De oorlog in Oekraïne haalt vrijwel dagelijks het nieuws. De humanitaire rampen in Afrika blijven daarentegen vaak buiten beeld, ook wanneer miljoenen mensen ontheemd raken of onvoldoende voedsel hebben. Dat roept een ongemakkelijke vraag op: wordt de hoeveelheid media-aandacht vooral bepaald door de omvang van het menselijke leed, of spelen geografische nabijheid, politieke verhoudingen en economische belangen eveneens een rol? Onderzoek naar Nederlandse nieuwsmedia laat zien dat de verschillen groot zijn. Maar de cijfers vertellen niet het hele verhaal.
Bijna 39.000 vermeldingen tegenover 287
De cijfers uit de Vergeten Lijst 2026 van hulporganisatie ZOA zijn opvallend. De oorlog in Oekraïne werd in 2025 bijna 39.000 keer genoemd in Nederlandse online media. De vluchtelingencrisis in Zuid-Sudan kwam in datzelfde jaar slechts 287 keer voorbij. Dat blijkt uit het op 22 juni 2026 gepubliceerde onderzoek van ZOA naar de vergeten vluchtelingencrises.
De organisatie combineerde gegevens van de VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR over vluchtelingen en binnenlands ontheemden met een analyse van de Nederlandse media. Zuid-Sudan staat bovenaan de lijst van grote vluchtelingencrises die volgens ZOA relatief weinig aandacht krijgen. De organisatie noemt daarnaast Burkina Faso, Somalië, de Democratische Republiek Congo en Jemen.
De vergelijking vraagt wel om enige voorzichtigheid. Het gaat om aantallen vermeldingen in Nederlandse online media, niet om een telling van unieke journalistieke artikelen of om een volledige meting van alle televisie-, radio- en krantenberichtgeving. Ook zegt een vermelding op zichzelf niets over de diepgang of kwaliteit van de berichtgeving. Toch maakt het verschil zichtbaar hoe ongelijk de aandacht voor grote humanitaire crises verdeeld kan zijn.
Ook de NOS besteedt veel vaker aandacht aan Oekraïne
Niet alleen het onderzoek van ZOA wijst op een verschil. De Omroepombudsman onderzocht hoe vaak de oorlogen in Oekraïne, Gaza en Soedan aan bod kwamen in het NOS Journaal van 20.00 uur. De onderzochte periode liep vanaf het begin van de betreffende conflicten tot en met 18 februari 2026.
In die periode kwam Oekraïne 1.450 keer voor in het achtuurjournaal. Gaza werd 700 keer genoemd en Soedan 45 keer. Wanneer rekening wordt gehouden met de verschillende looptijden van de conflicten, komt de ombudsman uit op gemiddeld ongeveer twee items per dag over Oekraïne, 5,22 over Gaza en 0,15 over Soedan. De cijfers staan in het onderzoek van de Omroepombudsman naar de verdeling van de aandacht in het NOS Journaal.
Dat verschil betekent niet automatisch dat de NOS de oorlog in Soedan bewust minder belangrijk vindt. Het onderzoek beschrijft juist dat de journalistieke praktijk ingewikkelder is. De Afrikacorrespondent van de NOS is verantwoordelijk voor tientallen landen ten zuiden van de Sahara. Reizen naar Soedan is bovendien gevaarlijk en kostbaar. Veiligheid, toegang tot het land, lokale ondersteuning en logistiek kunnen een verslaggever belemmeren om ter plaatse te werken.
De ombudsman beschrijft dat een voorgenomen reis eerder niet doorging vanwege de hoge kosten voor lokale ondersteuning en logistiek. Een andere reis moest worden uitgesteld na droneaanvallen op de luchthaven van Port Sudan. Ook de afhankelijkheid van lokale journalisten en bronnen speelt een rol wanneer buitenlandse verslaggevers niet veilig kunnen werken.
Daarmee komt een belangrijk journalistiek probleem naar voren: een conflict kan grote nieuwswaarde hebben, maar toch moeilijk te verslaan zijn. Minder toegang betekent vaak minder eigen beelden, minder directe waarnemingen en meer afhankelijkheid van informatie die op afstand kan worden gecontroleerd.
