Het kabinet houdt vast aan de huidige Winkeltijdenwet. Gemeenten blijven daardoor zelf bepalen onder welke voorwaarden winkels op zondag en bepaalde feestdagen open mogen zijn. Voor Gelderse ondernemers betekent dat dat de regels per gemeente en soms zelfs per deelgebied verschillen. De keuze om daadwerkelijk open te gaan, blijft bovendien een afzonderlijke afweging voor de winkelier.
Winkeltijden in Gelderland: gemeente bepaalt de mogelijkheden
De discussie over zondagopenstelling (koopzondagen) kreeg op 16 oktober 2026 een nieuwe impuls. Brancheorganisatie INretail meldde dat het kabinet de Winkeltijdenwet na evaluatie niet wil aanpassen. Volgens de organisatie maakt inmiddels 80 procent van de Nederlandse gemeenten wekelijkse zondagopenstelling mogelijk, tegenover 71 procent in 2016.
De cijfers komen uit de berichtgeving van INretail over het kabinetsbesluit. Ze zeggen niet hoeveel winkels daadwerkelijk iedere zondag open zijn en evenmin hoeveel extra omzet of winst dat oplevert. Daarvoor zijn gegevens nodig over de praktijk bij afzonderlijke winkels en winkelgebieden.
De wettelijke basis is te vinden in de Winkeltijdenwet. De hoofdregel is dat winkels op zondag en een aantal feestdagen gesloten zijn. Gemeenten kunnen via hun regelgeving uitzonderingen toestaan. Daardoor kunnen de toegestane openingstijden uiteenlopen, ook tussen gemeenten die geografisch dicht bij elkaar liggen.
Koopzondag in Ede: verschil tussen stad en dorpen
De gemeente Ede laat zien dat lokale regels niet altijd voor het gehele gemeentelijke grondgebied hetzelfde zijn. Volgens de gemeentelijke informatie mogen winkels in Ede-stad op zondag open zijn tussen 12.00 en 17.00 uur. In de overige dorpen binnen de gemeente is reguliere zondagopenstelling niet toegestaan, ook niet op feestdagen waarvoor die beperking geldt.
De officiële openingstijden van de gemeente Ede maken daarbij een belangrijk onderscheid: toegestane openingstijden betekenen niet dat iedere winkel ook daadwerkelijk open is. Winkeleigenaren bepalen zelf welke openingstijden zij hanteren binnen de geldende regels.
Voor ondernemers in kleinere kernen is dat onderscheid relevant bij de beoordeling van hun concurrentiepositie. Een winkelier kan niet zonder meer dezelfde openingstijden hanteren als een ondernemer in Ede-stad. Of dit daadwerkelijk leidt tot omzetverlies of verplaatsing van klanten, kan echter niet uitsluitend uit de regelgeving worden afgeleid. Daarvoor zijn concrete omzetgegevens en ervaringen van ondernemers nodig.
Zondagopenstelling: ondernemers zijn verdeeld
De landelijke peiling van INretail onder bijna 850 aangesloten ondernemers laat zien dat er geen eenduidige voorkeur bestaat. Volgens de brancheorganisatie is 61 procent tevreden of zeer tevreden met de huidige Winkeltijdenwet. Tegelijkertijd zegt 44 procent van de ondervraagde ondernemers nooit op zondag open te zijn, terwijl 24 procent het hele jaar door op zondag geopend is.
Ook de redenen om open te gaan lopen uiteen. INretail meldt dat 57 procent van de ondervraagden concurrentieoverwegingen noemt en 21 procent verplichtingen van een verhuurder. Vier procent zou vaker open willen dan nu mogelijk is; elf procent wil juist minder vaak open zijn.
De percentages beschrijven de uitkomsten van deze ledenpeiling en mogen niet zonder meer worden beschouwd als een afspiegeling van alle winkeliers in Gelderland of Nederland. Ook laten ze niet zien hoe de afweging verschilt tussen bijvoorbeeld een zelfstandige bakker, een kledingwinkel, een fietsenzaak of een supermarkt.
Personeelskosten en energie: wat kost een koopzondag?
