Waterstand Rijn stijgt in een week bijna een meter: einde aan langdurige droogte in Gelderland

Waterstand Rijn stijgt in een week bijna een meter: einde aan langdurige droogte in Gelderland

Gelderland

Na maanden van uitzonderlijk lage waterstanden is in Gelderland een duidelijke verandering zichtbaar. De Rijn bij Lobith is tussen 11 en 18 november ongeveer 90 centimeter gestegen. Ook de IJssel, Waal en Nederrijn profiteren van de toegenomen wateraanvoer. Rijkswaterstaat heeft op 17 november de landelijke droogtecoördinatie beëindigd. Daarmee komt een langdurige periode van historisch lage rivierstanden ten einde. De gevolgen voor de scheepvaart nemen af, maar de grondwaterstanden laten zien dat het herstel in Gelderland niet overal even ver is.

Waterstand Rijn bij Lobith stijgt in korte tijd fors

De omvang van de verandering is goed zichtbaar bij Lobith, waar de Rijn Nederland binnenstroomt. Op 11 november daalde de afvoer tijdelijk tot ongeveer 615 kubieke meter per seconde. De waterstand bedroeg op dat moment 6,28 meter boven NAP. Volgens waterdeskundige Waterpeilen.nl werd daarmee opnieuw het oude laagwaterrecord uit 1947 onderschreden.

Een week later was de situatie aanzienlijk veranderd. Op 18 november omstreeks 14.20 uur werd bij Lobith een waterstand van ongeveer 7,21 meter geregistreerd. Dat betekent een stijging van circa 90 centimeter ten opzichte van de meting van 11 november.

De stijging is het gevolg van neerslag in het stroomgebied van de Rijn, dat zich uitstrekt over onder meer Zwitserland, Duitsland en Nederland. Regen die verder stroomopwaarts valt, bereikt Nederland met vertraging. Daardoor kunnen de waterstanden bij Lobith ook stijgen wanneer het in Gelderland zelf niet voortdurend regent.

De ontwikkeling is terug te zien in de waterstandsmetingen bij Lobith, die gebruikmaken van gegevens van PEGELONLINE, en in de metingen en berichtgeving van Rijkswaterstaat.

Rijkswaterstaat beëindigt landelijke droogtecoördinatie

De stijgende rivierafvoer heeft ook gevolgen voor het landelijke waterbeheer. Op 17 november maakte Rijkswaterstaat bekend dat de Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling (LCW) de droogtecoördinatie beëindigt. Het landelijke coördinatieniveau wordt verlaagd van niveau 1, dreigend watertekort, naar niveau 0, normaal beheer.

De langdurige periode met historisch lage rivierwaterstanden liep volgens Rijkswaterstaat van begin juli tot half november. Sinds 12 november neemt de afvoer van de Rijn toe. Vanaf 16 november kwam deze weer boven de 800 kubieke meter per seconde uit.

Door de grotere hoeveelheid water nemen ook de waterstanden en vaardieptes toe. Rijkswaterstaat verwacht dat binnenvaartschepen daardoor de komende periode vaker weer met volledige lading kunnen varen. De landelijke coördinatie stopt, maar de reguliere controle van waterstanden, afvoeren en weersverwachtingen blijft bestaan.

Het besluit betekent overigens niet dat alle gevolgen van de droogte zijn verdwenen. Rijkswaterstaat wijst nadrukkelijk op de aanhoudende aandacht voor lage grondwaterstanden en verzilting in verschillende delen van Nederland.

Boven-IJssel eerder getroffen door beperkingen voor scheepvaart

De gevolgen van de lage waterstanden waren de afgelopen maanden ook in Gelderland goed zichtbaar. Op de Boven-IJssel tussen Zutphen en Arnhem moest Rijkswaterstaat maatregelen nemen om de scheepvaart veilig doorgang te laten vinden.

Op 14 oktober werd eenrichtingsverkeer ingesteld. Schepen mochten toen uitsluitend van Zutphen richting Arnhem varen. De beschikbare diepte in de vaargeul was op bepaalde plaatsen onvoldoende om elkaar veilig te kunnen passeren.

