Het kabinet wil de rijksoverheid de komende jaren kleiner en efficiënter maken. Staatssecretaris Eric van der Burg presenteerde op 26 oktober plannen waarbij de personele omvang van de rijksdienst naar schatting met 25.000 voltijdbanen (fte) moet afnemen. De financiële taakstelling loopt op tot € 3,5 miljard per jaar vanaf 2035. Die laatste doelstelling omvat de bezuinigingen van zowel het huidige als het vorige kabinet. Hoe de personeelsreductie precies over ministeries en uitvoeringsorganisaties wordt verdeeld, is nog niet bekend.
Bezuinigingen Rijksoverheid: 25.000 fte minder
De plannen maken deel uit van de aanpak voor een slagvaardigere overheid. Volgens het officiële kabinetsbericht van 26 oktober moet in 2027 € 900 miljoen op de rijksdienst worden bespaard. De taakstelling loopt vervolgens op tot € 3,5 miljard vanaf 2035. Het kabinet koppelt deze financiële opgave aan een geschatte reductie van 25.000 fte, verspreid over meerdere jaren.
Een belangrijke nuance is dat de totale besparing niet uitsluitend voortkomt uit nieuwe maatregelen van het huidige kabinet. De Rijksoverheid maakte op 15 september bekend dat de bezuinigingen van het huidige en het vorige kabinet samen oplopen van € 900 miljoen in 2027 tot € 3,5 miljard vanaf 2035. De bedragen beschrijven dus de gezamenlijke financiële taakstelling. De raming van 25.000 fte is bovendien geen definitieve lijst van banen die verdwijnen.
Welke overheidsdiensten worden geraakt?
Politie en Defensie zijn uitgezonderd van de aangekondigde bezuinigingsoperatie. Voor andere onderdelen van de rijksoverheid is nog geen definitieve verdeling gepubliceerd. Uitvoeringsorganisaties zoals de Belastingdienst, het UWV en de Immigratie- en Naturalisatiedienst zijn niet op voorhand vrijgesteld, zo blijkt uit de berichtgeving van de NOS over de kabinetsplannen.
Dat betekent niet dat al vaststaat hoeveel medewerkers bij deze organisaties moeten vertrekken. De gevolgen hangen mede af van de nog uit te werken maatregelen en de keuzes over overheidstaken. Het kabinet stelt dat sommige werkzaamheden eenvoudiger kunnen worden door regels en uitzonderingen te verminderen. Tegelijkertijd erkent het dat alleen efficiënter werken niet voldoende is en dat keuzes nodig zijn over taken die anders, minder of niet meer worden uitgevoerd.
Minder ambtenaren door digitalisering en standaardisatie
Het kabinet wil onder meer de facilitaire dienstverlening bij ministeries versoberen, ICT-systemen standaardiseren en overheidsgebouwen efficiënter gebruiken. Het streeft naar gemiddeld één werkplek per twee medewerkers en wil overtollige gebouwen afstoten. Ook moet gezamenlijke inkoop bijdragen aan lagere organisatiekosten.
Daarnaast wil de regering kunstmatige intelligentie inzetten om de productiviteit te verhogen. In het eerste kwartaal van 2027 moeten daarvoor doelen en besparingsplannen volgen. Het is nog niet bekend welke toepassingen worden gekozen en welk deel van de beoogde personeelsreductie daarmee moet worden gerealiseerd.
Ook het aantal vaste adviescolleges en adviescommissies moet omlaag. Volgens de Rijksoverheid zijn er momenteel 28 vaste adviescolleges en ongeveer 150 adviescommissies. Het kabinet wil daarnaast het aantal beleidsevaluaties, momenteel circa 400 per jaar, fors verminderen. De concrete reductiedoelen voor deze onderdelen moeten nog worden vastgesteld.
Groei van het personeelsbestand als achtergrond
De Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2025 laat zien dat de rijksoverheid in 2025 nog groeide. Het personeelsbestand kwam uit op 160.016 fte, 1,9 procent meer dan een jaar eerder. In 2024 bedroeg de groei nog 6,2 procent.
Die cijfers geven inzicht in de omvang van de rijksdienst voordat de nieuwe plannen verder worden uitgewerkt. Ze tonen niet aan dat de aangekondigde personeelsreductie al is gerealiseerd. De komende jaren moet blijken hoe het personeelsbestand zich ontwikkelt en in hoeverre de beoogde besparingen worden gehaald.
Hervorming van de Wet open overheid
Een ander onderdeel van de plannen betreft de Wet open overheid (Woo). Deze wet maakt het mogelijk voor burgers, journalisten en andere belangstellenden om overheidsinformatie op te vragen. Volgens de berichtgeving van de NOS wil het kabinet de werking van de wet hervormen, omdat brede informatieverzoeken veel ambtelijke capaciteit kunnen vergen.
De Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2025 vermeldt dat in 2025 meer documenten openbaar zijn gemaakt en dat het aandeel Woo-verzoeken dat binnen de wettelijke termijn werd afgehandeld steeg van 36,1 procent in 2024 naar 46,7 procent in 2025. Tegelijkertijd nam het aantal verzoeken toe.
Een hervorming van de Woo raakt daarmee aan twee verschillende belangen: de hoeveelheid werk die informatieverzoeken voor overheidsorganisaties opleveren en de toegang van burgers en journalisten tot overheidsinformatie. Welke wetswijzigingen het kabinet precies wil voorstellen, moet nog duidelijk worden.
Voorjaarsnota moet meer duidelijkheid geven
Binnen een half jaar wil het kabinet een meerjarige aanpak voor de toekomst van de rijksdienst presenteren. Daarbij worden ook de resultaten betrokken van de Commissie Toekomst Rijksdienst. Volgens de Rijksoverheid volgt de precieze invulling van de bezuinigingen in de Voorjaarsnota.
Vooralsnog ontbreken dus definitieve cijfers per ministerie en uitvoeringsorganisatie, concrete personele reductiedoelen per onderdeel en een volledig overzicht van de taken die eventueel veranderen of verdwijnen. De komende uitwerking moet duidelijk maken hoe de financiële taakstelling en de geraamde personeelsreductie zich tot elkaar verhouden.
Dit artikel is opgesteld door de redactie van Gelderland Magazine op basis van de officiële publicaties van de Rijksoverheid, de Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2025 en de berichtgeving van de NOS.
Heeft u een foutje gezien of beschikt u over aanvullende informatie? Neem dan contact met ons op.
Weergaven: 1
