Rozendaal behoort al bijna tweehonderd jaar tot de kleinste zelfstandige gemeenten van Nederland. Juist die kleinschaligheid wordt door inwoners gekoesterd. Toch ligt er nu een voorstel op tafel dat de bestuurlijke toekomst van het dorp fundamenteel kan veranderen. Volgens een uitgebreid onderzoek is zelfstandig voortbestaan op termijn niet langer vanzelfsprekend. Het college gaat nog een stap verder en stelt de gemeenteraad voor om een herindeling serieus te gaan verkennen.
Van financiële vraag naar bestuurlijke toekomst
Het onderzoek naar de toekomst van Rozendaal begon met een relatief overzichtelijke vraag: hoe kan de gemeente de komende tien jaar financieel en organisatorisch gezond blijven, met behoud van het huidige voorzieningenniveau en de kwaliteit van dienstverlening? Zelfstandigheid was daarbij nadrukkelijk het uitgangspunt. Pas als uit objectieve analyses zou blijken dat dit niet langer verantwoord was, zouden andere scenario’s in beeld komen.
Onderzoeksbureau Moventem koos bewust voor een brede aanpak. Niet alleen financiële cijfers werden doorgelicht, maar ook de ambtelijke organisatie, landelijke ontwikkelingen, vergelijkingen met andere kleine gemeenten, gesprekken met buurgemeenten, een analyse van het sociaal domein en een uitgebreide inwonersconsultatie maakten deel uit van het onderzoek. Daarmee wilden de onderzoekers voorkomen dat de toekomst van Rozendaal uitsluitend op basis van financiële cijfers zou worden beoordeeld.
Een gemeente met sterke kanten én groeiende kwetsbaarheden
Het rapport schetst een genuanceerd beeld. Rozendaal beschikt nog altijd over een relatief gezonde balans. De gemeente heeft geen langlopende schulden, een hoge solvabiliteit en een ruime algemene reserve waarmee financiële tegenvallers voorlopig kunnen worden opgevangen. Dat betekent dat Rozendaal zeker geen gemeente is die op omvallen staat.
Toch zit de zorg volgens de onderzoekers op een ander niveau. De structurele exploitatie staat onder druk. Om de begroting van 2026 sluitend te krijgen, worden bezuinigingen doorgevoerd, stijgt de OZB fors en wordt ruim 177.000 euro uit de algemene reserve ingezet. Vanaf 2027 blijven structurele tekorten bestaan en is er nauwelijks nog ruimte voor nieuw beleid. Tegelijkertijd lopen de woonlasten voor inwoners verder op en liggen deze inmiddels ruim boven het landelijke gemiddelde. Volgens het onderzoek is dat echter slechts één deel van het verhaal.
De organisatie loopt tegen haar grenzen aan
Veel groter is volgens Moventem de organisatorische kwetsbaarheid. Rozendaal telt slechts zeventien medewerkers, samen goed voor 13,5 fte. De organisatie wordt door medewerkers omschreven als betrokken, collegiaal en veelzijdig. Juist de korte lijnen en het directe contact met inwoners worden gezien als grote kracht van de gemeente.
Maar dezelfde kleinschaligheid kent ook een keerzijde. Medewerkers ervaren een hoge werkdruk, achterstanden lopen op en specialistische kennis is steeds moeilijker te organiseren. Door ziekte of vertrek van één medewerker kunnen direct problemen ontstaan. In het rapport wordt beschreven dat veel werkzaamheden reactief plaatsvinden en dat er nauwelijks tijd overblijft voor beleidsontwikkeling, innovatie of de implementatie van nieuwe wetgeving. Ook belangrijke administratieve processen, contractbeheer en informatiebeveiliging blijven daardoor achter.
Volgens de onderzoekers is dit geen kwestie van incidentele drukte, maar van een structureel beperkte uitvoeringskracht.
Zelfstandigheid blijft waardevol
Opvallend is dat het rapport tegelijkertijd veel waardering uitspreekt voor de zelfstandige positie van Rozendaal. Inwoners noemen de nabijheid van het bestuur, de persoonlijke dienstverlening, de korte lijnen en het groene, dorpse karakter als belangrijke waarden die zij willen behouden. Ook medewerkers en bestuurlijke partners spreken waardering uit voor de manier waarop Rozendaal zich jarenlang als zelfstandige gemeente heeft weten te handhaven.
