De warmtepomp staat al jaren centraal in het Nederlandse verduurzamingsdebat. Voorstanders zien het systeem als een essentieel alternatief voor aardgas, terwijl critici regelmatig wijzen op hoge kosten, wisselende prestaties en druk op het elektriciteitsnet. Nieuw praktijkonderzoek van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) laat echter zien dat warmtepompen in de dagelijkse praktijk aanzienlijk bijdragen aan lagere energiekosten en een lagere CO₂-uitstoot. Tegelijkertijd maakt het onderzoek duidelijk dat niet iedere installatie dezelfde resultaten oplevert.
Uit de onlangs gepubliceerde Installatiemonitor 3.0, waarin gegevens van meer dan 6.000 Nederlandse woningen zijn geanalyseerd, blijkt dat huishoudens met een warmtepomp aanzienlijk minder energie verbruiken dan vergelijkbare woningen die uitsluitend op een cv-ketel draaien. Volgens de onderzoekers gaat het daarbij niet om theoretische modellen, maar om daadwerkelijke verbruiksgegevens uit woningen verspreid over Nederland.
Honderden euro’s besparing per jaar
Voor huishoudens die kiezen voor een hybride warmtepomp, waarbij een warmtepomp samenwerkt met een bestaande cv-ketel, daalt het aardgasverbruik voor verwarming gemiddeld met 78 procent. Dat vertaalt zich volgens het onderzoek naar een gemiddelde energiebesparing van ongeveer 400 euro per jaar.
Bij volledig elektrische warmtepompen liggen de resultaten nog hoger. In die situatie is voor ruimteverwarming geen aardgas meer nodig en kan de jaarlijkse besparing oplopen tot ongeveer 600 euro. De bevindingen zijn afkomstig uit de nieuwste versie van de Installatiemonitor van de RVO, die de prestaties van warmtepompen in bestaande woningen in kaart brengt. Zie hiervoor het oorspronkelijke onderzoek van de RVO: Onderzoek: warmtepompen verlagen energieverbruik van huishoudens.
Klimaatwinst blijkt aanzienlijk
Naast lagere energierekeningen levert de technologie ook een duidelijke bijdrage aan het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen. Woningen met een hybride warmtepomp produceren gemiddeld 46 procent minder CO₂-uitstoot dan woningen die uitsluitend met aardgas worden verwarmd. Bij volledig elektrische systemen loopt die reductie op tot ongeveer 70 procent.
Deze resultaten sluiten aan bij de bredere doelstellingen van de Nederlandse energietransitie, waarin het terugdringen van aardgasgebruik een belangrijke rol speelt. De warmtepomp wordt daarbij steeds vaker gezien als een van de belangrijkste technieken om bestaande woningen te verduurzamen.
Waarom de ene warmtepomp beter presteert dan de andere
Opvallend aan het onderzoek is dat de verschillen tussen woningen groot zijn. Sommige huishoudens behalen uitzonderlijk goede resultaten, terwijl andere installaties aanzienlijk minder efficiënt blijken te werken.
Volgens de onderzoekers ligt de oorzaak niet zozeer bij de warmtepomp zelf, maar vooral bij de manier waarop deze wordt ontworpen, geïnstalleerd en gebruikt. Factoren zoals de juiste dimensionering, de kwaliteit van de installatie, het type verwarmingssysteem en het gedrag van bewoners hebben grote invloed op het uiteindelijke rendement.
Zo blijkt dat een te grote warmtepomp juist minder efficiënt kan werken. Ook het regelmatig toepassen van nachtverlaging — het sterk verlagen van de temperatuur tijdens de nacht — kan de prestaties negatief beïnvloeden doordat de cv-ketel vaker moet bijspringen op momenten van hoge warmtevraag.
Meer dan alleen een warmtepomp
Een andere conclusie uit het onderzoek is dat warmtepompen steeds vaker onderdeel zijn van een breder energiesysteem binnen huishoudens. Veel van de onderzochte woningen beschikken ook over zonnepanelen, een elektrische auto of een thuisbatterij. Daardoor wordt het totale energieverbruik complexer dan voorheen.
De onderzoekers benadrukken dat de impact op het elektriciteitsnet niet uitsluitend afhangt van de warmtepomp zelf, maar van de combinatie van alle elektrische toepassingen binnen een woning. Dat betekent dat toekomstige netbelasting steeds vaker moet worden bekeken vanuit het complete energiesysteem van huishoudens.
Praktijkervaring vervangt theoretische aannames
De waarde van het onderzoek zit vooral in de omvang en de gebruikte data. Waar eerdere discussies vaak waren gebaseerd op berekeningen en prognoses, biedt de Installatiemonitor inzicht in hoe warmtepompen daadwerkelijk functioneren in Nederlandse woningen.
De belangrijkste les lijkt dan ook dat de techniek haar potentie bewijst, mits ontwerp, installatie en gebruik goed op elkaar zijn afgestemd. Voor beleidsmakers, installateurs en consumenten betekent dat dat niet alleen de keuze voor een warmtepomp belangrijk is, maar vooral de manier waarop deze wordt toegepast.
Meer achtergrondinformatie over de werking en verschillende typen warmtepompen is te vinden via de RVO-pagina over warmtepompen: Warmtepomp (RVO).
Heeft u een foutje gezien of beschikt u over aanvullende informatie? Neem dan contact met ons op.
