In de sloten en beken rond Winterswijk is de hoeveelheid contrastvloeistof volgens metingen van Waterschap Rijn en IJssel met 83 procent afgenomen. Die daling is bereikt door een combinatie van maatregelen bij het Streekziekenhuis Koningin Beatrix (SKB) en een uitbreiding van de rioolwaterzuivering. Sinds 2024 krijgen patiënten na een CT-scan met contrastvloeistof speciale plaszakken mee. Daarnaast heeft het waterschap aanvullende zuiveringstechnieken ingezet om de resterende stoffen uit het afvalwater te verwijderen.
Medicijnresten in Winterswijk: ziekenhuis vangt contrastvloeistof bij de bron op
De samenwerking tussen het ziekenhuis en het waterschap begon in juni 2024. Patiënten die een CT-scan met contrastvloeistof ondergaan, krijgen vier speciale plaszakken mee. De contrastvloeistof wordt na toediening via de nieren uit het lichaam verwijderd en komt normaal gesproken via de urine in het riool terecht.
De zakken bevatten een absorberend materiaal dat de urine omzet in een gel. Door de eerste vier toiletbezoeken na het onderzoek in de plaszakken op te vangen, wordt voorkomen dat een groot deel van de contrastvloeistof in het rioolwater belandt. Na gebruik kunnen de afgesloten zakken bij het restafval worden weggegooid. Het ziekenhuis beschrijft deze werkwijze ook in zijn patiënteninformatie over de plaszak na een CT-scan.
De maatregel werd in 2025 op grotere schaal toegepast. In dat jaar kreeg ruim 60 procent van de patiënten die poliklinisch een CT-scan met contrastvloeistof ondergingen een plaszak mee. Het SKB verstrekte in totaal ongeveer 3.200 zakken. Daarmee is de bronaanpak onderdeel geworden van de werkwijze rond deze onderzoeken.
Waterschap Rijn en IJssel verwijdert resterende contrastmiddelen
Het opvangen van urine bij patiënten voorkomt niet dat alle contrastvloeistof in het afvalwater terechtkomt. Daarom heeft Waterschap Rijn en IJssel ook het zuiveringsproces aangepast. Het waterschap behandelt rioolwater onder meer bij de installaties in Winterswijk en Lichtenvoorde. In 2025 werd volgens de officiële berichtgeving een aanvullende technische nazuivering aan het proces toegevoegd.
De combinatie van beide maatregelen leverde volgens het waterschap een daling van 83 procent op in de hoeveelheid contrastvloeistof in het oppervlaktewater rond Winterswijk. Alleen de inzet van plaszakken leidde al tot ongeveer 50 procent minder contrastvloeistof in het rioolwater. De aanvullende zuivering zorgde voor verdere verwijdering.
De technische achtergrond van de aanpak is nader beschreven door H2O Waternetwerk. Daarin wordt vermeld dat het waterschap gebruikmaakt van ozonisatie in combinatie met biologische actiefkoolfiltratie. Deze combinatie wordt aangeduid als O3-BAKF.
Jomeprol gebruikt als meetstof voor het onderzoek
Een belangrijk onderdeel van de onderzoeksresultaten is de manier waarop het effect is vastgesteld. Het waterschap gebruikte volgens H2O Waternetwerk de stof jomeprol als gidsparameter. Jomeprol is een jodiumhoudende verbinding die bij medische onderzoeken als contrastmiddel wordt gebruikt en in het menselijk lichaam niet wordt afgebroken.
Volgens de technische publicatie lag de concentratie jomeprol in het binnenkomende rioolwater vóór de invoering van de plaszakken in 2024 tussen 50 en 57 microgram per liter. Na de invoering daalde deze concentratie tot gemiddeld 28 microgram per liter. In het gezuiverde afvalwater werd vervolgens gemiddeld 4,4 microgram per liter gemeten.
Deze metingen vormen de basis voor de door het waterschap gerapporteerde afname. Het percentage van 83 procent moet daarom worden gelezen als een onderzoeksresultaat op basis van deze gidsparameter en niet als een vastgestelde daling van alle mogelijke medicijnresten in het oppervlaktewater.
Het officiële bericht van Waterschap Rijn en IJssel van 27 oktober 2026 beschrijft de gezamenlijke maatregelen en de gerapporteerde resultaten. De volledige onderliggende meetgegevens en de meetreeksen per afzonderlijke locatie zijn daarin niet gepubliceerd.
Medicijnresten vormen een bredere uitdaging voor de waterkwaliteit
Contrastvloeistoffen zijn slechts één onderdeel van de bredere problematiek rond medicijnresten in het Nederlandse oppervlaktewater. Geneesmiddelen kunnen na gebruik via urine en ontlasting in het riool terechtkomen. Rioolwaterzuiveringsinstallaties verwijderen een deel van deze stoffen, maar niet alle werkzame bestanddelen worden met de gebruikelijke technieken afgebroken of verwijderd.
Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) beschrijft dat medicijnresten via gezuiverd afvalwater in het oppervlaktewater terechtkomen. De concentraties verschillen per locatie en zijn mede afhankelijk van de hoeveelheid afvalwater die op een watergang wordt geloosd en de mate waarin dat water wordt verdund.
De mogelijke gevolgen voor waterorganismen verschillen per werkzame stof. Het RIVM noemt onder meer effecten op de voortplanting, weefselschade en gedragsveranderingen bij bepaalde waterorganismen. Tegelijkertijd benadrukt het instituut dat voor veel geneesmiddelen onvoldoende gegevens beschikbaar zijn om de milieueffecten volledig te beoordelen. De aanwezigheid van medicijnresten betekent dus niet automatisch dat op iedere locatie aantoonbare ecologische schade optreedt.
De landelijke aanpak richt zich daarom op verschillende schakels in de keten: van verantwoord medicijngebruik en het voorkomen van lozingen tot betere afvalwaterzuivering.
Winterswijk als voorbeeld van bronaanpak en aanvullende zuivering
De samenwerking tussen het SKB en Waterschap Rijn en IJssel laat zien hoe maatregelen in de zorgsector en de waterzuivering elkaar kunnen aanvullen. Het ziekenhuis voorkomt dat een deel van de contrastvloeistof in het riool terechtkomt, terwijl het waterschap de resterende belasting van het afvalwater verder terugdringt.
Volgens de betrokken organisaties maakt de aanpak deel uit van een breder pakket maatregelen om de waterkwaliteit in de omgeving van Winterswijk te verbeteren. Daarbij wordt ook samengewerkt met andere partijen, waaronder gemeenten en apotheken.
Gelderland Magazine publiceerde eerder het artikel Gelders kraanwater: hoe veilig is het water uit onze kraan? Dat artikel behandelt de bescherming van drinkwaterbronnen en de kwaliteit van drinkwater. De situatie in Winterswijk vormt daarop een aanvullende invalshoek: de aanpak van verontreiniging voordat stoffen via het afvalwater in het oppervlaktewater terechtkomen.
De gerapporteerde daling van 83 procent heeft betrekking op contrastvloeistof en zegt niet dat alle medicijnresten in de beken en sloten met hetzelfde percentage zijn afgenomen.
Heeft u een foutje gezien of beschikt u over aanvullende informatie? Neem dan contact met ons op.
Weergaven: 116