Juist daarom benadrukken de onderzoekers dat de bestuurlijke toekomst niet uitsluitend over geld gaat. De keuze raakt volgens hen ook aan identiteit, vertrouwen, leefbaarheid en de vraag hoe inwoners hun gemeente ervaren. Om die reden presenteert Moventem geen voorkeursscenario. Het rapport beschrijft drie mogelijke toekomstbeelden: zelfstandig blijven, bestuurlijke zelfstandigheid met vergaande samenwerking en herindeling onder voorwaarden. Welke richting uiteindelijk wordt gekozen, is nadrukkelijk een politieke beslissing.
College trekt stevigere conclusie
Het college van burgemeester en wethouders komt echter tot een verdergaande conclusie dan het onderzoeksbureau zelf. In het raadsvoorstel staat dat de nieuwe inzichten gedurende het onderzoek het college hebben overtuigd dat zelfstandig voortbestaan “geen realistisch toekomstperspectief meer biedt”. Volgens het college zijn niet alleen de financiële tekorten groter dan verwacht, maar groeit ook de organisatorische kwetsbaarheid en neemt de afhankelijkheid van samenwerkingspartners toe. Bovendien verandert de samenwerking met Rheden, die momenteel veel taken voor Rozendaal uitvoert. Door de voorgenomen fusie tussen Rheden en Brummen kan die samenwerking in de toekomst veranderen of worden afgebouwd, waardoor nieuwe onzekerheden ontstaan.
Het college noemt ook een alternatief dat is onderzocht: het volledig zelf uitvoeren van het sociaal domein. Dat zou volgens de analyse leiden tot minimaal een verdubbeling van de kosten en een nog grotere druk op de kleine organisatie. Daarom wordt ook dat scenario niet als realistisch beschouwd.
Verkenning met twee richtingen
De gemeenteraad wordt daarom gevraagd in te stemmen met een bestuurlijke verkenning. Daarbij kiest het college bewust voor twee sporen. Enerzijds wil het gesprekken voeren met Rheden en Brummen, die al werken aan een mogelijke gemeentelijke fusie. Volgens het college ligt aansluiting daarbij historisch, maatschappelijk en organisatorisch het meest voor de hand. Veel inwoners maken immers al gebruik van voorzieningen in Rheden en beide gemeenten werken op diverse terreinen intensief samen.
Tegelijkertijd wil het college ook gesprekken voeren met Arnhem, zodat de gemeenteraad later een afgewogen keuze kan maken tussen beide mogelijkheden. Daarmee wil het voorkomen dat de uiteindelijke beslissing uitsluitend vanuit één richting wordt benaderd.
Tijd dringt
Volgens het college kan de besluitvorming niet lang worden uitgesteld. De gemeente moet werken aan een sluitende meerjarenbegroting, terwijl ook organisatorische keuzes blijven liggen zolang onduidelijk is hoe de bestuurlijke toekomst eruitziet. Daarnaast speelt de planning van de mogelijke fusie tussen Rheden en Brummen een rol. Wanneer Rozendaal serieus wil onderzoeken of aansluiting wenselijk is, moet het volgens het college tijdig aan tafel zitten om invloed uit te oefenen op de voorwaarden waaronder dat eventueel gebeurt.
Meer dan een financiële discussie
De komende maanden zal de discussie in Rozendaal waarschijnlijk niet alleen over cijfers gaan. Het onderzoek laat zien dat de gemeente nog steeds beschikt over sterke financiële reserves en een grote betrokkenheid van inwoners en medewerkers. Tegelijkertijd groeit de twijfel of een organisatie van deze omvang de steeds complexere wettelijke taken op lange termijn zelfstandig kan blijven uitvoeren.
Daarmee staat Rozendaal voor een vraagstuk dat veel verder reikt dan de gemeentelijke begroting. Na bijna tweehonderd jaar zelfstandigheid moet de gemeenteraad afwegen of behoud van de eigen gemeente nog verenigbaar is met de kwaliteit van dienstverlening die inwoners verwachten. Juist omdat het onderzoek de waarde van de zelfstandigheid onderstreept, zal die keuze waarschijnlijk niet alleen rationeel, maar ook emotioneel worden gemaakt.
Bronnen:
- Het rapport over de bestuurlijke toekomst van Rozendaal
- Het bijlagenboek
- Het raadsvoorstel toekomstscenario’s Rozendaal
- De presentatie van de informatieavond van 11 juni
Heeft u een foutje gezien of beschikt u over aanvullende informatie? Neem dan contact met ons op.
