Gelderland heeft elf gebieden aangewezen om toekomstige drinkwaterwinning mogelijk te maken. Daarmee wil de provincie voorkomen dat geschikte bronnen verloren gaan door andere ontwikkelingen in de bodem en de leefomgeving. Maar de reservering betekent niet dat op al die plekken daadwerkelijk water kan worden gewonnen. Onderzoek moet uitwijzen welke locaties geschikt zijn, hoeveel drinkwater beschikbaar komt en welke gevolgen winning heeft voor natuur, landbouw en andere activiteiten.
Elf gebieden moeten toekomstige drinkwatervoorziening veiligstellen
Provinciale Staten besloten op 5 juli 2022 om elf drinkwaterreserveringsgebieden aan te wijzen. De provincie reserveerde daarmee ruimte voor een mogelijke uitbreiding van de drinkwatervoorziening met 55 miljoen kubieke meter per jaar. Dat is meer dan de 45 miljoen kubieke meter extra vergunningscapaciteit die volgens de provinciale berekeningen in een gehanteerd groeiscenario nodig is. De extra reservering houdt verband met onzekerheden over de daadwerkelijke opbrengst van toekomstige winningen.
De gebieden liggen verspreid over Gelderland, van de Achterhoek en de Liemers tot het rivierengebied, de Gelderse Vallei en de Veluwe. Het gaat om Liemers-West, Olburgen-Doesburg, Zeddam-Ulft, Betuwe-West-Buren, Tielerwaard, Winssen-Slijk-Ewijk, Apeldoorn-Noord Veluwe, Deventer-Zutphen, Elburg-Wezep, Gelderse Vallei en Velp-Doesburg.
De provincie beschrijft in het actualisatieplan van de Omgevingsverordening hoe de gebieden zijn geselecteerd. Daarbij zijn 71 mogelijke gebieden met elkaar vergeleken op onder meer effecten op natuur, landbouw en bodemdaling. De elf geselecteerde gebieden golden binnen die vergelijking als locaties met relatief minder negatieve effecten. Dat betekent niet dat winning er zonder gevolgen mogelijk is.
Apeldoorn-Noord: onderzoek naar de ondergrond is begonnen
Dat de reservering nog geen definitieve keuze voor waterwinning is, blijkt uit het onderzoek ten noorden van Apeldoorn. Vitens onderzoekt daar of een nieuwe drinkwaterwinning haalbaar is. In september en oktober 2026 worden metingen uitgevoerd om de opbouw en eigenschappen van de ondergrond beter in beeld te brengen.
Volgens de meest recente informatie van het drinkwaterbedrijf worden onder meer geofysische metingen en sonderingen uitgevoerd. De gegevens moeten worden verwerkt in een grondwatermodel waarmee mogelijke effecten van een winning kunnen worden onderzocht. Ook moet duidelijk worden of het grondwater geschikt is om drinkwater van te maken.
Vitens verwacht de resultaten van deze meetronde eind 2026 te kunnen delen. Daarna volgen verdere analyses en vervolgstappen. De actuele stand van zaken staat in de projectinformatie over drinkwateronderzoek in Apeldoorn-Noord.
De uitkomsten zijn van belang voor de vraag of een nieuwe winning technisch en milieukundig mogelijk is. Zolang het onderzoek loopt, staat de definitieve locatie niet vast en zijn de effecten op de omgeving nog niet volledig bepaald.
Winssen-Slijk-Ewijk onderzoekt een andere manier van waterwinning
In het rivierengebied onderzoekt Vitens de mogelijkheden voor oevergrondwaterwinning bij Winssen-Slijk-Ewijk. Daarbij wordt water gewonnen dat afkomstig is uit zowel de rivier als het grondwater. Het water stroomt eerst door de bodem voordat het wordt opgepompt en verder gezuiverd.
Het drinkwaterbedrijf onderzoekt of het gewonnen water kan worden behandeld op de productielocatie Fikkersdries in Driel. Volgens de huidige projectplanning wordt gestreefd naar de mogelijkheid om vanaf 2034 water te winnen. Dat is een verwachting en geen definitief besluit dat de winning op die datum daadwerkelijk begint.
De keuze voor oevergrondwater verschilt van winning uit diepere grondwaterlagen. De geschiktheid hangt onder meer af van de waterkwaliteit, de werking van de bodem en de gevolgen voor het watersysteem. Vitens brengt daarom de kansen en risico’s van het gebied verder in kaart. De voortgang is te volgen via de projectpagina over Winssen-Slijk-Ewijk.
