De aanhoudende droogte zorgt voor steeds meer maatregelen in Gelderland. Waterschap Rijn en IJssel stelt vanaf woensdag 12 augustus een tijdelijk verbod in op het oppompen van grondwater in en rond tien kwetsbare natuurgebieden. In het rivierengebied is ondertussen maximale inzet nodig om de waterstanden op peil te houden. Ook Waterschap Vallei en Veluwe ziet de gevolgen van de droogte steeds duidelijker terug in natuur, beken en grondwaterstanden.
De drie waterschappen signaleren ieder in hun eigen gebied dezelfde ontwikkeling: de beschikbare hoeveelheid water neemt af, terwijl hoge temperaturen en verdamping de druk op het watersysteem verder vergroten. De maatregelen zijn bedoeld om water langer vast te houden en vooral kwetsbare natuurgebieden te beschermen.
Grondwater oppompen rond natuurgebieden verboden
Waterschap Rijn en IJssel neemt de nieuwste maatregel. Vanaf woensdag 12 augustus om 08.00 uur is het verboden om grondwater op te pompen om gewassen of grond te besproeien in en rond tien aangewezen kwetsbare natuurgebieden. Het verbod blijft volgens het Waterschap Rijn en IJssel van kracht totdat de grondwaterstanden weer normaal zijn voor de tijd van het jaar.
Het verbod geldt onder meer rond natuurgebieden als De Zumpe bij Doetinchem, Middachten bij Rheden, Hagenbeek en Stelkampsveld bij Lochem en het Korenburgerveen en Wooldse Veen bij Winterswijk. Ook enkele andere kwetsbare natuurgebieden in de Achterhoek en Gelderland vallen onder de maatregel.
Volgens Rijn en IJssel is sprake van aanhoudende droogte, waardoor de grondwaterstanden verder dalen. Vooral natuurgebieden die afhankelijk zijn van hoge grondwaterstanden zijn daardoor kwetsbaar. Het waterschap wijst daarbij specifiek op veengebieden. Wanneer veen langdurig uitdroogt, kan volgens het waterschap schade ontstaan die niet eenvoudig te herstellen is.
Het grondwaterverbod komt bovenop het verbod op het onttrekken van oppervlaktewater dat sinds 16 juli in het werkgebied van Rijn en IJssel geldt. Het waterschap controleert de naleving van de maatregelen en kan bij overtredingen handhavend optreden.
Rivierengebied heeft steeds minder water beschikbaar
Ook in het rivierengebied wordt de situatie nijpender. Waterschap Rivierenland schrijft in het actuele weblog over de droogte dat de combinatie van hoge temperaturen, weinig neerslag, lage rivierstanden en een toenemende watervraag het waterbeheer steeds ingewikkelder maakt.
Het waterschap probeert daarom zoveel mogelijk water vast te houden. Op verschillende plaatsen worden waterpeilen tijdelijk verhoogd en worden extra pompen ingezet. Op de Linge wordt bijvoorbeeld opnieuw een hoger waterpeil ingesteld om water beschikbaar te houden voor onder meer natuur, landbouw en fruitteelt.
De lage rivierstanden maken de wateraanvoer bovendien moeilijker. Waar normaal gesproken water vanuit de grote rivieren het regionale watersysteem instroomt, kan dat bij zeer lage rivierstanden steeds minder gemakkelijk. Het waterschap onderzoekt daarom aanvullende mogelijkheden om toch voldoende water het gebied in te krijgen.
In het rivierengebied speelt daarnaast verzilting een rol. Bij lage rivierafvoeren kan zout water vanuit zee verder landinwaarts doordringen. Dat beperkt de mogelijkheden om zoet rivierwater in te laten voor bijvoorbeeld landbouw en natuur.
Extra pompen moeten water in de stad vasthouden
De droogte is ook zichtbaar in stedelijke gebieden. Waterschap Rivierenland heeft bij de gemalen in de Nijmeegse Waalsprong extra pompen geplaatst om het waterpeil in de singels op niveau te houden. Het doel is onder meer om te voorkomen dat watergangen te ver droogvallen en daardoor problemen ontstaan voor vissen en de waterkwaliteit.
