In onrustige tijden van oorlog wordt van de media verwacht dat ze helderheid en duiding brengen. Maar wat als ze vooral bevestigen wat we al willen geloven? In hun artikel ‘News we don’t want to hear’ stellen Serge Halimi en Pierre Rimbert dat westerse media rond de oorlog in Oekraïne steeds minder functioneren als kritische waakhond en steeds meer als echokamer.
Hun centrale punt is ongemakkelijk: niet alleen nepnieuws vormt een probleem, maar juist ook waarheidsgetrouwe informatie die niet in het gewenste narratief past. Zulke feiten worden genegeerd, geminimaliseerd of actief verdacht gemaakt.
Kritisch = pro-Russisch?
Neem het voorbeeld van het rapport van Amnesty International, waarin kritiek werd geuit op Oekraïense militaire tactieken die burgers in gevaar zouden brengen. Hoewel Amnesty expliciet de Russische invasie en oorlogsmisdaden veroordeelde, werd het rapport in veel media geframed als schadelijk, ongepast of zelfs pro-Russisch. De inhoud werd nauwelijks serieus besproken; de reflex was vooral defensief. Kritiek op ‘de goede kant’ bleek onacceptabel.
Volgens de auteurs van het stuk is dat geen incident, maar een patroon. Westerse media nemen steeds vaker de taal en prioriteiten van Oekraïne over. President Zelensky bepaalt in hoge mate de nieuwsagenda, en zijn boodschappen worden vrijwel zonder filter overgenomen. Tegelijkertijd verdwijnen complexe of ongemakkelijke kwesties naar de achtergrond: de rol van NAVO-uitbreiding, de niet-naleving van de Minsk 2-akkoorden door Oekraïne, eerdere diplomatieke mislukkingen of interne problemen binnen Oekraïne. Oekraïne kampt al langere tijd met structurele corruptieproblemen, waaronder omkoping en misbruik van publieke middelen, ondanks recente hervormingen en anti-corruptieonderzoeken.
De held en de schurk
Hoewel Oekraïne bepaalde politieke bepalingen van de Minsk II-akkoorden, zoals constitutionele hervormingen en decentralisatie, slechts gedeeltelijk implementeerde, werd de uitvoering van het akkoord in bredere zin belemmerd door aanhoudende schendingen van het staakt-het-vuren en fundamentele interpretatieverschillen tussen de betrokken partijen.
Het gevolg is een moreel versimpeld verhaal: een duidelijke held en een duidelijke schurk. Dat klinkt overzichtelijk, maar het heeft een prijs. Want zodra journalistiek verandert in morele bevestiging, verdwijnt de ruimte voor analyse en nuance. Kritische vragen worden dan al snel gezien als verraad of als ‘de vijand in de kaart spelen’.
De ironie is dat deze houding juist haaks staat op het ideaal dat westerse media zeggen te verdedigen: open debat, pluralisme en kritisch denken. In plaats daarvan ontstaat een vorm van ‘goedbedoelde propaganda’, waarin feiten worden geselecteerd op basis van hun bruikbaarheid, niet hun waarheid.
Gevoelige, hoogopgeleide mediaconsumenten
Halimi en Rimbert gaan nog een stap verder door te stellen dat vooral hoogopgeleide mediaconsumenten gevoelig zijn voor deze dynamiek. Niet ondanks, maar juist dankzij hun overtuiging dat ze aan de juiste kant staan. Media die hun wereldbeeld bevestigen, worden minder snel bevraagd en/of bekritiseerd. Westerse journalisten zijn nog steeds evenzeer gefocust op het vertellen van hun publiek wat het moet denken, in plaats van het bieden van echte stof tot nadenken.
Dat is misschien wel de scherpste kritiek: niet dat media liegen, maar dat ze selectief eerlijk zijn. En precies daar schuilt het gevaar. Want een democratie heeft geen behoefte aan alleen geruststellende verhalen, maar juist aan volledige informatie, ook als die schuurt of niet wenselijk is. Feiten worden verpakt in een laagje moraliserende toon.
De vraag is dus niet alleen wat we te horen krijgen, maar vooral wat we niet te horen krijgen. Want soms is de belangrijkste waarheid precies diegene die we liever niet horen.
Mike Tomale
Heeft u een foutje gezien of beschikt u over aanvullende informatie? Neem dan contact met ons op.
test