De kerstboom verschijnt bij steeds meer Nederlanders al voordat Sinterklaas zijn verjaardag heeft gevierd. Terwijl de intocht nog maar net achter de rug is, zijn winkels en woningen op veel plaatsen al in kerstsfeer. Ook bij het kopen van cadeaus neemt Kerstmis een prominente plaats in. Tegelijkertijd staat Sinterklaas al jaren in het middelpunt van maatschappelijke discussies over Zwarte Piet, traditie en racisme. Daarnaast spelen de stijgende kosten van de feestmaand een rol bij de keuzes die huishoudens maken. Verandert daarmee niet alleen het moment waarop Nederlanders Kerstmis vieren, maar ook de betekenis van de traditionele decemberfeesten?
Kerstboom eerder opzetten: steeds meer Nederlanders beginnen in november
Dat de kerstboom bij een deel van de Nederlandse huishoudens al vóór Sinterklaas staat, blijkt uit onderzoek van het Hart van Nederland-panel. In november 2024 verwachtte 78 procent van de huishoudens een kerstboom op te zetten. Dat was iets meer dan in 2023, toen het om 77 procent ging, en in 2019, toen 76 procent een kerstboom verwachtte.
Op 22 november 2024 had 11 procent van de huishoudens de boom al staan. Dat kwam volgens het onderzoek overeen met ongeveer 900.000 woningen. In totaal gaf 26 procent aan de kerstboom vóór 5 december op te zetten. Daartegenover stond 52 procent die bewust wachtte totdat Sinterklaas het land had verlaten. Het onderzoek werd uitgevoerd onder 2.092 deelnemers van het Hart van Nederland-panel. De resultaten zijn gepubliceerd in het onderzoek naar het moment waarop Nederlanders hun kerstboom neerzetten.
Ook vanuit de verkooppraktijk zijn aanwijzingen voor een vervroeging zichtbaar. In een reportage van EenVandaag uit december 2024 vertelde een kerstboomverkoper uit Venray dat de eerste klanten dat jaar al op 23 november kwamen. Volgens de Nederlandse Vereniging Kerstbomenkwekers is het koopmoment in de loop der jaren naar voren verschoven. Waar consumenten vroeger doorgaans wachtten tot na Sinterklaas, komen tegenwoordig al eerder vragen over de beschikbaarheid van kerstbomen. De reportage van EenVandaag over de vervroegde kerstboomverkoop laat zien dat ook de verkoopperiode zich heeft aangepast.
De cijfers bewijzen niet dat alle Nederlanders hun kerstboom ieder jaar eerder neerzetten. Daarvoor is een langere reeks van vergelijkbare onderzoeken nodig. Wel is duidelijk dat vroeg beginnen inmiddels een herkenbare gewoonte is. Tegelijkertijd wacht nog altijd een meerderheid bewust tot na Sinterklaas.
Sinterklaas vieren: hoeveel Nederlanders houden vast aan de traditie?
De vraag of Sinterklaas terrein verliest, is lastiger te beantwoorden dan de cijfers over kerstbomen doen vermoeden. Verschillende onderzoeken uit 2025 laten uiteenlopende percentages zien. Uit een consumentenonderzoek van ABN AMRO en onderzoeksbureau Q&A Retail onder 2.000 respondenten blijkt dat 48 procent van de Nederlanders Sinterklaas viert. Voor Kerstmis bedroeg dat aandeel in hetzelfde onderzoek 80 procent. Het onderzoek is onderdeel van de analyse van ABN AMRO over Black Friday en de aankopen voor de feestdagen.
Een andere peiling, uitgevoerd door Peil.nl in opdracht van branchevereniging VBZ, kwam voor Sinterklaas juist uit op 58 procent. Aan dat onderzoek deden 3.500 Nederlanders mee. Volgens de branchevereniging was dit het hoogste aandeel sinds het onderzoek in 2022 begon. In Oost-Nederland lag het percentage volgens deze peiling op 63 procent. De onderzoeken zijn niet rechtstreeks vergelijkbaar en kennen verschillende opdrachtgevers en onderzoeksopzetten. De uitkomsten mogen daarom niet worden samengevoegd tot één landelijk percentage of zonder meer worden gebruikt om een stijgende of dalende trend vast te stellen.