Extra openingstijden brengen organisatorische en financiële vragen met zich mee. Winkeliers moeten rekening houden met personeelsbezetting, energieverbruik en eventuele aanvullende kosten voor schoonmaak, beveiliging of dienstverlening. De precieze gevolgen hangen af van het type winkel, de omvang van de zaak, het aantal extra openingsuren en de toepasselijke arbeidsvoorwaarden.
Voor werknemers geldt bovendien dat werken op zondag niet zonder meer verplicht kan worden opgelegd. De wettelijke regels en de afspraken met de werkgever zijn daarbij van belang. INretail beschrijft de uitgangspunten in zijn toelichting op de Arbeidstijdenwet en werken op zondag.
Een betrouwbare berekening van de kosten vraagt om meer dan alleen het aantal extra uren. Tegenover de extra kosten kan immers extra omzet staan, maar die omzet is niet hetzelfde als winst. Ook is het mogelijk dat klanten die op zondag winkelen anders op zaterdag of een doordeweekse dag zouden hebben gewinkeld. Zonder gegevens van individuele bedrijven is niet vast te stellen welk effect overheerst.
Voor Gelderland zijn daarom vergelijkbare gegevens nodig van zelfstandige winkeliers in verschillende typen winkelgebieden. Denk aan het aantal geopende zondagen, de extra personeelsuren, het energieverbruik en de omzet op zondag ten opzichte van andere dagen. Zulke gegevens zijn in de hier geraadpleegde bronnen niet beschikbaar.
Concurrentie tussen Gelderse winkelgebieden
Wanneer gemeenten verschillende openingstijden toestaan, ontstaat een situatie waarin winkeliers in het ene gebied meer mogelijkheden hebben dan collega’s elders. Dat verschil kan relevant zijn voor ondernemers die klanten uit meerdere gemeenten bedienen. Het bewijst op zichzelf echter niet dat klanten daadwerkelijk naar een andere gemeente uitwijken.
Om die vraag te beantwoorden, is onderzoek nodig naar de praktijk. Welke zelfstandige winkeliers openen op zondag, welke blijven dicht en waarom? Welke kosten maken zij voor extra openstelling en welke omzet behalen zij op die dag? En zijn er ondernemers die aangeven dat hun keuze wordt beïnvloed door openingstijden in nabijgelegen gemeenten?
Een vergelijking tussen bijvoorbeeld Ede-stad en de omliggende dorpen kan een eerste stap zijn. Aanvullend onderzoek in andere Gelderse winkelgebieden kan uitwijzen of vergelijkbare verschillen bestaan en hoe ondernemers daarmee omgaan. De openbare regelgeving maakt duidelijk welke mogelijkheden er zijn, maar geeft geen zelfstandig antwoord op de economische gevolgen.
Juridische bescherming bij zondagopenstelling
De keuzevrijheid van winkeliers gaat niet alleen over de gemeentelijke regels. Ook afspraken met verhuurders, winkelcentrumexploitanten en winkeliersverenigingen kunnen een rol spelen. Volgens de informatie van het Ondernemersplein over winkeltijden geldt onder voorwaarden bescherming tegen eenzijdige wijzigingen van contractueel vastgelegde openingstijden.
Dat betekent niet dat iedere winkelier onder alle omstandigheden vrij is om zelf de openingstijden te bepalen. Bestaande contractuele afspraken, de toepasselijke wetgeving en eventuele gemeentelijke wijzigingen moeten afzonderlijk worden beoordeeld. De juridische positie kan dus per situatie verschillen.
De keuze om op zondag open te gaan, raakt daarmee aan verschillende onderwerpen: gemeentelijk beleid, bedrijfsvoering, arbeidsvoorwaarden en afspraken over winkelpanden. De landelijke wet bepaalt het kader, maar de praktische gevolgen zijn afhankelijk van de lokale regels en de omstandigheden van de ondernemer.
Dit artikel is opgesteld door de redactie van Gelderland Magazine op basis van openbare informatie van INretail, de Rijksoverheid, het Ondernemersplein en de gemeente Ede.
Heeft u een foutje gezien of beschikt u over aanvullende informatie? Neem dan contact met ons op.
Weergaven: 6