Soedan en Zuid-Sudan zijn twee verschillende crises
Bij het vergelijken van de cijfers is een belangrijk onderscheid noodzakelijk. De 287 vermeldingen uit het ZOA-onderzoek gaan over Zuid-Sudan. Het onderzoek van de Omroepombudsman naar de NOS-berichtgeving gaat over Soedan. Het zijn twee afzonderlijke landen met verschillende politieke ontwikkelingen en humanitaire problemen.
In Soedan brak op 15 april 2023 een oorlog uit tussen het regeringsleger en de paramilitaire Rapid Support Forces (RSF). De strijd heeft geleid tot grootschalige ontheemding, voedseltekorten en ernstige schendingen van mensenrechten. De Nederlandse overheid meldde eind november 2025 dat meer dan 21 miljoen mensen in Soedan te maken hadden met acute voedselonzekerheid. Nederland stelde toen nog eens 10 miljoen euro beschikbaar voor noodhulp via het Sudan Humanitarian Fund van de Verenigde Naties. Daarmee kwam de Nederlandse steun voor noodhulp aan Soedan in 2025 uit op ruim 33 miljoen euro, zo blijkt uit het officiële kabinetsbericht over de extra noodhulp.
Ook Zuid-Sudan kampt met grote problemen. Het land heeft te maken met aanhoudend geweld, politieke instabiliteit, overstromingen en voedselonzekerheid. Volgens de cijfers die ZOA in de Vergeten Lijst 2026 presenteert, zijn er in Zuid-Sudan 4,3 miljoen mensen op de vlucht in een land met ongeveer 12 miljoen inwoners. Die cijfers maken duidelijk dat de lage media-aandacht niet betekent dat de humanitaire gevolgen beperkt zijn.
Oekraïne heeft ook een strategische en economische betekenis voor Europa
De vraag waarom Oekraïne zoveel aandacht krijgt, kan niet los worden gezien van de positie van het land in Europa. De Russische invasie raakt rechtstreeks aan de Europese veiligheid, de internationale rechtsorde en de toekomstige verhoudingen op het continent. Voor Nederland en andere Europese landen is de oorlog daarom niet alleen een humanitaire kwestie, maar ook een veiligheidsvraagstuk.
Daarnaast speelt de toekomstige wederopbouw een rol. De gezamenlijke raming van de Oekraïense regering, de Wereldbank, de Europese Unie en de Verenigde Naties schat de herstel- en wederopbouwbehoefte van Oekraïne op 587,7 miljard dollar over een periode van tien jaar. Dat bedrag staat in de Rapid Damage and Needs Assessment van 23 februari 2026.
Ook de Nederlandse overheid benoemt nadrukkelijk economische kansen. Op 28 oktober 2026 maakte het kabinet bekend de komende drie jaar 1,2 miljard euro aan niet-militaire steun voor Oekraïne beschikbaar te stellen. Het pakket is bedoeld voor urgente noden, herstel en wederopbouw, maar ook om kansen voor Nederlandse bedrijven te vergroten. De nadruk ligt onder meer op energie, water en samenwerking met het Oekraïense bedrijfsleven. Dat staat in het kabinetsbericht over het nieuwe steunpakket voor Oekraïne.
Daarmee is aantoonbaar dat de Nederlandse steun aan Oekraïne ook economische en strategische doelstellingen heeft. Het kabinet spreekt daar zelf openlijk over. Dat is relevante context bij de vraag waarom Oekraïne zo nadrukkelijk op de politieke agenda staat. Het bewijst echter niet dat Nederlandse of Europese economische belangen rechtstreeks bepalen hoeveel aandacht redacties aan de oorlog besteden. Daarvoor is afzonderlijk onderzoek naar de besluitvorming binnen nieuwsredacties nodig.
Soedan is ook van strategisch belang
Het zou onjuist zijn om Soedan als een land zonder economische of geopolitieke betekenis voor Europa te beschouwen. Het land ligt in een strategisch gebied aan de Rode Zee en speelt een rol in regionale machtsverhoudingen, handelsroutes en internationale concurrentie om invloed. Ook de goudhandel is nauw verweven met de oorlogseconomie.