De peiling van VBZ laat ook zien dat volwassenen het feest niet uitsluitend vanwege kinderen blijven vieren. Gezelligheid en nostalgie spelen een belangrijke rol. Vooral onder Nederlanders tussen de 35 en 44 jaar wordt nostalgie genoemd als reden om Sinterklaas te vieren. Daarmee heeft het feest ook buiten gezinnen met jonge kinderen een eigen plaats. De resultaten staan in het Sinterklaasonderzoek 2025 van VBZ.
Zwarte Piet-discussie: heeft de maatschappelijke onrust invloed op Sinterklaas?
Naast de commerciële verschuiving richting Kerstmis speelt ook de maatschappelijke discussie rond Sinterklaas een rol in de manier waarop mensen het feest beleven. Al jarenlang wordt gediscussieerd over het uiterlijk van Piet, de betekenis van de traditie en de vraag hoe het feest voor iedereen toegankelijk kan zijn. Demonstraties, protestacties en discussies over racisme en traditie keren daarbij regelmatig terug. Dat deze discussie invloed heeft op de beleving van een deel van de bevolking, blijkt uit onderzoek van Hart van Nederland uit november 2025.
In een peiling onder 4.499 deelnemers gaf 47 procent aan dat het Sinterklaasfeest minder leuk is geworden door de protestacties van Kick Out Zwarte Piet (KOZP). Vijftien procent zei zelfs helemaal met Sinterklaas te zijn gestopt vanwege de acties, terwijl zij het feest eerder wel vierden. Voor 28 procent had het debat weinig invloed op de manier waarop zij Sinterklaas beleven. Het onderzoek laat daarmee zien dat de maatschappelijke discussie voor een deel van de ondervraagden niet losstaat van hun persoonlijke beleving van het feest. De cijfers zijn afkomstig uit het panelonderzoek van Hart van Nederland naar de invloed van KOZP op Sinterklaas.
De uitkomsten laten echter niet uitsluitend onvrede zien. Acht procent van de deelnemers vond dat het Sinterklaasfeest door de veranderingen juist in positieve zin was veranderd. Negentien procent gaf aan door KOZP kritischer naar de traditionele Zwarte Piet te zijn gaan kijken, terwijl 26 procent juist meer steun voor Zwarte Piet ontwikkelde. Daarnaast vond 29 procent dat racisme door de acties beter bespreekbaar was geworden. Het onderzoek laat daarmee verschillende ervaringen zien en maakt duidelijk dat de discussie niet voor iedereen dezelfde betekenis heeft gehad.
Ook onderzoek van Ipsos I&O uit november 2024 laat zien hoe verdeeld de opvattingen over Piet zijn. In de peiling sprak 38 procent zich uit voor een Sinterklaasfeest met uitsluitend traditioneel zwart geschminkte Pieten. Een derde, 34 procent, wilde juist verandering naar anders gekleurde Pieten. Daarnaast koos 18 procent voor een mengvorm van traditionele, schoorsteen- en gekleurde Pieten. De uitkomsten laten zien dat er geen breed gedragen overeenstemming bestaat over de invulling van deze traditie. De volledige resultaten staan in het opinieonderzoek van Ipsos I&O naar het draagvlak voor Zwarte Piet.
De onderzoeken bewijzen niet dat de Pietendiscussie de landelijke verschuiving richting Kerstmis heeft veroorzaakt. Daarvoor is geen rechtstreeks verband aangetoond. Wel blijkt dat de discussie voor een deel van de Nederlanders invloed heeft gehad op de manier waarop zij het Sinterklaasfeest beleven. Daarmee is het een factor die niet buiten beschouwing kan blijven bij een onderzoek naar de veranderende positie van Sinterklaas.
Kerstmis populairder bij het kopen van cadeaus
Een duidelijker verschil is zichtbaar bij de cadeauaankopen. Uit een onderzoek van spaar- en beleggingsplatform Raisin, gepubliceerd op 20 november 2025, blijkt dat 30 procent van de ondervraagden uitsluitend kerstcadeaus koopt. Elf procent koopt alleen cadeaus voor Sinterklaas, terwijl 49 procent voor beide feestdagen cadeaus aanschaft. Elf procent geeft helemaal geen cadeaus.
