeken.
Het actuele beeld verschilt per gebied. Waterschap Vallei en Veluwe meldde op 22 september dat de grondwaterstanden in het grootste deel van het beheergebied nog onder het normale niveau voor de tijd van het jaar lagen. In enkele gebieden was sprake van herstel. In de polder Arkemheen en de polder Hattem werd alweer een normaal grondwaterniveau gemeten.
In de zuidelijke IJsselvallei lagen de oppervlaktewaterstanden nog laag. Het waterschap verwachtte daar verdere daling als er onvoldoende nieuwe neerslag zou vallen. Tegelijkertijd is de watervraag in deze periode lager en neemt de verdamping af door de lagere temperaturen en kortere dagen.
Regionaal herstel gaat niet overal even snel
Dat de situatie sterk per gebied verschilt, blijkt eveneens uit de maatregelen van de waterschappen. Rond natuurgebied De Bruuk bij Groesbeek kon Waterschap Rivierenland op 16 september het verbod op grondwateronttrekking opheffen. De grondwaterstand was daar voldoende hersteld door neerslag, lagere verdamping en een afgenomen watervraag.
Het verbod op het onttrekken van oppervlaktewater in het stroomgebied van Groesbeek bleef echter van kracht. Het oppervlaktewater stond daar nog niet hoog genoeg om de maatregel te beëindigen.
Ook bij Waterschap Rijn en IJssel waren op 17 september nog alle droogtemaatregelen van kracht. De regionale situatie verschilt daarmee duidelijk van het landelijke beeld. De Unie van Waterschappen houdt de regionale droogtemaatregelen per waterschap bij.
Nederland heeft geen feitelijk watertekort meer
Landelijk is de situatie sinds begin september wel verbeterd. Op 3 september werd het landelijke niveau voor watertekorten afgeschaald van niveau 2, feitelijk watertekort, naar niveau 1, dreigend watertekort. De afschaling kwam door een afgenomen neerslagtekort, een lagere watervraag en meer neerslag.
Dat betekent niet dat de gevolgen van de droge periode verdwenen zijn. Rijkswaterstaat meldde bij de afschaling dat de afvoer van de Rijn wel was toegenomen ten opzichte van de droogtepiek, maar nog steeds aanzienlijk onder de normale hoeveelheid voor die periode lag. Volgens Rijkswaterstaat kunnen rivierstanden tot het einde van het jaar laag blijven en kunnen grondwaterstanden nog langer nodig hebben om te herstellen.
Het oude waterpeil is dus nog niet overal terug
Voor Gelderland is het antwoord op de vraag of de waterstanden weer op het oude niveau staan daarom niet overal hetzelfde. Op verschillende plaatsen hebben regen en een lagere watervraag voor herstel gezorgd. Sommige maatregelen zijn daardoor ingetrokken. Op andere locaties blijven waterstanden en grondwaterstanden echter beneden het normale niveau.
Vooral de IJssel laat zien dat de droogte nog niet voorbij is. Het instellen van eenrichtingsverkeer voor de scheepvaart is een directe maatregel vanwege de lage waterstand. Tegelijkertijd laten de gegevens van de Gelderse waterschappen zien dat het grondwater in grote delen van de provincie nog niet volledig is hersteld.
De komende weken zijn daarom belangrijk. Voor verder herstel van het grondwater is meer neerslag nodig, terwijl voor de grote rivieren vooral de wateraanvoer vanuit het internationale stroomgebied van de Rijn bepalend is. Een paar regenachtige dagen kunnen het oppervlaktewaterpeil verbeteren, maar daarmee is een langdurig watertekort niet automatisch verdwenen.
Heeft u een foutje gezien of beschikt u over aanvullende informatie? Neem dan contact met ons op.
Weergaven: 94
