De energierekening van Nederlandse huishoudens staat in 2027 opnieuw onder druk. Een gemiddeld huishouden betaalt volgend jaar naar verwachting ongeveer € 141 per jaar meer voor het transport van elektriciteit en gas. Dat bedrag komt boven op wat huishoudens betalen voor de energie zelf. De stijging is daarmee niet simpelweg het gevolg van een hogere gas- of stroomprijs, maar vooral van oplopende kosten voor het Nederlandse energienet. Tegelijkertijd zijn ook de internationale energieprijzen de afgelopen weken gestegen, waardoor huishoudens met meerdere prijsontwikkelingen tegelijk te maken kunnen krijgen.
Nettarieven stijgen gemiddeld met ongeveer 20 procent
De Autoriteit Consument & Markt (ACM) verwacht dat huishoudens en bedrijven in 2027 gemiddeld ongeveer 20 procent meer gaan betalen voor het transport van elektriciteit en gas. Voor een gemiddeld huishouden betekent dat ongeveer € 89 per jaar extra voor elektriciteit en € 52 voor gas. Samen komt dat neer op ongeveer € 141 per jaar, of bijna € 12 per maand.
Het gaat hierbij om de nettarieven. Die kosten zijn onderdeel van de energierekening en worden via de energieleverancier geïnd, maar komen uiteindelijk terecht bij de netbeheerder. Met deze inkomsten worden onder meer kabels, leidingen, transformatorstations en andere onderdelen van het energie-infrastructuur onderhouden en uitgebreid. De ACM legt in haar prognose voor 2027 uit dat de transportkosten ongeveer 30 procent van de energierekening van een gemiddeld huishouden uitmaken.
De aangekondigde verhoging moet daarom niet worden gelezen als een stijging van 20 procent van de volledige energierekening. De rekening bestaat uit verschillende onderdelen, waaronder de prijs voor de geleverde energie, nettarieven, energiebelasting en btw. Hoeveel een huishouden uiteindelijk daadwerkelijk meer gaat betalen, hangt daardoor af van het energieverbruik, het contract en de ontwikkeling van de overige kosten.
Vooral uitbreiding van het stroomnet kost veel geld
De belangrijkste structurele oorzaak ligt bij de enorme investeringen die nodig zijn om het elektriciteitsnet uit te breiden. Nederland gebruikt steeds meer elektriciteit, terwijl tegelijkertijd nieuwe woonwijken, bedrijven, laadvoorzieningen, warmtepompen en duurzame energieprojecten op het net moeten worden aangesloten.
Op veel plaatsen is de beschikbare capaciteit inmiddels beperkt. Netbeheerders moeten daarom kabels verzwaren, nieuwe transformatorstations bouwen en hoogspanningsverbindingen uitbreiden. Ook de aansluiting van windparken op zee vraagt om grote investeringen in kabels en infrastructuur.
Volgens de ACM moeten netbeheerders de komende vijftien jaar ongeveer € 235 miljard investeren in het elektriciteitsnet. Een deel daarvan wordt uiteindelijk via de transporttarieven doorberekend aan de gebruikers van het netwerk. De toezichthouder stelt daarbij dat niet iedere investering automatisch wordt geaccepteerd: de ACM houdt toezicht op de kosten en toetst onder meer investeringsplannen van netbeheerders.
De stijgende rekening is daarmee voor een belangrijk deel het gevolg van een keuze die Nederland de afgelopen jaren heeft gemaakt: het energiesysteem wordt ingrijpend veranderd en daarvoor is een veel groter en zwaarder elektriciteitsnet nodig. De ACM wijst er daarbij op dat keuzes rond de energietransitie, zoals meer windenergie op zee, gevolgen hebben voor de omvang van de benodigde infrastructuur.
Waarom stijgt het tarief juist in 2027 zo sterk?