Van de mensen die voor beide gelegenheden cadeaus kopen, zegt de helft meer geld aan kerstcadeaus te besteden dan aan Sinterklaascadeaus. Twintig procent geeft juist meer uit aan Sinterklaas en dertig procent besteedt ongeveer evenveel aan beide gelegenheden. Het onderzoek werd uitgevoerd onder 1.000 Nederlanders van 25 jaar en ouder via onderzoeksplatform Pollfish, in opdracht van Raisin.
De resultaten maken duidelijk dat Kerstmis voor een aanzienlijk deel van de consumenten het belangrijkste moment is geworden om cadeaus te geven. Toch zegt het koopgedrag niet alles over de waardering voor de feesten zelf. Iemand kan immers Sinterklaas vieren zonder cadeaus te kopen, of Kerstmis vieren zonder geschenken uit te wisselen. De volledige onderzoeksresultaten staan in de enquête van Raisin over Sinterklaas- en kerstcadeaus.
Black Friday verlengt het commerciële kerstseizoen
Ook de detailhandel speelt een rol in de manier waarop Nederlanders de feestmaand beleven. Black Friday is sinds ongeveer 2015 steeds zichtbaarder geworden bij Nederlandse winkeliers. De kortingsperiode valt eind november en overlapt daarmee met de voorbereidingen op zowel Sinterklaas als Kerstmis.
In het onderzoek van ABN AMRO en Q&A Retail geeft slechts 23 procent van de consumenten aan tijdens Black Friday en Cyber Monday geen aankopen voor Sinterklaas of Kerstmis te verwachten. Bijna 37 procent gebruikt deze kortingsmomenten voor cadeaus voor beide feesten. Twaalf procent richt zich uitsluitend op Sinterklaas, terwijl 29 procent de aanbiedingen alleen voor kerstinkopen benut.
Daarnaast blijkt uit de geanonimiseerde en geaggregeerde transactiedata van ABN AMRO dat consumenten tijdens Black Friday gemiddeld 25 procent meer uitgaven dan in de weken voorafgaand aan de kortingsperiode. De gegevens laten zien dat de commerciële voorbereiding op de feestdagen steeds nadrukkelijker naar november verschuift. Dat betekent niet automatisch dat mensen de feesten zelf eerder of uitgebreider vieren, maar het verandert wel de periode waarin zij met aankopen en aanbiedingen worden geconfronteerd.
Kerstuitgaven Nederland: december kost huishoudens extra geld
De decembermaand heeft ook een duidelijke financiële kant. Een analyse van onderzoeksbureau Hiiper, gepubliceerd op 2 december 2025, laat zien dat huishoudens in december gemiddeld ongeveer € 111 meer uitgeven dan in de overige maanden. De berekening is gebaseerd op een vergelijking van de gemiddelde uitgaven in december met die in de rest van het jaar. De totale extra bestedingen komen volgens Hiiper uit op ongeveer 1 miljard euro.
Bijna de helft van die extra uitgaven hangt vermoedelijk samen met cadeaus. De bestedingen bij warenhuizen, elektronicazaken en boekwinkels nemen volgens de analyse met 33 procent toe. Ook aan eten en drinken voor thuis geven huishoudens meer uit: gemiddeld ongeveer tien procent boven het niveau van de overige maanden. Hiiper heeft de Black Friday-week bewust buiten de berekening gehouden, omdat aankopen in die periode zowel met Sinterklaas als met Kerstmis te maken kunnen hebben. De analyse is gepubliceerd door Hiiper in het onderzoek naar de extra uitgaven in december.
Dat de feestdagen financieel niet voor iedereen vanzelfsprekend zijn, blijkt ook uit onderzoek van het RTL Nieuwspanel. In een enquête onder ruim 21.000 panelleden, uitgevoerd eind november 2025, gaf 77 procent aan in december meer geld kwijt te verwachten te zijn dan in andere maanden. Bij huishoudens met kinderen lag dat aandeel op 85 procent.
