Voor veel Gelderlanders is een glas water uit de kraan vanzelfsprekend. De kraan open, glas eronder en drinken. Dat kan, omdat Gelderland beschikt over een uitgebreid systeem van grondwaterwinning, zuivering, kwaliteitscontrole en wettelijke bescherming van drinkwaterbronnen. Maar waar komt ons drinkwater vandaan, hoe wordt de kwaliteit bewaakt en hoe verhoudt kraanwater zich tot flessenwater?
Gelderland is voor zijn openbare drinkwatervoorziening in belangrijke mate afhankelijk van grondwater. De provincie heeft 40 gebieden aangewezen waar Vitens grondwater wint voor de productie van drinkwater. Daarnaast zijn 11 gebieden gereserveerd voor toekomstige drinkwaterwinning.
Grondwater vormt een belangrijke bron voor Gelders drinkwater
Het grondwater in Gelderland is daarmee van direct belang voor de drinkwatervoorziening. De provincie bewaakt de kwaliteit en kwantiteit van het grondwater via meetnetten en beschermt gebieden waar grondwater wordt gewonnen voor drinkwater.
Rond bestaande en toekomstige drinkwaterwinningen gelden beschermingsregels. Die regels hebben onder meer betrekking op werkzaamheden in de bodem, het gebruik van bepaalde stoffen en grondboringen. Daarmee moet worden voorkomen dat stoffen in het grondwater terechtkomen dat voor de drinkwatervoorziening wordt gebruikt.
Die bescherming is relevant, omdat verontreinigingen in het grondwater niet alleen een milieuprobleem zijn. Grondwater is in Gelderland een belangrijke grondstof voor drinkwater. De provincie noemt onder meer bestrijdingsmiddelen en medicijnresten als stoffen die aandacht vragen bij de bescherming van de waterkwaliteit.
Van de bron tot de kraan wordt het water gecontroleerd
Het water dat uiteindelijk uit de kraan komt, wordt niet alleen bij de bron gecontroleerd. Vitens neemt monsters op verschillende plaatsen in de drinkwaterketen: bij de winning, in reservoirs, in leidingen en bij mensen thuis.
Volgens Vitens worden jaarlijks ongeveer 200.000 watermonsters genomen. In het laboratorium worden de monsters onderzocht op chemische en biologische parameters. Bij afwijkingen van de norm kan Vitens maatregelen nemen, bijvoorbeeld door een kookadvies af te geven.
Ook de landelijke overheid houdt toezicht op de kwaliteit. Drinkwaterbedrijven moeten aantonen dat het geleverde drinkwater aan de wettelijke eisen voldoet. Volgens de rapportage van de Inspectie Leefomgeving en Transport voldeed in 2024 99,84 procent van de landelijke drinkwatermetingen aan de gestelde normen. Dat percentage betreft Nederland als geheel en is dus niet specifiek een meetresultaat voor Gelderland.
Verontreinigd grondwater is niet hetzelfde als onveilig kraanwater
Dat onderscheid is belangrijk bij berichten over stoffen zoals PFAS. In Gelderland zijn de afgelopen jaren onderzoeken uitgevoerd naar PFAS in de bodem en het grondwater.
Bij een onderzoek van de provincie Gelderland en de gemeenten Arnhem en Nijmegen werden 170 locaties onderzocht waar PFAS in productieprocessen kon zijn gebruikt of waar met PFAS-houdend blusschuim kon zijn gewerkt. Op 75 locaties werden verhoogde PFAS-waarden in het grondwater vastgesteld. De provincie adviseerde op die locaties om grondwater uit particuliere putten niet te gebruiken als drinkwater.
Dat betekent niet dat bewoners daar geen kraanwater kunnen drinken. Het onderzoek ging over grondwater op onderzochte locaties en over particuliere putten. Openbaar drinkwater is onderdeel van een afzonderlijke productieketen waarin water wordt gewonnen, behandeld en gecontroleerd voordat het de consument bereikt.
Flessenwater is niet automatisch veiliger
Voor Nederlandse consumenten betekent dit dat de aanwezigheid van een stof in de omgeving niet automatisch betekent dat het water uit de kraan onveilig is. Maar geldt dat ook voor flessenwater? Niet zonder meer.
Natuurlijk mineraalwater en bronwater zijn in Nederland wettelijk beschermde benamingen. De NVWA controleert bedrijven die deze producten op de markt brengen. In 2025 werden alle Nederlandse bedrijven met een erkenning voor bronwater en/of natuurlijk mineraalwater gecontroleerd. Het ging om 14 bedrijven met samen 19 erkenningen. Bij één bedrijf werden overtredingen vastgesteld rond waterbehandeling en etikettering. Volgens de NVWA vormden deze overtredingen geen risico voor de voedselveiligheid.
Flessenwater is daarmee een gecontroleerd voedingsmiddel, maar dat maakt het niet automatisch veiliger dan Nederlands kraanwater. De twee producten vallen onder verschillende wettelijke kaders en hebben een verschillende herkomst en productieketen.
In Thailand ligt de situatie anders
Voor reizigers kan de afweging anders zijn. In landen waar de kwaliteit van het openbare leidingwater niet betrouwbaar genoeg is voor consumptie, kan flessenwater een praktische veiligheidsmaatregel zijn.
Thailand is daarvan een voorbeeld. De Amerikaanse Centers for Disease Control and Prevention adviseert reizigers daar om geen kraanwater te drinken en noemt verzegeld flessenwater of behandeld water als alternatief. Het advies geldt voor reizigers en moet worden gezien tegen de achtergrond van verschillen in lokale waterbehandeling, infrastructuur en sanitaire omstandigheden.
Dat reisadvies kan niet één op één worden toegepast op Gelderland. De Nederlandse drinkwatervoorziening kent een wettelijk controlesysteem en toezicht dat specifiek is ingericht op de openbare drinkwatervoorziening.
De uitdaging voor Gelderland ligt niet alleen bij veiligheid
De vraag voor Gelderland is daarom niet alleen of het kraanwater vandaag veilig is. Minstens zo belangrijk is of er voldoende bronnen beschikbaar blijven om ook in de toekomst drinkwater te produceren.
De provincie heeft daarom 11 gebieden gereserveerd voor toekomstige drinkwaterwinning. In die gebieden wordt nog geen drinkwater gewonnen, maar gelden al beschermingsregels om het grondwater geschikt te houden voor mogelijke toekomstige winning. De reserveringen zijn onderdeel van de Gelderse aanpak om op langere termijn voldoende drinkwater beschikbaar te hebben.
Daarmee verschuift de discussie van de kraan naar de bron. Het water dat Gelderlanders dagelijks drinken, wordt streng gecontroleerd. De grotere opgave is het beschermen van de grondwaterbronnen waarvan die drinkwatervoorziening afhankelijk is.
Voor een inwoner van Gelderland betekent dat een relatief eenvoudige conclusie: water uit de openbare kraan is bedoeld en gecontroleerd als drinkwater. Een fles water is daarvoor geen noodzakelijke veiligheidsmaatregel. De kwaliteit van beide begint echter ergens anders: bij de bron en bij de manier waarop die bron wordt beschermd.
Heeft u een foutje gezien of beschikt u over aanvullende informatie? Neem dan contact met ons op.
Weergaven: 38
