De Miljoenennota 2027 legt sterk de nadruk op economische groei, investeringen en het versterken van het verdienvermogen van Nederland. Dat sluit aan bij de oproep van VNO-NCW en MKB-Nederland om snel werk te maken van een langetermijnagenda voor economische groei. Tegelijkertijd plaatsen het Centraal Planbureau (CPB), het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) en het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) belangrijke kanttekeningen bij de kabinetsplannen. Volgens de drie planbureaus worden verschillende grote maatschappelijke en financiële opgaven niet opgelost, maar deels doorgeschoven naar de toekomst.
Daarmee komt een fundamentele vraag op tafel: hoeveel ruimte heeft Nederland om nu te investeren in groei, terwijl tegelijkertijd klimaat, zorg, sociale zekerheid en de overheidsfinanciën om keuzes vragen?
Ondernemers willen ruimte om weer te investeren
VNO-NCW en MKB-Nederland reageren op Prinsjesdag met een oproep om niet alleen naar de begroting van 2027 te kijken. Volgens de ondernemersorganisaties groeien de overheidsuitgaven structureel sneller dan de economie. Zonder sterkere economische groei dreigt volgens hen een situatie waarin de overheid steeds opnieuw moet zoeken naar bezuinigingen.
De organisaties vinden daarom dat er meerjarige afspraken nodig zijn die ondernemers zekerheid geven. Zij noemen onder meer hervormingen van de sociale zekerheid, de WIA en de regels rond loondoorbetaling bij ziekte. Daarnaast moeten volgens hen praktische belemmeringen voor investeringen worden aangepakt, waaronder netcongestie, trage vergunningverlening, regeldruk, hoge energieprijzen en de lasten voor bedrijven. VNO-NCW Midden beschrijft de reactie op de Miljoenennota en de voorgestelde groeikoers.
Die oproep sluit aan bij de economische koers van het kabinet. In de Miljoenennota worden investeren, hervormen en internationale samenwerking als drie belangrijke pijlers genoemd. Het kabinet wil onder meer knelpunten rond het elektriciteitsnet, vergunningverlening en regeldruk verminderen om private investeringen te stimuleren. Ook moet hervorming van de arbeidsmarkt bijdragen aan productiviteitsgroei en een groter arbeidsaanbod.
Bij groei hoort ook een rekening voor later
De gezamenlijke reflectie van CPB, SCP en PBL brengt een ander perspectief in. De planbureaus erkennen dat extra investeringen in bijvoorbeeld defensie, onderwijs, klimaat, natuur, wonen en infrastructuur de brede welvaart in de toekomst kunnen versterken. Tegelijk constateren zij dat belangrijke opgaven blijven liggen.
Een van de belangrijkste punten betreft het klimaat. Ondanks extra klimaatuitgaven ligt Nederland volgens de planbureaus niet op koers om de klimaatdoelen te halen. Uitstel betekent volgens hen dat de toekomstige opgave groter en duurder kan worden. Ook is Nederland volgens de analyse onvoldoende voorbereid op de gevolgen van klimaatverandering, waaronder hitte, droogte en wateroverlast.
Daar komt de ontwikkeling van de overheidsschuld bij. Het kabinet verwacht dat de schuld stijgt van 45,6 procent van het bruto binnenlands product in 2026 naar 46,9 procent in 2027 en uiteindelijk 48,9 procent in 2030. Daarmee blijft Nederland volgens de kabinetsramingen onder de Europese grens van 60 procent, maar neemt de schuld wel toe. Het kabinet licht de Miljoenennota 2027 en de ontwikkeling van de overheidsfinanciën toe.
Investeren en bezuinigen tegelijk
De tegenstelling is daarmee niet zo eenvoudig als een keuze tussen investeren of bezuinigen. De kabinetsplannen bevatten beide elementen. Er komt extra geld voor onder meer infrastructuur en woningbouw, terwijl tegelijkertijd wordt ingegrepen op onderdelen van de zorg en sociale zekerheid.
De planbureaus wijzen erop dat de lasten op arbeid toenemen, terwijl lasten op kapitaal niet worden verhoogd. Daarnaast kunnen ombuigingen in zorg en sociale zekerheid volgens hun analyse leiden tot grotere financiële risico’s voor mensen bij ziekte of werkloosheid. Mensen met lagere inkomens kunnen dergelijke risico’s volgens de planbureaus minder gemakkelijk opvangen.
Het kabinet heeft tegelijkertijd een aantal eerder aangekondigde ingrepen in de sociale zekerheid aangepast. Zo is de directe koppeling van de AOW-leeftijd aan de levensverwachting geschrapt en wordt een deel van de geplande maatregelen in de sociale zekerheid met een jaar uitgesteld. Daarmee ontstaat ruimte voor overleg met werkgevers en werknemers over een bredere hervorming van het stelsel.
