Jarenlang gold het dynamische energiecontract als het slimme alternatief voor vaste tarieven. Consumenten konden profiteren van goedkope uren, negatieve stroomprijzen en een energiemarkt die steeds vaker werd overspoeld door goedkope zonne- en windenergie. Maar op sommige dagen gebeurt precies het tegenovergestelde: juist huishoudens met een dynamisch contract betalen dan meer dan mensen met een vast contract.
Dat roept een logische vraag op. Als dynamische contracten de werkelijke marktprijs volgen, waarom zijn ze op bepaalde dagen dan duurder dan contracten die maanden of zelfs jaren geleden zijn afgesloten?
De energiemarkt in de woonkamer
Het verschil zit in de manier waarop energie wordt ingekocht. Bij een dynamisch contract volgt de stroomprijs rechtstreeks de prijzen op de Europese elektriciteitsbeurs, de EPEX Spot-markt. Daar wordt voor ieder uur (en inmiddels vaak zelfs per kwartier) bepaald wat elektriciteit waard is op basis van vraag en aanbod. Wie een dynamisch contract heeft, betaalt die marktprijs vrijwel direct doorberekend in zijn energierekening.
Volgens de actuele EPEX-gerelateerde prijsdata die door diverse dynamische energieleveranciers worden gepubliceerd, ligt de laagste prijs vandaag rond €0,03 per kWh tussen 15:00 en 15:15 uur, terwijl de hoogste prijs oploopt tot €0,90 per kWh tussen 20:45 en 21:00 uur. Dat is een verschil van bijna een factor 30 binnen dezelfde dag.
Bij vaste contracten werkt dat anders. Leveranciers kopen een groot deel van hun energie maanden of jaren vooraf in. Daardoor betalen klanten niet de prijs van vandaag, maar een gemiddeld tarief dat eerder is afgesproken. De schommelingen van de markt zijn daardoor minder zichtbaar.
Waarom de prijs soms explodeert
Op dagen waarop dynamische klanten relatief duur uit zijn, komen meestal een aantal omstandigheden samen.
De eerste factor is het weer. Nederland produceert steeds meer elektriciteit uit zon en wind. Als het hard waait of zonnig is, ontstaat een groot aanbod van relatief goedkope stroom. Maar zodra het bewolkt en windstil is, valt dat aanbod grotendeels weg. Dan moeten gascentrales inspringen om de vraag op te vangen. Omdat die elektriciteit duurder is om te produceren, stijgt de marktprijs onmiddellijk.
Daarnaast speelt het tijdstip een belangrijke rol. In de vroege avond gaat in veel huishoudens tegelijkertijd de verlichting aan, wordt gekookt, laden elektrische auto’s op en draaien warmtepompen. Op dat moment piekt de vraag naar elektriciteit. Als die piekvraag samenvalt met weinig zon- of windproductie, schieten de beursprijzen omhoog. Volgens de logica van de markt wordt dan de duurste noodzakelijke producent prijsbepalend voor alle stroom die op dat moment wordt geleverd.
Het paradoxale effect van duurzame energie
Op het eerste gezicht lijkt meer duurzame energie juist te moeten leiden tot stabielere en lagere prijzen. De werkelijkheid is complexer.
Zonne- en windenergie drukken gemiddeld genomen inderdaad de stroomprijs (merit order effect). Maar ze maken de markt ook grilliger. Op zonnige middagen kan er zoveel aanbod zijn dat de prijs richting nul gaat of zelfs negatief wordt. Enkele uren later, wanneer de zon ondergaat en de vraag stijgt, kan diezelfde marktprijs sterk oplopen. Wetenschappelijk onderzoek naar de Europese elektriciteitsmarkt laat zien dat juist de groei van weersafhankelijke productie leidt tot grotere prijsschommelingen en meer extreme pieken.
Daardoor ontstaan steeds vaker dagen waarop consumenten met een dynamisch contract rond het middaguur uitzonderlijk goedkoop stroom kunnen gebruiken, maar in de avond juist fors meer betalen.
Waarom vaste contracten soms goedkoper lijken
Wanneer dynamische tarieven hoog zijn, ontstaat vaak de indruk dat vaste contracten “beter” zijn. Dat beeld klopt slechts gedeeltelijk.
Een vast contract beschermt tegen onverwachte prijspieken, maar biedt geen garantie op de laagste prijs. Leveranciers verwerken namelijk risico’s in hun tarieven. Zij moeten immers inschatten wat energie in de toekomst gaat kosten. Daardoor betalen klanten met een vast contract vaak een soort verzekeringspremie voor prijszekerheid.
Op dagen met hoge beursprijzen lijkt die verzekering een uitstekende deal. Op dagen met lage of negatieve prijzen profiteert juist de dynamische klant.
Wie profiteert wel van dynamische tarieven?
De grootste voordelen van dynamische contracten komen terecht bij huishoudens die hun verbruik kunnen sturen. Mensen met een elektrische auto, thuisbatterij, warmtepomp of slimme apparaten kunnen hun energieverbruik verschuiven naar uren waarin de stroomprijs laag is. Dan profiteren zij direct van de fluctuaties op de markt.
Voor huishoudens die vooral in de dure avonduren stroom gebruiken, zijn de voordelen kleiner. Zij ervaren vooral de nadelen van prijspieken zonder optimaal te kunnen profiteren van goedkope uren.
De conclusie
Dat mensen met een dynamisch energiecontract vandaag soms meer betalen dan andere huishoudens is geen uitzondering, maar een rechtstreeks gevolg van hoe het systeem is ontworpen. Dynamische contracten geven de actuele marktprijs door aan de consument. Op momenten van overvloedige zon en wind levert dat voordeel op. Op dagen met weinig duurzame productie, hoge vraag en dure gascentrales worden dezelfde consumenten als eersten geconfronteerd met de hogere kosten.
De vraag is daarom niet of een dynamisch contract goedkoper of duurder is dan een vast contract. De echte vraag is hoeveel prijsschommelingen een huishouden bereid is te accepteren in ruil voor de kans op lagere kosten over een langere periode.
Heeft u een foutje gezien of beschikt u over aanvullende informatie? Neem dan contact met ons op.