Bescherming van grondwater heeft nu al gevolgen voor activiteiten
Hoewel in de reserveringsgebieden nog geen drinkwater wordt gewonnen op basis van de reservering zelf, gelden er al beschermingsregels. Die zijn sinds 14 januari 2023 van kracht. Het doel is te voorkomen dat het grondwater ongeschikt raakt voor eventuele toekomstige drinkwaterwinning.
De regels verschillen per gebied. In kwetsbare reserveringsgebieden ontbreekt een beschermende kleilaag of is de bescherming van het grondwater beperkt. Daar gelden voor bepaalde activiteiten vergunningplichten, verboden of meldingsverplichtingen. In minder kwetsbare gebieden biedt een beschermende bodemlaag meer bescherming, maar ook daar gelden beperkingen voor specifieke werkzaamheden.
De precieze regels zijn vastgelegd in de Omgevingsverordening Gelderland, onder meer in de bepalingen over kwetsbare en minder kwetsbare drinkwaterreserveringsgebieden. De gevolgen hangen af van de locatie en de activiteit. Een reservering betekent dus niet automatisch dat agrarische bedrijfsvoering, woningbouw of andere ontwikkelingen onmogelijk worden. Wel kan de bescherming van het grondwater beperkingen opleveren voor bepaalde ingrepen in de bodem.
Niet elk reserveringsgebied blijft even groot
De begrenzing van de gebieden kan veranderen wanneer onderzoek daartoe aanleiding geeft. De provincie meldt dat Vitens onderzoekt of het reserveringsgebied Tielerwaard kan worden verkleind. Als dat mogelijk blijkt, verwacht de provincie dat de aangepaste begrenzing in 2028 in de omgevingsverordening kan worden vastgelegd.
Eerder zijn de reserveringsgebieden Betuwe-West-Buren, Liemers-West en Zeddam-Ulft al verkleind na onderzoek. Daarmee blijft de omvang van de reserveringen afhankelijk van de beschikbare kennis en de verdere afweging van belangen.
De provincie moet voldoende mogelijkheden voor toekomstige drinkwaterwinning openhouden, maar ook rekening houden met andere functies van de bodem en het landschap. Bij de uiteindelijke locatiekeuze moeten de effecten op natuur, landbouw en andere activiteiten daarom opnieuw worden onderzocht. De actuele provinciale informatie over de gebieden en hun begrenzing staat op de pagina over waterbeschikbaarheid in Gelderland.
De vraag naar drinkwater neemt toe, maar de uitkomst verschilt per gebied
De reserveringen zijn gemaakt tegen de achtergrond van een verwachte stijging van de drinkwatervraag. Bevolkingsgroei, economische ontwikkeling en langere perioden van hitte en droogte spelen daarbij een rol. Vitens verwacht tot 2035 in Gelderland een toename van de vraag met meer dan zes miljoen kubieke meter per jaar.
Ook landelijk werken overheid en drinkwatersector aan uitbreiding van de beschikbare productiecapaciteit. In juni 2026 meldde brancheorganisatie Vewin op basis van het landelijke monitoringsplan dat in 2025 bijna 19 miljoen kubieke meter extra productiecapaciteit was gerealiseerd. Tegelijkertijd bleef de landelijke opgave groot: richting 2030 is ruim 100 miljoen kubieke meter extra capaciteit nodig om toekomstige tekorten te voorkomen. Deze landelijke cijfers zeggen niet hoeveel extra capaciteit in Gelderland al beschikbaar is of wanneer afzonderlijke Gelderse projecten kunnen worden afgerond.
De voortgang van de landelijke aanpak is beschreven in het monitoringsbericht van Vewin over de beschikbaarheid van drinkwaterbronnen.
Voor Gelderland komt het erop aan welke reserveringsgebieden daadwerkelijk geschikt blijken, welke hoeveelheden er gewonnen kunnen worden en onder welke voorwaarden dat verantwoord is. De onderzoeken in onder meer Apeldoorn-Noord en Winssen-Slijk-Ewijk moeten daarvoor meer duidelijkheid bieden.
Dit artikel is opgesteld door Mike Tomale voor GLD Magazine op basis van openbare documenten van de provincie Gelderland, de Omgevingsverordening, projectinformatie van Vitens en landelijke gegevens over de beschikbaarheid van drinkwaterbronnen.
Heeft u een foutje gezien of beschikt u over aanvullende informatie? Neem dan contact met ons op.
Weergaven: 12