Groei moet problemen helpen oplossen
Voor de ondernemersorganisaties is economische groei geen doel op zichzelf. Zij koppelen die groei nadrukkelijk aan de mogelijkheid om publieke voorzieningen zoals zorg, sociale zekerheid en veiligheid in de toekomst te blijven betalen. Ook verduurzaming en investeringen in de weerbaarheid van Nederland vragen volgens hen om een sterke economie.
De ondernemersorganisaties wijzen daarbij op een probleem dat zij al langer signaleren: de economische groei komt volgens hen momenteel uit een beperkt aantal sectoren, terwijl andere bedrijven te maken hebben met sterk gestegen lasten. In hun eigen PrinsjesdagPeiling gaf bijna de helft van de ondervraagde ondernemers aan investeringen het komende jaar mogelijk uit te stellen. De peiling werd uitgevoerd door Kieskompas onder 3.473 ondernemers en bestuurders en is uitgevoerd in opdracht van VNO-NCW en MKB-Nederland.
Dat maakt de vraag naar investeringsruimte concreet. Als bedrijven minder investeren in innovatie, verduurzaming, personeel en productiviteit, kan dat op termijn gevolgen hebben voor de economische groei. Tegelijkertijd waarschuwen de planbureaus dat economische groei en overheidsinvesteringen niet automatisch betekenen dat alle toekomstige maatschappelijke problemen worden opgelost.
Planbureaus vragen om zicht op effecten
De gezamenlijke reflectie van CPB, SCP en PBL kijkt daarom verder dan economische groei alleen. De planbureaus beoordelen de kabinetsplannen vanuit het perspectief van brede welvaart: niet alleen inkomen en economische ontwikkeling, maar ook gezondheid, natuur, leefomgeving, sociale samenhang en de gevolgen voor toekomstige generaties.
Een belangrijk aandachtspunt is volgens de planbureaus dat het kabinet op sommige terreinen concrete doelen formuleert, maar op andere vooral ambities beschrijft. Daardoor is het niet altijd duidelijk wat precies moet worden bereikt en hoe later kan worden vastgesteld of beleid daadwerkelijk heeft gewerkt. De gezamenlijke reflectie van CPB, SCP en PBL over de Miljoenennota 2027 is hier te raadplegen.
Dat geldt bijvoorbeeld voor maatschappelijke ambities rond gezondheid. Volgens de planbureaus maakt het ontbreken van concrete doelstellingen het moeilijker om de voortgang te volgen en achteraf te beoordelen welke maatregelen effectief zijn geweest.
Ook natuur en stikstof vragen langdurige inzet
Op het gebied van landbouw, natuur en stikstof zien de planbureaus wel mogelijkheden voor verbetering. Het voorgestelde maatregelenpakket kan volgens hen een belangrijke stap richting natuurherstel betekenen. Ook zouden nieuwe stikstofemissiedoelen voor landbouw en industrie binnen bereik kunnen komen.
Daarbij plaatsen zij wel een belangrijke voorwaarde: de uiteindelijke effecten zijn afhankelijk van ingrijpende beleidshervormingen en langdurige uitvoeringskracht. Zowel boeren als overheid krijgen volgens de planbureaus een grote uitvoeringsopgave.
Dat onderstreept een breder punt dat ook voor economische groei geldt. Niet alleen de financiële middelen bepalen of beleidsdoelen worden gehaald. De uitvoering, beschikbare capaciteit, regelgeving en duidelijkheid over de lange termijn spelen eveneens een belangrijke rol.
De discussie gaat daarmee verder dan de begroting van 2027
De reacties op Prinsjesdag laten uiteindelijk twee perspectieven zien die elkaar niet volledig uitsluiten. VNO-NCW en MKB-Nederland benadrukken dat Nederland meer economische groei nodig heeft en dat ondernemers daarvoor stabiel beleid en ruimte om te investeren nodig hebben. De planbureaus wijzen er tegelijkertijd op dat investeringen en economische groei niet voorkomen dat bepaalde financiële, sociale en ecologische problemen naar de toekomst worden verschoven.
Het kabinet probeert beide lijnen met elkaar te verbinden: investeren in groei, infrastructuur, woningbouw en veiligheid, terwijl tegelijkertijd de overheidsfinanciën binnen Europese normen moeten blijven. De vraag is vervolgens hoe de verschillende keuzes op langere termijn uitpakken voor economie, samenleving en leefomgeving.
Daarmee wordt de behandeling van de Miljoenennota in de komende maanden meer dan een discussie over afzonderlijke begrotingsposten. Het gaat ook over de vraag welke rekening Nederland nu betaalt, welke rekening naar later wordt doorgeschoven en welke voorwaarden nodig zijn om economische groei daadwerkelijk om te zetten in duurzame welvaart.
Heeft u een foutje gezien of beschikt u over aanvullende informatie? Neem dan contact met ons op.
Weergaven: 6