De Europese Unie heeft dat laatste nadrukkelijk erkend. Op 13 juli 2026 besloot de Raad van de Europese Unie de sancties tegen Soedan uit te breiden. De maatregelen richten zich onder meer op de aankoop, invoer en overdracht van goud van Soedanese oorsprong en op de levering van kwik en cyanide, stoffen die bij goudwinning worden gebruikt. Volgens de Raad moet daarmee een inkomstenbron worden aangepakt die bijdraagt aan het voortduren van het conflict. De details staan in het EU-besluit over sancties tegen de goudhandel in Soedan.
Soedan staat dus niet volledig buiten de Europese belangen. De Europese Unie neemt maatregelen die rechtstreeks betrekking hebben op de economie rond het conflict. Dat maakt de tegenstelling tussen een strategisch belangrijk Oekraïne en een voor Europa onbelangrijk Soedan te eenvoudig.
Niet alleen belangen, ook journalistieke keuzes en praktische beperkingen
De Omroepombudsman wijst in zijn onderzoek op meerdere factoren die bepalen of een conflict zichtbaar wordt. Naast veiligheid en toegang spelen de beschikbare journalistieke capaciteit, de aanwezigheid van beeldmateriaal en de mogelijkheid om gebeurtenissen betrouwbaar te controleren een rol. Ook moet een redactie steeds afwegen hoeveel ruimte een onderwerp krijgt naast andere actuele gebeurtenissen.
Daar komt bij dat langdurige conflicten moeilijk onder de aandacht te houden zijn. Wanneer een oorlog al jaren duurt, moet een redactie telkens opnieuw bepalen wat er nieuwswaardig is. Een nieuwe aanval, een politieke ontwikkeling of een humanitaire waarschuwing kan aanleiding zijn voor berichtgeving, maar zonder een duidelijke nieuwe gebeurtenis dreigt een conflict naar de achtergrond te verdwijnen.
Ook de bekendheid van een conflict kan zichzelf versterken. Wanneer een oorlog regelmatig in het nieuws komt, bouwt het publiek kennis op over de betrokken partijen en de voorgeschiedenis. Bij een conflict dat nauwelijks aandacht krijgt, moet die context telkens opnieuw worden uitgelegd. Dat kost ruimte en maakt het voor redacties lastiger om snel op een nieuwe ontwikkeling in te spelen. De Omroepombudsman beschrijft dit probleem in zijn dossier over de onderbelichte crisis in Soedan.
De internationale nieuwsagenda wordt bovendien niet alleen door Nederlandse redacties bepaald. Een internationaal onderzoek van het Media and Journalism Research Center naar berichtgeving over humanitaire crises laat eveneens zien dat de zichtbaarheid van conflicten sterk kan verschillen tussen landen en media. Zulke vergelijkingen kunnen helpen om patronen te herkennen, maar bewijzen niet waarom een individuele Nederlandse redactie een bepaalde keuze maakt.
De vraag achter de cijfers
De cijfers uit de ZOA-lijst en het onderzoek van de Omroepombudsman maken duidelijk dat grote humanitaire crises niet vanzelfsprekend evenveel aandacht krijgen. Oekraïne staat door de directe gevolgen voor de Europese veiligheid, de politieke betrokkenheid en de omvangrijke wederopbouw hoog op de internationale agenda. In Soedan en Zuid-Sudan zijn de humanitaire gevolgen eveneens enorm, maar de journalistieke toegang is moeilijker en de conflicten krijgen in Nederlandse media aanzienlijk minder zichtbaarheid.
Daarmee blijft een bredere vraag bestaan. Moet de nieuwswaarde van een oorlog vooral worden bepaald door de directe gevolgen voor Nederland en Europa, of vraagt de journalistieke verantwoordelijkheid ook om structurele aandacht voor crises die minder zichtbaar zijn en verder van huis plaatsvinden? De cijfers geven aanleiding om die vraag te stellen, maar leveren geen eenvoudig antwoord op.
Heeft u een foutje gezien of beschikt u over aanvullende informatie? Neem dan contact met ons op.
Weergaven: 3