Elf procent van de ondervraagden zei Sinterklaas vanwege de kosten over te slaan. Bij huishoudens met een inkomen onder modaal was dat 18 procent. Tegelijkertijd vierde 96 procent van de ondervraagden Kerstmis met het gezin of familie. Het onderzoek laat zien dat financiële omstandigheden invloed kunnen hebben op de manier waarop gezinnen de feestmaand invullen. Het overslaan van een cadeaumoment hoeft daarom niet te betekenen dat de betreffende traditie minder wordt gewaardeerd. De resultaten en de toelichting van het Nibud zijn te vinden in het onderzoek van RTL Nieuws naar geldzorgen tijdens de feestmaand.
Kerstmis draait niet alleen om cadeaus en uitgebreid eten
De economische betekenis van Kerstmis is zichtbaar in de uitgaven aan geschenken, eten en drinken, maar daarmee is niet vastgesteld waarom mensen het feest vieren. Een afzonderlijk onderzoek van het Hart van Nederland-panel, gepubliceerd op 23 december 2025, laat zien dat Nederlanders die kerstcadeaus kopen gemiddeld € 325 aan geschenken besteden. Van de ondervraagden gaf 32 procent aan meer aan kerstcadeaus uit te geven dan een jaar eerder. Voor 58 procent bleef het bedrag ongeveer gelijk.
In hetzelfde onderzoek kwam ook kerststress aan bod. Bijna drie op de tien Nederlanders ervoeren stress door de kerstperiode. De voorbereidingen, de verwachtingen en de kosten kunnen dus naast de gezelligheid een rol spelen. De bedragen hebben uitsluitend betrekking op kerstcadeaus en vormen geen totaalbudget voor de kerstdagen. Kosten voor boodschappen, versiering, vervoer en eventuele uitstapjes vallen daarbuiten. De resultaten zijn gepubliceerd door Hart van Nederland in het onderzoek naar kerstcadeaus en kerststress.
Het onderzoek van Raisin laat daarnaast zien dat consumenten niet uitsluitend met de prijs van cadeaus bezig zijn. Een ruime meerderheid van de ondervraagden vindt het jammer als winkelstraten zouden verdwijnen door online winkelen. Dat wijst erop dat ook de sfeer van fysieke winkels en het gezamenlijk voorbereiden van de feestdagen voor consumenten betekenis hebben. De commerciële kant van december bestaat daarmee niet alleen uit producten en bedragen, maar ook uit de manier waarop mensen de periode samen beleven.
De decembertraditie verandert, maar Sinterklaas blijft zichtbaar
De beschikbare onderzoeken laten verschillende ontwikkelingen zien. Een deel van de Nederlanders zet de kerstboom al vóór Sinterklaas neer, Kerstmis neemt een grotere plaats in bij cadeauaankopen en de commerciële voorbereidingen beginnen steeds vroeger. Tegelijkertijd blijkt uit de onderzoeken van ABN AMRO en VBZ dat Sinterklaas nog altijd door een aanzienlijk deel van de bevolking wordt gevierd. De maatschappelijke discussie over Zwarte Piet heeft bovendien aantoonbaar invloed gehad op de beleving van een deel van de ondervraagden, maar de onderzoeken tonen niet aan dat dit de overstap naar Kerstmis veroorzaakt.
Ook financiële omstandigheden spelen mee. Voor sommige huishoudens is het niet mogelijk om beide feestdagen uitgebreid te vieren. Andere gezinnen kiezen ervoor de cadeaus te verdelen over Sinterklaas en Kerstmis, terwijl weer anderen het accent steeds nadrukkelijker op de kerstdagen leggen. De cijfers maken duidelijk dat de decembermaand niet voor iedereen dezelfde invulling of financiële betekenis heeft.
Hoe Nederlanders de feestdagen uiteindelijk beleven, verschilt per huishouden. Voor de een begint Kerstmis zodra de kerstboom staat, terwijl een ander vasthoudt aan de volgorde van eerst Sinterklaas en daarna de kerstversiering. De onderzoeken geven inzicht in veranderende gewoonten, koopgedrag en maatschappelijke opvattingen, maar laten de persoonlijke betekenis van de tradities aan de mensen zelf.
Dit artikel is opgesteld door Gelderland Magazine, op basis van openbare onderzoeken en gepubliceerde gegevens.
Heeft u een foutje gezien of beschikt u over aanvullende informatie? Neem dan contact met ons op.
Weergaven: 57