Dat de stijging in 2027 relatief groot uitvalt, heeft niet uitsluitend te maken met de hoeveelheid nieuwe kabels en transformatorstations die worden aangelegd. Ook de manier waarop de kosten van netbeheerders worden berekend, speelt een rol.
De ACM heeft begin 2026 een nieuwe reguleringsmethode vastgesteld. Daarmee krijgen netbeheerders meer ruimte om rekening te houden met onzekerheden in de ontwikkeling van hun kosten en worden bepaalde kosten sneller via de tarieven vergoed. Volgens de toezichthouder is dat nodig om netbeheerders in staat te stellen de noodzakelijke investeringen sneller te financieren.
Daarbij komt dat eerdere uitbreidingen van het netwerk duurder zijn uitgevallen dan aanvankelijk werd verwacht. Die kosten werken door in de tarieven. De inkomstenbesluiten van de ACM voor de periode 2027-2031 laten zien welke verwachte inkomsten voor de netbeheerders in de komende reguleringsperiode zijn toegestaan. De uiteindelijke tarieven worden vervolgens op basis daarvan vastgesteld.
Het is daarom te simpel om te stellen dat netbeheerders hun tarieven zelfstandig met 20 procent verhogen. De tarieven worden gereguleerd door de ACM en zijn bedoeld om efficiënte kosten van netbeheerders te dekken.
Ook het gasnet wordt duurder, ondanks minder gasgebruik
Opvallend is dat ook het transport van aardgas duurder wordt. Een gemiddeld huishouden betaalt daarvoor volgens de huidige prognose ongeveer € 52 per jaar meer.
Daarachter zit een ontwikkeling die op het eerste gezicht tegenstrijdig lijkt. Nederland wil juist minder aardgas gebruiken, maar het bestaande gasnet moet zolang het wordt gebruikt wel veilig en betrouwbaar blijven. Onderhoud en noodzakelijke vervanging moeten bovendien worden betaald door een steeds kleinere groep gebruikers.
Netbeheer Nederland waarschuwde eerder al voor dit probleem. Naarmate het aantal aansluitingen afneemt, worden de kosten van de bestaande infrastructuur over minder gebruikers verdeeld. Daardoor kan het transporttarief voor huishoudens die nog wel op het gasnet zijn aangesloten oplopen.
De stijging van het gastarief is daarmee iets anders dan een stijging van de prijs van aardgas zelf. Het gaat om de kosten voor het transport en onderhoud van de infrastructuur.
De prijs van gas en stroom zelf is een apart verhaal
Daarmee is het verhaal over de energierekening nog niet compleet. Naast de nettarieven bewegen ook de prijzen op de energiemarkt.
De ACM meldde op 11 september dat de groothandelsprijs van gas in korte tijd sterk was gestegen. Begin augustus lag die rond € 58 per megawattuur; inmiddels was dat ongeveer € 80 per megawattuur. Ook de marktprijs voor elektriciteit voor levering in 2027 is volgens de toezichthouder gestegen. Omdat een deel van de elektriciteit wordt opgewekt met gascentrales, werkt een hogere gasprijs bovendien door in de elektriciteitsmarkt.
Dat betekent dat twee ontwikkelingen naast elkaar bestaan. De nettarieven stijgen vanwege de kosten van het Nederlandse energiesysteem en de noodzakelijke investeringen in de infrastructuur, terwijl de daadwerkelijke energieprijs wordt beïnvloed door ontwikkelingen op de internationale markt. De Energiemonitor van de ACM maakt duidelijk dat die twee ontwikkelingen niet met elkaar moeten worden verward.
Voor consumenten betekent dit dat een goedkoper energiecontract wel invloed kan hebben op de leveringsprijs, maar niet op het gereguleerde nettarief. De netbeheerder wordt bepaald door de locatie van de aansluiting. Overstappen naar een andere energieleverancier verandert die kosten dus niet.