Na regenval en een stijging van de waterstand werd de maatregel op 24 oktober alweer opgeheven. Rijkswaterstaat maakte bekend dat de zogenoemde minstgepeilde diepte van 1,45 meter opnieuw was bereikt. Dat is de risicogrens die voor de binnenvaart op dit traject wordt gehanteerd.

De minstgepeilde diepte is niet hetzelfde als de totale waterstand. Het gaat om de kleinste beschikbare waterdiepte tussen de rivierbodem en het wateroppervlak op een bepaald vaartraject. Voor schippers is deze meting belangrijk om te bepalen hoeveel vracht veilig kan worden vervoerd.

Gelderland Magazine berichtte eerder over de problemen op de IJssel en de gevolgen van de droogte voor de scheepvaart in het artikel Waterstanden in Gelderland herstellen, maar droogte is nog niet voorbij.

Onttrekkingsverboden voor water gedeeltelijk opgeheven

Ook voor de landbouw en natuur hadden de lage waterstanden gevolgen. Verschillende Gelderse waterschappen stelden tijdens de zomer beperkingen in voor het oppompen van water uit sloten, beken en grondwater. Daarmee wilden zij voorkomen dat de beschikbare watervoorraad verder zou afnemen en kwetsbare natuurgebieden extra schade zouden oplopen.

Inmiddels zijn op verschillende plaatsen maatregelen ingetrokken. Waterschap Rivierenland maakte op 27 oktober bekend dat vanaf 30 oktober de onttrekkingsverboden voor oppervlaktewater in de Cittersgebieden I en II, Groesbeek en de Ooijpolder zouden worden opgeheven. Het waterschap stelde vast dat de oppervlaktewaterstanden in deze gebieden voldoende waren hersteld.

Ook Waterschap Vallei en Veluwe trok per 31 oktober het verbod op grondwateronttrekking in kwetsbare natuurgebieden in. Het verbod op het oppompen van water uit bepaalde beken en sloten bleef echter op locaties waar geen extra water kon worden aangevoerd nog van kracht.

De besluiten laten zien dat het herstel niet overal op hetzelfde moment plaatsvond. Een opheffing van een verbod in een bepaald gebied betekent niet automatisch dat alle beperkingen binnen het beheergebied van een waterschap zijn verdwenen.

Grondwaterstanden blijven achter bij herstel van de rivieren

Het verschil tussen de stijgende rivierstanden en het herstel van het grondwater is een belangrijk onderdeel van de huidige situatie.

Waterschap Vallei en Veluwe meldde op 11 november dat de natte oktobermaand op veel plaatsen voor herstel had gezorgd. Op de Veluwe viel in oktober ongeveer 130 tot 150 millimeter neerslag. Op de meeste meetpunten waren de grondwaterstanden daardoor weer normaal voor de tijd van het jaar of tijdelijk iets hoger. In delen van de Zuidelijke IJsselvallei en rond Renkum werden nog lagere standen gemeten.

Het beeld bij Waterschap Rivierenland was op 17 november minder gunstig. Daar waren de grondwaterstanden nog steeds laag voor de tijd van het jaar. De regen van eind oktober had tijdelijk verbetering gebracht, maar op veel meetpunten was die stijging inmiddels nauwelijks meer zichtbaar.

Dat verschil heeft onder meer te maken met de manier waarop water zich door het landschap verplaatst. Rivieren reageren op neerslag in hun stroomgebied, terwijl het aanvullen van grondwater afhankelijk is van de hoeveelheid regen die daadwerkelijk in de bodem terechtkomt. Ook verdamping en het gebruik van water spelen daarbij een rol.

Het actuele waterbericht van Rijkswaterstaat van 18 november om 15.00 uur vermeldt dat de waterstanden op de Rijn en IJssel weer normaal zijn voor deze tijd van het jaar. Ook de afvoer van de Maas wordt als normaal beoordeeld. Dat landelijke beeld betekent echter niet dat alle regionale watersystemen en grondwaterstanden daarmee eveneens hersteld zijn.

De meest recente informatie is te volgen via de waterberichten van Waterschap Vallei en Veluwe en Waterschap Rivierenland.

Heeft u een foutje gezien of beschikt u over aanvullende informatie? Neem dan contact met ons op.

Weergaven: 9