Een bedrijf uit Enschede werkt samen met onderzoekers en bedrijven uit Duitsland en Wales aan een technologie die een rol kan gaan spelen in de ontwikkeling van quantumcommunicatie en quantumcomputers. Het project INSPIRE richt zich op een geïntegreerde chip die twee verstrengelde fotonen tegelijk kan produceren. De technologie staat nog nadrukkelijk in de ontwikkelfase, maar moet een bouwsteen worden voor toekomstige toepassingen in de quantumtechnologie.
Chip moet verstrengelde lichtdeeltjes produceren
Het project werd op 19 augustus door EFRO Oost gepresenteerd. Centraal staat het verschijnsel quantumverstrengeling. Daarbij zijn de eigenschappen van twee fotonen, elementaire lichtdeeltjes, op een bijzondere manier met elkaar verbonden. Een meting aan het ene foton hangt samen met de uitkomst van een meting aan het andere.
Juist die eigenschap maakt verstrengelde fotonen interessant voor quantumtechnologie. Volgens EFRO Oost kan de technologie op termijn worden toegepast voor onder meer zeer veilige communicatie, uiterst nauwkeurige tijdmetingen en het verbinden van verschillende quantumcomputers. Ook wordt onderzocht of quantuminformatie in de toekomst via satellieten kan worden verzonden.
INSPIRE probeert daarvoor een kleine, geïntegreerde fotonische chip te ontwikkelen. Het doel is niet om op korte termijn een consumentenproduct te maken, maar om de technische basis te leggen voor toepassingen die zich nog volop ontwikkelen. Daarmee bevindt het project zich aan de grens tussen fundamentele technologieontwikkeling en mogelijke toekomstige commerciële toepassingen.
Enschede onderdeel van Europees samenwerkingsverband
Bij het project zijn vijf organisaties betrokken. Vanuit Oost-Nederland neemt Epiphany uit Enschede deel. De overige partners zijn Compound Semiconductor Centre Limited en Cardiff University uit Wales en Twin Photonics en Leibniz University Hannover uit Duitsland. De samenwerking brengt daarmee kennis en technologie uit verschillende Europese regio’s bij elkaar.
Die internationale samenwerking is geen toevallige keuze. Quantumtechnologie vraagt om gespecialiseerde kennis op gebieden als fotonica, halfgeleiders en materiaaltechnologie. Door verschillende expertisegebieden te combineren, proberen de partners een technologie te ontwikkelen die uiteindelijk schaalbaar kan worden ingezet.
Het project laat daarmee ook zien hoe Europese regionale innovatiefondsen worden gebruikt: niet alleen om afzonderlijke bedrijven te ondersteunen, maar ook om bedrijven en kennisinstellingen over landsgrenzen heen met elkaar te verbinden.
Van onderzoek naar mogelijke toepassingen
De mogelijke toepassingen van de chip zijn voorlopig vooral toekomstgericht. Quantumcommunicatie is bijvoorbeeld een gebied waarin verstrengelde fotonen een belangrijke rol kunnen spelen. Een bekend toepassingsgebied is quantum key distribution, waarbij natuurkundige eigenschappen van quantumdeeltjes worden gebruikt om communicatie te beveiligen.
Ook quantumcomputers kunnen baat hebben bij dergelijke fotonische technologie. Verstrengelde fotonen kunnen onder meer worden gebruikt om informatie tussen verschillende quantumprocessoren of systemen uit te wisselen. Daarnaast kunnen extreem nauwkeurige tijdmetingen belangrijk zijn voor bijvoorbeeld wetenschappelijke toepassingen en toekomstige navigatiesystemen.
Dat betekent echter niet dat de ontwikkeling automatisch leidt tot dergelijke producten. Het project onderzoekt juist of de technologie technisch geschikt kan worden gemaakt voor toekomstige toepassingen. Tussen een werkend prototype en grootschalige commerciële toepassing liggen doorgaans nog belangrijke stappen op het gebied van betrouwbaarheid, productie, kosten en integratie.
Europese subsidie voor Oost-Nederlandse innovatie
INSPIRE valt onder VInnovate, een subsidiemogelijkheid binnen het programma EFRO Oost 2021-2027. Dat programma is bedoeld om de economie van Gelderland en Overijssel te versterken door innovatie en verduurzaming te stimuleren. Gedeputeerde Staten van Gelderland zijn aangewezen als beheerautoriteit voor EFRO Oost.
Voor de VInnovate-openstelling van 2026 is in totaal 750.000 euro beschikbaar voor Gelderland en Overijssel samen. Projecten moeten minimaal 100.000 euro aan subsidiabele kosten hebben. Voor mkb-bedrijven en kennisinstellingen kan maximaal 60 procent subsidie worden verstrekt; voor grootbedrijven geldt maximaal 40 procent. De maximale subsidie voor de Oost-Nederlandse partners bedraagt 750.000 euro per project.
De regeling is nadrukkelijk bedoeld voor grensoverschrijdende innovatie. Projecten moeten worden uitgevoerd door minimaal één mkb-ondernemer uit Oost-Nederland, samen met andere ondernemers en/of kennisinstellingen uit deelnemende Europese regio’s. Daarbij wordt onder meer gekeken naar innovativiteit, economisch toekomstperspectief en maatschappelijke impact.
Quantumtechnologie is kans én lange weg
Voor Gelderland en Oost-Nederland past INSPIRE in een bredere ontwikkeling waarin fotonica, halfgeleiders en quantumtechnologie steeds belangrijker worden voor de regionale kenniseconomie. EFRO Oost publiceert momenteel meerdere projecten rond medische technologie, chiptechnologie, energie en duurzame productie.
De betekenis van INSPIRE moet daarbij niet worden overdreven. Het project bewijst nog niet dat er een commercieel succesvolle quantumchip uit voortkomt. Het resultaat moet vooral worden gezien als een stap in een langer technologisch ontwikkeltraject. Juist bij technologie aan de wetenschappelijke grens kunnen jaren van onderzoek en testen nodig zijn voordat een toepassing daadwerkelijk de markt bereikt.
Tegelijkertijd is het voor de regio relevant dat een bedrijf uit Enschede deelneemt aan zo’n Europees netwerk. De combinatie van regionale ondersteuning en internationale kennis kan bedrijven toegang geven tot expertise die zij afzonderlijk moeilijk zouden kunnen opbouwen. Daarmee is de potentiële opbrengst van INSPIRE niet alleen de chip zelf, maar ook de kennis, samenwerking en positie die Oost-Nederland binnen de Europese quantum- en fotonicaketen probeert op te bouwen.
Voor wie de ontwikkelingen wil volgen, heeft EFRO Oost een overzicht van de subsidieregelingen en innovatieprojecten beschikbaar. De huidige VInnovate-openstelling staat volgens EFRO Oost open tot en met 10 oktober 2026.
Heeft u een foutje gezien of beschikt u over aanvullende informatie? Neem dan contact met ons op.
Weergaven: 6