Het waterschap spreekt in een afzonderlijk waterbericht over maximale inzet om het water op peil te houden. De maatregelen worden aangepast aan de actuele omstandigheden, waarbij onder meer wordt gekeken naar temperatuur, neerslag, rivierstanden en de vraag naar water.
Dat de situatie snel kan veranderen, blijkt ook uit de actuele droogteberichten van het waterschap. De organisatie werkt de ontwikkelingen regelmatig bij en kan aanvullende maatregelen nemen wanneer de waterbeschikbaarheid verder afneemt.
Veluwe ziet gevolgen voor natuur en beken
Ook op de Veluwe blijft de droogte niet zonder gevolgen. Waterschap Vallei en Veluwe meldt in het liveblog over de droogte dat de gevolgen voor natuur, beken en grondwaterstanden steeds zichtbaarder worden.
Het waterschap stelt dat de afgelopen periode uitzonderlijk droog is geweest. In het eigen werkgebied viel in de afgelopen vier weken op sommige plaatsen slechts 6 tot 37 millimeter neerslag, terwijl het langjarig gemiddelde voor die periode rond de 85 millimeter ligt. De waterstanden blijven daardoor dalen.
Op sommige plaatsen kan bovendien geen water meer vanuit de IJssel worden aangevoerd naar sloten, beken en andere wateren. Dat geldt volgens het actuele waterbeeld van Waterschap Vallei en Veluwe onder meer bij Terwolde en Hoenwaard.
Het waterschap probeert daarom water zo lang mogelijk vast te houden. Op sommige plekken worden zelfs zandzakken gebruikt. Waar zandzakken normaal worden ingezet om hoogwater tegen te houden, worden ze tijdens droogte gebruikt om tijdelijk kleine barrières in beken te creëren. Daardoor stroomt het beschikbare water minder snel weg.
Droogte zorgt voor steeds meer beperkingen
De maatregelen van de drie waterschappen laten zien dat de droogte niet langer alleen een kwestie is van lage grondwaterstanden. Het gaat inmiddels om de totale beschikbaarheid van water in het regionale watersysteem.
Vooral natuurgebieden zijn kwetsbaar, omdat daar vaak specifieke waterstanden nodig zijn om bijzondere planten en dieren in stand te houden. Maar ook landbouw, stedelijk water, recreatie en waterkwaliteit zijn afhankelijk van voldoende beschikbaar zoet water.
Daarbij moeten de waterschappen voortdurend afwegen waar het schaarse water het hardst nodig is. Water vasthouden kan bijvoorbeeld noodzakelijk zijn voor natuur en landbouw, terwijl tegelijkertijd te lage waterstanden kunnen leiden tot schade aan oevers, beken en veengebieden.
Voorlopig blijft de droogte een belangrijk aandachtspunt
De actuele berichten van Rijn en IJssel, Rivierenland en Vallei en Veluwe wijzen erop dat de situatie nog niet is opgelost. De waterschappen blijven de grondwaterstanden, rivierafvoeren, neerslag, verdamping en waterkwaliteit volgen en kunnen hun maatregelen aanpassen wanneer de omstandigheden veranderen.
Voor Gelderland betekent dat voorlopig vooral dat water schaars blijft. Het grondwaterverbod rond kwetsbare natuurgebieden, de extra pompen in het rivierengebied en de maatregelen om water op de Veluwe langer vast te houden zijn verschillende antwoorden op hetzelfde probleem: er komt op dit moment onvoldoende water beschikbaar om de normale waterbalans in stand te houden.
De ontwikkeling is daarmee niet alleen relevant voor boeren en natuurbeheerders. Ook inwoners krijgen te maken met beperkingen en oproepen om zuinig met water om te gaan. Hoe lang de maatregelen nodig blijven, hangt uiteindelijk vooral af van de hoeveelheid neerslag die de komende periode valt en van de snelheid waarmee de grondwaterstanden en rivierafvoeren zich herstellen.
Heeft u een foutje gezien of beschikt u over aanvullende informatie? Neem dan contact met ons op.
Weergaven: 110