Voor huishoudens met zonnepanelen verandert er nog meer
Voor huishoudens met zonnepanelen komt daar vanaf 2027 een belangrijke verandering bij. De salderingsregeling stopt per 1 januari 2027. Vanaf dat moment kan zelf opgewekte elektriciteit niet langer volledig worden weggestreept tegen het jaarlijkse elektriciteitsverbruik.
Huishoudens blijven wel een vergoeding ontvangen voor elektriciteit die zij terugleveren. Tot 2030 moet die vergoeding volgens de huidige regels minimaal 50 procent van het kale leveringstarief bedragen. Energieleveranciers kunnen daarnaast kosten voor teruglevering in rekening brengen.
De Rijksoverheid beschrijft de beëindiging van de salderingsregeling en de gevolgen daarvan voor huishoudens met zonnepanelen. Vooral het moment waarop elektriciteit wordt gebruikt, wordt daardoor belangrijker. Zelf opgewekte stroom direct gebruiken kan financieel aantrekkelijker zijn dan deze eerst terugleveren aan het net.
De verandering betekent niet dat zonnepanelen vanaf 2027 automatisch onrendabel worden. De financiële uitkomst hangt onder meer af van de aanschafkosten, het jaarlijkse verbruik, de hoeveelheid opgewekte elektriciteit en het aandeel daarvan dat direct in de woning wordt gebruikt.
Hogere energierekening is niet alleen een prijsverhaal
De ontwikkeling van de energierekening laat daarmee zien dat de discussie over betaalbare energie ingewikkelder wordt. De hogere kosten zijn niet uitsluitend het gevolg van hogere energieprijzen. Een aanzienlijk deel ontstaat doordat Nederland het energiesysteem uitbreidt en aanpast.
Dat levert wel een beleidsvraag op. De kosten van die transitie moeten ergens worden betaald. Op dit moment wordt een belangrijk deel van de kosten via de energietarieven bij huishoudens en bedrijven neergelegd. Dat heeft als voordeel dat de kosten worden gekoppeld aan het gebruik van de infrastructuur, maar betekent tegelijkertijd dat gebruikers de rekening van de noodzakelijke uitbreiding rechtstreeks terugzien.
De ACM benadrukt dat de stijgende tarieven voor een groot deel samenhangen met beleidskeuzes over het huidige en toekomstige energiesysteem. Daarmee is de verhoging van 2027 niet alleen een technische ontwikkeling, maar ook een gevolg van de manier waarop Nederland ervoor heeft gekozen de energietransitie en de uitbreiding van het netwerk te organiseren.
Definitieve tarieven komen later
De bedragen van € 89 voor elektriciteit en € 52 voor gas zijn op dit moment prognoses en geen definitieve individuele jaarrekeningen. De uiteindelijke nettarieven worden door de ACM vastgesteld en kunnen per netbeheerder en type aansluiting verschillen.
Voor huishoudens in Gelderland is dat laatste relevant, omdat het regionale netbeheer onder meer door Liander wordt verzorgd. De exacte gevolgen voor een individueel huishouden hangen vervolgens samen met de eigen aansluiting en het energiegebruik.
De conclusie voor 2027 kan daarom voorlopig maar gedeeltelijk worden getrokken. De energierekening staat inderdaad onder opwaartse druk, maar het is onjuist om die stijging volledig toe te schrijven aan duurder gas of elektriciteit. De meest concrete verhoging die nu bekend is, zit in de nettarieven: gemiddeld ongeveer € 141 per jaar extra voor een huishouden. Daarbovenop kunnen de prijzen voor gas en elektriciteit zelf veranderen. Voor huishoudens met zonnepanelen komt het einde van de salderingsregeling daar nog bij.
De energierekening van 2027 wordt daarmee vooral een rekening van een energiesysteem dat volop in verandering is.
Heeft u een foutje gezien of beschikt u over aanvullende informatie? Neem dan contact met ons op.
Weergaven: 34
